مرکز داده هوش مصنوعی

مرکز داده هوش مصنوعی یک مرکز داده تخصصی است که برای وظایف محاسباتی فشردهٔ آموزش و اجرای مدل‌های هوش مصنوعی (AI) و یادگیری ماشین طراحی شده است. برخلاف مراکز داده عمومی، آنها اغلب برای نیازهای پردازش موازی بارهای کاری هوش مصنوعی بهینه می‌شوند، که معمولاً سخت‌افزارهایی مانند شتاب‌دهنده‌های هوش مصنوعی (واحدهای پردازش گرافیکی، واحدهای پردازشی تنسور) و اتصالات پرسرعت را به کار می‌برند.

فشار جهانی برای ساخت این تأسیسات تخصصی در طول رونق هوش مصنوعی در دههٔ ۲۰۲۰ به طرز چشمگیری افزایش یافت. در سال ۲۰۲۶، تخمین زده می‌شود که شرکت‌های بزرگ فناوری ۶۵۰ میلیارد دلار برای مرکزهای دادهٔ هوش مصنوعی هزینه می‌کنند. خرید تراشه‌های حافظه، به ویژه حافظه با پهنای باند بالا، توسط آنها منجر به کمبود جهانی عرضه حافظه در بحبوحهٔ رقابت گسترده‌تر برای نیمه‌هادی‌ها، انرژی و زیرساخت‌ها شد. حدود ۷۰ درصد از تولید جهانی حافظه رایانه در سال مالی ۲۰۲۶ برای مراکز داده هوش مصنوعی خریداری شده است.

مراکز داده متمرکز بر هوش مصنوعی حدود ۶۰ کیلووات برق در هر قفسه سرور استفاده می‌کنند، در حالی که مراکز داده عمومی معمولاً حدود ۱۰ کیلووات برق در هر قفسه مصرف می‌کنند.

تا سال ۲۰۲۶، بسیاری از جوامع در ایالات متحده ضد ساخت‌وساز مراکز دادهٔ هوش مصنوعی سازماندهی شدند که مصرف زیاد انرژی و ردپای آب دارد و گرما، سروصدا و دیگر آلاینده‌ها را تولید می‌کند. تا ژوئیه ۲۰۲۶، مقاومت جوامع محلی مانع ساخت چندین مرکز دادهٔ هوش مصنوعی به ارزش ۱۳۰ میلیارد دلار شد.

گرداننده‌ها

تا اوت ۲۰۲۵، د اینفورمیشن ۱۸ مرکز دادهٔ هوش مصنوعی موجود یا در حال برنامه‌ریزی در ایالات متحده را ردیابی کرد که توسط سرویس‌های وب آمازون، کورویو، کروزو، متا، مایکروسافت/اوپن‌ای‌آی، اورکل، تسلا و اکس‌ای‌آی اداره می‌شدند. دیگر گردانندگان مراکز داده شامل دیجیتال ریلتی و علی‌بابا می‌شوند. مراکز داده همچنین در حال ساخت در چین، هند، اروپا، عربستان سعودی و کانادا هستند. نیویورکر کورویو را به عنوان برجسته‌ترین گردانندهٔ مراکز دادهٔ هوش مصنوعی در ایالات متحده خواند.

دو نوع ارائه‌دهنده مرکز داده برای یادگیری ماشینی در رسانه‌های خبری مورد توجه قرار گرفته‌اند: ابرمقیاس‌پذیرها و نئوکلاودها. ورج شرکت‌های بزرگ فناوری مانند گوگل، متا، مایکروسافت، اوراکل و آمازون را به عنوان ابرمقیاس‌پذیرها (hyperscalers) فهرست کرده است. نیویورک تایمز، نئوکلاودها را به عنوان «نسل جدیدی از ارائه‌دهندگان مراکز داده» توصیف کرد. کورویو، نبیوس، ان‌اسکیل و لامبدا به عنوان نمونه‌هایی از نئوکلاود توصیف شده‌اند.

