مسجد فاطمه خاتون
مسجد فاطمه خاتون (به عربی: مسجد فاطمة خاتون) که با نام مسجد جامع جنین (به عربی: جامع جنین الکبیر) نیز شناخته می‌شود، مسجد اصلی شهر جنین در شمال کرانه باختری در فلسطین است. این مسجد از مهم‌ترین بناهای تاریخی شهر جنین و یکی از کهن‌ترین شاهکارهای معماری دوره عثمانی در فلسطین به‌شمار می‌رود. در کنار مسجد، مدرسه دخترانه فاطمه خاتون قرار دارد که همچنان فعال است.
مسجد کنونی در سال ۱۵۶۶ میلادی به دستور فاطمه خاتون، همسر لالا قره مصطفی‌پاشا والی بوسنیایی‌تبار دمشق در دوره سلطان سلیمان یکم عثمانی بنا شده‌است. این بنا بر روی ویرانه‌های مسجدی کهن‌تر ساخته شده که پیشینه آن به سال ۶۳۶ میلادی بازمی‌گردد.
| مسجد فاطمه خاتون | |
|---|---|
مسجد فاطمة خاتون | |
 نمایی از مسجد در سال ۲۰۱۳ | |
| دین | |
| وابستگی | اسلام سنی |
| وضعیت سازمانی یا کلیسایی | مسجد |
| وضعیت | فعال |
| مکان | |
| مکان | جنین، کرانه باختری |
| کشور | فلسطین |
  جایگاه مسجد در کرانه باختری | |
| مختصات | ۳۲°۲۷′۴۴″شمالی ۳۵°۱۸′۰۵″شرقی / ۳۲٫۴۶۲۲۵°شمالی ۳۵٫۳۰۱۴۶°شرقی |
| معماری | |
| سبک | عثمانی |
| بنیان‌گذار | فاطمه خاتون |
| پایان ساخت | ۱۵۶۶ |
| ویژگی‌ها | |
| گنبد(ها) | ۱ |
| مناره(ها) | ۱ |
پیشینه
در محل مسجد کنونی، مسجدی ویرانه از سال ۶۳۶ میلادی (۱۵ هجری قمری) وجود داشت که در پی فتوحات اسلامی ساخته شده بود.[۱][۲] این مسجد در سده چهاردهم میلادی در دوره مملوکی بازسازی شد اما بار دیگر ویران گشت.[۱][۲]
ساخت مسجد کنونی
بنای کنونی مسجد در سال ۹۷۴ هجری قمری (۱۵۶۶ میلادی) در اواخر دوره سلطان سلیمان قانونی عثمانی ساخته شد.[۱][۳] بنیان‌گذار مسجد فاطمه خاتون بود. واژه «خاتون» عنوانی ترکی-مغولی به معنای بانوی والامقام است.[۴]
بر پایه منابع عربی، فاطمه خاتون دختر محمد بک پسر سلطان قانصوه غوری (آخرین سلطان مملوکی) بود.[۴] او همسر لالا قره مصطفی‌پاشا، فرمانده بوسنیایی‌تبار و والی دمشق بود.[۱][۵]
فاطمه خاتون در سفر خود از لبنان و سوریه به سوی اورشلیم برای زیارت، از شهر جنین گذشت و شیفته موقعیت این شهر شد؛ جایی که باغ‌های سرسبز و آب‌های روان آن را احاطه کرده بود و مرج ابن عامر نامدار در کنارش قرار داشت.[۱][۶] او در مرکز جنین تصمیم گرفت مسجدی بر فراز بقایای مسجد کهن بنا کند تا هم کانون دانش و ایمان باشد و هم پناهگاهی برای مسافران و نیازمندان.[۶] ساخت مسجد نزدیک به دو سال به درازا کشید.[۶]
پس از ساخت مسجد، موقوفات (اوقاف) گوناگونی از جمله یک حمام عمومی و بسیاری از مغازه‌های پیرامون مسجد برای تأمین هزینه‌های نگهداری آن اختصاص یافت.[۲]
ویژگی‌های معماری
مساحت کل مجموعه مسجد بیش از سه دونم و یک‌چهارم (نزدیک به ۳۲۵۰ متر مربع) است.[۷] بخش اصلی مسجد قدیمی که زیر گنبد بزرگ قرار دارد، نزدیک به ۱۵۰ متر مربع مساحت دارد و ضخامت دیواری که گنبد بر آن استوار است به دو متر می‌رسد.[۴]
مسجد دارای یک گنبد بزرگ و یک مناره است.[۱] طرح گنبد این مسجد شباهت زیادی به گنبد مسجد جزار در عکا و مسجد بزرگ رمله دارد که نشان‌دهنده سبک مشترک معماری اسلامی در این منطقه است.[۴]
مسجد فاطمه خاتون امروزه بزرگ‌ترین مسجد شهر جنین است.[۸]
موقعیت جغرافیایی
مسجد در مرکز شهر جنین جای دارد.[۱] از سمت جنوب به محلی معروف به «حوش» در تقاطع خیابان‌های ابوبکر و فیصل محدود می‌شود.[۶] از سمت غربی، آبراهه‌ای که از بلندی‌های جنین و چشمه معروف «عین نینی» سرچشمه می‌گرفت مرز مسجد را تشکیل می‌داد؛ هرچند اکنون بازار مرکزی سبزی و میوه جای آن را گرفته‌است.[۶] از سمت شرقی، خیابان منتهی به ناصره و العفوله مرز آن است و مدرسه دخترانه فاطمه خاتون که پیش‌تر مقر ساختمان حکومتی (دار السرایا) بود در همین سمت قرار دارد.[۶]
جستارهای وابسته
منابع
- 1 2 3 4 5 6 7 Irving، Sarah (۲۰۱۲). Palestine. Bradt Travel Guides. ص. ۲۴۳. شابک ۹۷۸۱۸۴۱۶۲۳۶۷۲.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 «Women and Waqf». Kuwait Awqaf Public Foundation. ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۲۸ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «مسجد جنین الکبیر». Archiqoo. دریافت‌شده در ۲۸ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 «جامع جنین الکبیر.. معلم أثری شاهد علی هزیمة نابلیون». عربی۲۱. ۲۰۲۳-۰۲-۱۶. دریافت‌شده در ۲۸ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «مسجد فاطمة خاتون ینثر وقفیاته فی ربوع فلسطین». مرکز الاتحاد للأخبار. ۲۰۰۹-۰۸-۲۵. دریافت‌شده در ۲۸ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 5 6 «مسجد جنین الکبیر… تاریخ عریق یشهد علی صمود المدینة». الحیاة الجدیدة. دریافت‌شده در ۲۸ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «مسجد جنین الکبیر - فلسطین». المستودع الدعوی الرقمی. دریافت‌شده در ۲۸ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «تعرف علی مسجد جنین الکبیر.. أحد أهم معالم العمارة الإسلامیة فی التاریخ». قناة الغد. ۲۰۱۹-۰۵-۲۶. دریافت‌شده در ۲۸ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Fatima Khatun Mosque». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۸ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «مسجد جنین الکبیر». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۸ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Fatıma Hatun Camii». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای ترکی ، بازبینی‌شده در ۲۸ مارس ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
الگو:ویکی‌انبار-رده‌خطی
- مسجدها در کرانه باختری
- ساختمانهای مذهبی کاملشده در ۱۵۶۶ (میلادی)
- ساختمانهای مسجد دارای مناره در فلسطین