مستنیچستو

مِستْنیچِستْوُ (به روسی: Местничество) که می‌توان آن را «اصیل‌سالاری» ترجمه کرد، اصطلاحی است که در روسیه مسکووی برای اشاره به توزیع مناصب میان دولتمردان بسته به درجه اشرافیت آنها و حق مرتبط با آن برای رد رتبه یا مقام اعطایی از سوی اشراف، استفاده می‌شد. در این سیستم، تمام مناصب و امتیازات دولتی روسیه، براساس میزان اصالت و فاصله از نسب پدری به اشراف تعلق می‌گرفت. مِستْنیچِستْوُ از آن رو که ناقض شایسته‌سالاری بود، به مرور در دولت روسیه ایجاد مشکل کرد. در سال ۱۶۸۲، این سیستم برای همیشه منحل شد.

نخستین نشانه‌های مِستْنیچِستْوُ به اواسط سده پانزدهم میلادی در شاهزاده‌نشین بزرگ مسکو برمی‌گردد. به احتمال زیاد، مِستْنیچِستْوُ زمانی پدیدار گشت که در دربار شاهزاده بزرگ مسکو، توزیع انتصابات اصلی نظامی و اداری میان کنیازهای تابع و بویارهایشان شروع شد که در پایتخت یعنی مسکو جمع می‌شدند و از نظر مرتبه اشرافیت با یکدیگر متفاوت بودند. واسیلی کلیوچفسکی چنین نظری دارد؛ اما برخی از دیگر پژوهشگران ریشه مِستْنیچِستْوُ را با آداب و رسوم خانوادگی مرتبط می‌دانند. «اشرافیت» که در این سیستم نقش کلیدی داشت، با نَسَب پدری تعیین و به صورت «رابطه متقابل یک فرد با مقامی معین که از اجدادش به ارث برده بود» تعریف می‌شد. نسب پدری بر اساس شجره‌نامه‌ها مشخص گشته و الزامی بود که فاصله نَسَبی بین دو نفر در شجره‌نامه کاملاً با فاصله سلسله مراتبی مناصب اعطا شده آنها مطابقت داشته باشد. برای نمونه، پسر ارشد یک خانواده اشرافی، می‌بایست مقامی بالاتر از برادران کوچک‌ترش و پایین‌تر از عموهایش (که برادر پدرش و از او بزرگ‌تر بودند) داشته باشد. سلسله مراتب خود خاندان‌ها نیز لحاظ می‌شد؛ مثلاً عضو کوچک یک خانواده «اشرافی‌تر» می‌تواست موقعیتی هم‌تراز با عضو ارشد یک خانواده «کمتر اصیل» داشته باشد. این سیستم فقط دربارهٔ مناصب نبود؛ بلکه در دومای تزار و سایر مجالسی که تزار در آن حضور داشت، افراد مطابق مقام خود جایگاهی نزدیک‌تر به او داشتند که به اصطلاح «کرسی» نامیده می‌شد. مِستْنیچِستْوُ به سبب آنکه برپایه اشراف‌سالاری و ناقض شایسته‌سالاری بود، مانع از عملکرد صحیح دستگاه دولتی می‌شد. در سال ۱۶۸۱، زمان تزار فیودور سوم (سلطنت: ۱۶۷۶–۱۶۸۲) نمایندگان منتخب طبقه کارمندان که «جهت سازماندهی و مدیریت امور نظامی» تشکیل جلسه داده بودند، از لغو مِستْنیچِستْوُ حمایت کردند. یک سال بعد، یک شورای قانونی برای لغو مِستْنیچِستْوُ برگزار شد که انحلال همیشگی آن را تصویب کرد. دفاتری که اطلاعات نَسَبی در آنها ثبت می‌شد، موسوم به دفاتر رازریاد، سوزانیده و دستور داده شد که «از این پس برای هیچ‌کس کرسی وجود نداشته باشد». اَنساب خاندان‌های اشرافی فقط جهت «ثبت برای آیندگان» در دفاتر شجره‌نامه ویژه‌ای ثبت شدند. نفوذ اشراف تازه‌وارد و همچنین دولتمردان غیراشرافی که با خاندان‌های اصیل رقابت داشتند، دلیل اصلی لغو آسان مِستْنیچِستْوُ بود. مصوبه شورای ۱۶۸۲ در مورد لغو مِستْنیچِستْوُ از منظر ذات به جدول رتبه‌ها سال ۱۷۲۲ که ابداع پتر کبیر (سلطنت: ۱۶۸۲–۱۷۲۵) بود، مشابهت دارد و معمولاً پیش‌درآمدی بر آن شناخته می‌شود.

• Полиевктов, Михаил Александрович (1897). "Местничество". Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона [فرهنگ دانشنامه‌ای بروک‌هاوس و افرون] (به روسی). Vol. XX. СПб: Брокга́уз и Ефро́н публикации. p. 332 & 333.