در ژانویه ۲۰۲۵، اوپن‌ای‌آی در همکاری با اورکل و سافت‌بنک، پروژهٔ استارگیت را اعلام کرد، که تا سپتامبر ۲۰۲۶ شامل شش مرکز دادهٔ ساخته‌شده یا پیشنهادشده در ایالات متحده می‌شود.

در پاسخ به پروژه استارگیت، آمازون در اکتبر ۲۰۲۵ یک مرکز دادهٔ هوش مصنوعی به مساحت ۱٬۲۰۰ هکتار زمین کشاورزی در ایندیانا آغاز کرد. این مرکز داده که به نام پروژهٔ رینیر شناخته می‌شود، یکی از بزرگ‌ترین مراکز دادهٔ هوش مصنوعی در جهان است و آمازون ۱۱ میلیارد دلار برای آن هزینه کرده است. رینیر به ویژه برای آموزش و اجرای مدل‌های یادگیری ماشین از آنتروپیک در نظر گرفته شده است. تا آن زمان، این مرکز شامل هفت مرکز داده (از ۳۰ مرکز دادهٔ برنامه‌ریزی‌شدهٔ تخمینی) بود و سالانه ۲٬۲ گیگاوات برق (معادل ۱ میلیون خانوار) و میلیون‌ها گالن آب مصرف می‌کرد. قطعات رایانه‌ای از آناپورنا لبز و آنتروپیک و تراینیوم ۲ برای این مرکز طراحی شدند. آمازون برای ساخت این مرکز داده میلیون‌ها گالون آب را از زمین استخراج کرد و تا ژوئن ۲۰۲۵، مقامات ایالتی ایندیانا در حال بررسی این موضوع هستند که آیا این فرایند آبگیریمنجر به خشک شدن چاه‌های ساکنان محلی شده است یا خیر.

در نوامبر ۲۰۲۵، شرکت آنتروپیک از همکاری با شرکت فلوییدستک برای توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی در ایالات متحده، از جمله مراکز داده در نیویورک و تگزاس، به ارزش ۵۰ میلیارد دلار خبر داد.

امور مالی

میان ژانویه و اوت ۲۰۲۴، مایکروسافت، متا، گوگل و آمازون در مجموع ۱۲۵ میلیارد دلار برای مراکز دادهٔ هوش مصنوعی هزینه کردند. سیتی‌گروپ پیش‌بینی کرد که تا سال ۲۰۳۰، ۲٬۸ تریلیون دلار برای مراکز داده هوش مصنوعی هزینه خواهد شد، در حالی که مکینزی تخمین زده است که تا آن زمان کمابیش ۷ تریلیون دلار در سطح جهانی هزینه خواهد شد. طبق گزارش اس‌اندپی گلوبال، در سال ۲۰۲۵، ۶۱ میلیارد دلار در کل بازار مراکز داده هزینه شده است، در حالی که صدور اوراق قرضه برای مراکز داده در همان سال ۱۸۲ میلیارد دلار بوده است.

شرکت‌های بزرگ فناوری، با راه‌اندازی ابزارهای ویژهٔ مالی یا عقد قرارداد با نئوکلاودز، ریسک‌های مالی ساخت مراکز داده هوش مصنوعی را کاهش داده‌اند. برای مثال، بخش عمدهٔ بودجهٔ پروژهٔ هایپریون شرکت متا توسط بلو اول کپیتال تأمین شد که این کار را با استفاده از عرضهٔ اوراق قرضه از پیمکو انجام داد. آن اوراق قرضه به‌شماری از مشتریان از جمله بلکراک فروخته شد. متا خودش پول قرض نگرفت و در عوض یک مؤسسه با هدف خاص بنیان‌گذاری کرد که از آن مرکز داده را اجاره می‌کرد. این معامله توسط مورگان استنلی با مبلغ ۳۰ میلیارد دلار انجام شد که بزرگ‌ترین معاملهٔ سرمایهٔ خصوصی شناخته شده تا سال ۲۰۲۵ است.

