مسجد نبی یحیی
| مسجد نبی یحیی مسجد حضرت یحیی نبی | |
|---|---|
Jāmiʿ An-Nabī Yaḥyā (به عربی: جَامِع ٱلنَّبِی یَحْیَیٰ) | |
 نمای مسجد نبی یحیی | |
| دین | |
| وابستگی | اسلام |
| مکان | |
| مکان | سبسطیه، نابلس، کرانه باختری، فلسطین |
| مختصات | ۳۲°۱۶′۳۶″ شمالی ۳۵°۱۱′۴۵″ شرقی / ۳۲٫۲۷۶۶۷°شمالی ۳۵٫۱۹۵۸۳°شرقی |
| معماری | |
| گونه | مسجد |
| پایان ساخت | ۱۲۶۱ |
| ویژگی‌ها | |
| گنبد(ها) | ۱ |
| مناره(ها) | ۱ |
| بلندی مناره | ۳۰ متر (۹۸ فوت) |
مسجد نبی یحیی (به عربی: جامع النبی یحیی) مسجدی تاریخی در روستای سبسطیه در نزدیکی شهر نابلس در کرانه باختری فلسطین است. این مسجد بر فراز مقبرهٔ سنتی حضرت یحیی (یوحنای تعمیددهنده) ساخته شده و بنا بر روایات، آرامگاه پیامبران الیسع و عوبدیا نیز در آن جای دارد. این بنا در آغاز کلیسا بوده و سپس به مسجد دگرگون شده‌است.
مسجد نبی یحیی مسجد اصلی روستای فلسطینی سبسطیه است و در میدان مرکزی آن قرار دارد. ساختار بنا از دیوارهای بزرگ پشت‌بنددار تشکیل شده و در حیاط آن پلکانی در درون ساختمان گنبددار کوچکی به غاری زیرزمینی راه می‌برد. این مسجد از دیدگاه تاریخی و معماری از مهم‌ترین بناهای دینی فلسطین به‌شمار می‌رود و پیشینه‌ای دربرگیرندهٔ دوره‌های بیزانسی، صلیبی، ایوبی، مملوکی و عثمانی دارد.
پیشینه
کلیسای بیزانسی
مسجد نبی یحیی بر جایگاهی ساخته شده که از دوران بیزانس به‌عنوان محل دفن پیکر یحیای تعمیددهنده به دست پیروانش شناخته می‌شود. در انجیل متی ۱۴:۱۲ آمده‌است که «شاگردان او آمدند و پیکر [یحیی] را برداشتند و به خاک سپردند».[۱] در دوران بیزانسی کلیسایی بر فراز این آرامگاه برپا شد.[۲]
کلیسای جامع صلیبی
کلیسای بیزانسی در سال ۱۱۶۰ میلادی با کلیسای جامعی که صلیبیون ساختند جایگزین شد.[۲] بنا بر منبع آلمانی، نخستین اسقف لاتینی سامره (سبسطیه) به نام بالدوین در مارس ۱۱۲۹ یاد شده و سبسطیه اسقف‌نشینی زیرمجموعهٔ اسقف‌نشین قیصاریه بوده‌است.[۳] افزون بر آرامگاه یحیی، در این کلیسا به‌طور سنتی مدفن پیامبران الیسع و عوبدیا نیز گرامی داشته می‌شد.[۳]
این کلیسا در سال ۱۱۸۷ میلادی به دست صلاح‌الدین ایوبی پس از پیروزی در نبرد حطین به مسجد دگرگون شد؛ هرچند برخی منابع تبدیل آن را به دست مملوکیان در سال ۱۲۶۱ می‌دانند.[۲][۴] بنا بر منبع آلمانی، در سپتامبر ۱۱۸۴ سلطان صلاح‌الدین با سپاهش در برابر شهر ظاهر شد و اسقف نخست توانست شهر را با پرداخت باج نجات دهد. در ژوئن ۱۱۸۷ برادرزادهٔ صلاح‌الدین شهر را تصرف کرد و اسقف را شکنجه داد تا جایگاه گنجینهٔ کلیسای جامع را فاش کند. پس از آن به اسقف و شورای کلیسا اجازهٔ گریز به عکا داده شد.[۳] در سال ۱۱۸۸ پاپ کلمنس سوم کشیشان این شورا را که اکنون در نمور فرانسه فعال بودند زیر حمایت خود گرفت.[۳]
یک تاریخ‌نگار مسلمان نیز از سال ۱۲۲۵ میلادی از وجود مسجدی بر فراز آرامگاه یحیی گزارش داده‌است. همین امر سبب شد که کلیسای جامع هنگام تصرف سامره به‌طور کامل ویران نشود.[۳]