نئوکلادهایی مانند کورویو برای خرید تراشه‌های کامپیوتری از انویدیا برای مراکز داده خود، بدهکار شده‌اند و خود تراشه‌ها به عنوان وثیقه وام استفاده شده‌اند. تا دسامبر ۲۰۲۵، کورویو سه وام با پشتوانه پردازنده‌های گرافیکی، در مجموع به ارزش ۱۲٫۴ میلیارد دلار، از شرکت‌های اعتباری خصوصی (بلک‌استون، کوئاتیو، بلک‌راک، پیمکو) و از بانک‌ها (گلدمن ساکس، جی‌پی مورگان چیس، ولز فارگو) دریافت کرد؛ بنابراین، این شرکت‌ها ارتباط غیرمستقیمی بین اعتبار خصوصی و بانک‌های معتبر برقرار می‌کنند. مراکز داده همچنین اوراق بهادار با پشتوانه دارایی ایجاد کرده‌اند و بدهی برای مراکز داده، محصولات مالی مشتقه خاص خود را دارد.

ردپای زیست‌محیطی

مراکز داده هوش مصنوعی به‌طور میانگین مصرف برق معادل ۱۰۰٬۰۰۰ خانوار دارند و میلیاردها گالن آب برای خنک کردن سخت‌افزار خود به کار می‌برند. در سال ۲۰۲۵، آژانس بین‌المللی انرژی تخمین زد که مراکز داده هوش مصنوعی بزرگ‌تری که در حال حاضر در دست ساخت هستند، می‌توانند به اندازه ۲ میلیون خانوار برق مصرف کنند. گزارشی از وزارت انرژی ایالات متحده در سال ۲۰۲۴ بیان کرد که مراکز داده در ایالات متحده به‌طور کلی سالانه ۱۷ میلیارد گالن آب مصرف می‌کنند، که دلیل اصلی آن «گسترش سریع سرورهای هوش مصنوعی» است و پیش‌بینی می‌شود که این میزان مصرف تا سال ۲۰۲۸ به نزدیک به ۸۰ میلیارد گالن برسد. پژوهشگران تخمین زدند که مراکز داده هوش مصنوعی در ایالات متحده بین سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۳۰، سالانه ۲۴ تا ۴۴ میلیون تن دی‌اکسید کربن منتشر کرده و ۷۳۱ تا ۱۱۲۵ میلیون متر مکعب آب مصرف خواهند کرد

نیروگاه‌های برق اوج‌گیرنده که به عنوان منبع تغذیه برای مراکز داده هوش مصنوعی پیشنهاد شده‌اند، گوگرد دی‌اکسید منتشر می‌کنند و از نظر تاریخی به‌طور نامتناسبی در نزدیکی جوامع رنگین‌پوست در ایالات متحده واقع شده‌اند.

نگرانی‌ها و مخالفت‌ها

برخی از تحلیلگران نگرانی خود را در مورد ساخت بیش از حد مراکز داده هوش مصنوعی ابراز کرده‌اند و هشدار داده‌اند که زیرساخت‌های آنها به دلیل تغییرات در تقاضا و فناوری، در معرض خطر منسوخ شدن قرار دارد. تخمین‌ها برای طول عمر پردازنده‌های گرافیکی مورد استفاده برای تأمین انرژی مراکز داده از یک تا هشت سال متغیر است. در مقابل، پردازنده‌ها در مراکز دادهٔ سنتی‌تر، عمر مفید حدود ۵ تا ۷ سال دارند. آموزش مدل یادگیری ماشین فشار قابل توجهی بر تراشه‌های کامپیوتری وارد می‌کند.