بازدید ویکتور گرن
در سال ۱۸۷۰ میلادی کاوشگر فرانسوی ویکتور گرن از این مکان بازدید کرد و نوشت:[۵]
در انتهای باختری بنا، زیارتگاهی مسلمانان برمی‌خیزد که تاجی از گنبدکی کوچک با پنجره‌های باریک دارد و نور اندکی را به سردابه‌ای که زیر آن جای دارد راه می‌دهد. این سردابه احتمالاً به بازیلیکای کهن تعلق دارد که ساختمان کنونی ـ خود اکنون ویرانه ـ جایگزین آن شده‌است. فرود از پلکانی پانزده‌پله‌ای انجام می‌شود؛ سپس پس از گذر از پاگردی که زمانی دری یکپارچه‌سنگ آن را می‌بست، دو پله پایین می‌روید و خود را در سردابه‌ای می‌یابید که زمانی با کاشی‌های کوچک مرمری رنگارنگ فرش شده بوده و گونه‌ای موزاییک را پدیدآورده است. این سردابهٔ کوچک دربرگیرندهٔ اتاقکی گورستانی است که به سه طاقچهٔ (لوکولوس) طاقدار موازی با سنگ‌های تراشیده و منظم میان آنها بخش شده‌است. تنها با نزدیک‌کردن نوری از سه روزنهٔ کوچک در دیوار اتاقک می‌توان آنها را دید. بنا بر سنتی کهن، یکی از این بخش‌ها آرامگاه یحیای تعمیددهنده و دو بخش دیگر آرامگاه پیامبران عوبدیا و الیسع است.
کاوش صندوق اکتشاف فلسطین
در دههٔ ۱۸۷۰ میلادی صندوق اکتشاف فلسطین در این مکان کاوش کرد و در گزارش «بررسی فلسطین باختری» بنا را چنین توصیف نمود: «تنها پوسته‌ای باقی مانده؛ بیشتر سقف و ستون‌های راهروها فروریخته و بر فراز سردابه قبه‌ای نوساز برپا شده‌است. درازای درونی ۱۵۸ پا (نزدیک به ۴۸ متر) و پهنا ۷۴ پا (نزدیک به ۵/۲۲ متر) است؛ ستبرای دیوار باختری ۱۰ پا، دیوار شمالی ۸ پا و دیوار جنوبی ۴ پا است. شش دهانه وجود داشت که دومی از سمت خاور بزرگ‌تر است و احتمالاً زمانی گنبدی را نگاه می‌داشت. در سمت خاور سه محراب برای شبستان و راهروها دیده می‌شود؛ قطر محراب میانی ۳۰ پا (نزدیک به ۱۰ متر) و برابر با پهنای شبستان است. ستون‌پایه‌ها هرکدام چهار ستون چسبیده داشتند؛ در سمت باختر یک درگاه و دو پنجره و در سمت جنوب چهار پنجره و در سمت شمال سه پنجره بر جای مانده‌است.»[۶]
ساختار کلیسای جامع
کلیسای جامع صلیبی یک بازیلیکای سه‌ناوه با هفت دهانه بود که هر ناو با نیم‌دایرهٔ محرابی پایان می‌یافت. امروزه تنها دیوارهای پیرامونی بر جای مانده‌است. دو دهانهٔ پایانی پیش از محراب از سال ۱۸۹۲ به مسجد بازسازی شده‌اند. آرامگاه یحیی در سومین دهانهٔ ناو اصلی جای دارد. پیش از بازسازی، مسجد در دو دهانهٔ باختری ناو قرار داشت و هنگام بازسازی، محراب‌ها و بقایای طاق‌ها ویران شدند.[۳]
بازسازی عثمانی
در سال ۱۸۹۲ میلادی عبدالحمید دوم فرمان بازسازی بخشی از این بنا را صادر کرد. مسجد در سدهٔ نوزدهم میلادی هنگامی که فلسطین زیر فرمانروایی امپراتوری عثمانی بود بازسازی و تا اندازهٔ زیادی نوسازی شد.[۲]
زندان یحیی =
سنت محلی در هر دو جامعهٔ مسیحی و مسلمان منطقه بر این باور است که سبسطیه همچنین جایگاه زندان یحیی و محل گردن‌زدن او بوده‌است. با این حال این محل کلیسای جداگانه‌ای در شهر کهن بود و این ادعا با گزارش یوسف فلاوی، تاریخ‌نگار سدهٔ نخست میلادی، ناسازگار است؛ او محل گردن‌زدن یحیی را دژ مکاور در آن‌سوی رود اردن و در فاصلهٔ نزدیک به ۱۳۰ تا ۱۴۰ کیلومتری سبسطیه ثبت کرده‌است.[۷]