احساسات ضد مراکز داده در محله‌های روستایی کانزاس

طرفداران همچنین ساخت مراکز داده را به حباب هوش مصنوعی مرتبط دانسته‌اند. ویسکانسین واچ ابراز نگرانی کرد که مراکز داده می‌توانند در چارچوب حباب هوش مصنوعی به دارایی‌های بلااستفاده تبدیل شوند و مشتریان انرژی را مجبور به پرداخت هزینه‌ها کنند. روزنامه‌نگاران هشدار داده‌اند که شمار زیاد ارتباطات بین بازیگران و سازمان‌ها در اکوسیستم هوش مصنوعی و همچنین شمار زیاد شرکت‌های درگیر هر کدام نشان‌دهندهٔ خطرات جدی برای اقتصاد جهانی و بازارهای مالی هستند.

بنیان‌گذار یک صندوق پوشش ریسک، اقتصاد مراکز داده هوش مصنوعی را زیر سؤال برد و نتیجه گرفت که آنها برای سودآوری به حدود ۱ تریلیون دلار درآمد نیاز دارند.

در نوامبر ۲۰۲۵، شرکت قابلیت اطمینان الکتریکی آمریکای شمالی هشدار داد که ساخت مراکز دادهٔ نو، باعث تأثیرات منفی بر شبکه برق می‌شود و می‌تواند در هوای خشن منجر به قطعی برق شود. ناظر مستقل پی‌جی‌ام اینترکانکشن هشدار داد که شبکهٔ برق آن نمی‌تواند از مراکز داده نو پشتیبانی کند و از توقف فدرال مراکز داده حمایت کرد.

توسعه‌دهندگان یادگیری ماشین، هنگام آموزش مدل‌های زبانی بزرگ، بیشتر از مراکز داده با تمام ظرفیت خود استفاده می‌کنند و در زمان اوج مصرف با سایر کاربران (از جمله خانوارها) تداخل پیدا می‌کنند که ممکن است منجر به خاموشی شود.

اختلالات برق در مراکز داده می‌تواند باعث ایجاد خطا در محاسبات مدل یادگیری ماشین شود («خرابی خاموش داده‌ها»).

شرکت‌های بزرگ فناوری که در حال ساخت مراکز داده هستند، از مقامات دولتی و مالکان زمین خواسته‌اند تا قراردادهای عدم افشا امضا کنند و به نظر می‌رسد شرکت‌های کاغذی را به کار می‌برند. در یک مورد، وقتیناحیه سالین در میشیگان طرح مشترک مرکز داده اوپن‌ای‌آی-اورکل را رد کرد، مالکان زمین و توسعه‌دهندگان با شکایت از این شهر واکنش نشان دادند. توسعه‌دهندگان زمین را از نتیجهٔ حاصل‌شده به دست آوردند. کمیسیون خدمات عمومی میشیگان، دی‌تی‌ئی انرژی را برای تأمین برق مرکز داده، که بخشی از پروژه استارگیت است، تأیید کرد. این تصویب بخشی از یک درخواست یک‌جانبه و بدون هیچ گونه نظر عمومی بود.

در سال ۲۰۲۵، بیش از ۲۳۰ گروه نامه‌ای را امضا کرده‌اند که در آن از توقف ساخت مراکز داده هوش مصنوعی در ایالات متحده حمایت شده و نگران تأثیر آن بر محیط زیست و هزینه‌های انرژی بوده‌اند. امضاکنندگان شامل سازمان دیده‌بان غذا و آب، سازمان صلح سبز، سازمان دوستان زمین و سازمان پزشکان برای مسئولیت اجتماعی هستند. سناتور برنی سندرز نیز از توقف فعالیت مراکز داده هوش مصنوعی حمایت کرده است.

انجمن ملی پیشرفت رنگین‌پوستان (NAACP) نیز مخالفت خود را با مراکز داده هوش مصنوعی ابراز کرده است.