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ Matthew 14:12
- 1 2 3 4 Jacobs، Daniel (۱۹۹۸). Israel and the Palestinian territories. Rough Guides. ص. ۴۴۳. شابک ۹۷۸-۱-۸۵۸۲۸-۲۴۸-۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 5 6 «St. -Johannes-Kathedrale (Samaria)». ویکی‌پدیای آلمانی. دریافت‌شده در ۲۸ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ الحج، العلم، والصوفیة: الفن الإسلامی فی الضفة العربیة وغزة. المؤسسة العربیة للدراسات والنشر. ۲۰۰۷. ص. ۱۶۶. شابک ۹۹۵۳۳۶۶۲۷۶.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Guérin، V. (۱۸۷۵). Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine. ج. ۲: Samarie, pt. ۲. L'Imprimerie Nationale. ص. ۱۸۹.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Conder، C.R.؛ Kitchener، H.H. (۱۸۸۲). The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology. ج. ۲. Committee of the Palestine Exploration Fund. ص. ۲۱۲–۲۱۳.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «تخمین فاصله با بهره‌گیری از گوگل مپس». گوگل. ۱۷ ژانویه ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲۸ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Nabi Yahya Mosque». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۸ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «جامع النبی یحیی». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۸ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «St. -Johannes-Kathedrale (Samaria)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای آلمانی ، بازبینی‌شده در ۲۸ مارس ۲۰۲۶.
خواندنی‌های بیشتر
- Conder، C.R.؛ Kitchener، H.H. (۱۸۸۲). The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology. ج. ۲. Committee of the Palestine Exploration Fund.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Guérin، V. (۱۸۷۵). Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine. ج. ۲: Samarie, pt. ۲. L'Imprimerie Nationale.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Jacobs، Daniel (۱۹۹۸). Israel and the Palestinian territories. Rough Guides. شابک ۹۷۸-۱-۸۵۸۲۸-۲۴۸-۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Pringle، Denys (۱۹۹۸). The Churches of the Crusader Kingdom of Jerusalem. ج. ۲ (L–Z). Cambridge University Press.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
پیوند به بیرون
- تصاویر مسجد نبی یحیی در بایگانی تصویری منار الآثار
الگو:انبارنگاره‌ای
- یحیی
- مسجدها در کرانه باختری
- سفرهای زیارتی مسیحی
- مسجدهای کاملشده در دهه ۱۸۹۰ (میلادی)