مسجد کاتب الولایه
| مسجد کاتب الولایه | |
|---|---|
جامع الولایات | |
 | |
| دین | |
| وابستگی | اسلام |
| وضعیت سازمانی یا کلیسایی | مسجد |
| وضعیت | احتمالاً تعطیل |
| مکان | |
| مکان | محله الزیتون، غزه (شهر)، نوار غزه |
| کشور | فلسطین |
  جایگاه مسجد در غزه | |
| مختصات | ۳۱°۳۰′۱۴″شمالی ۳۴°۲۷′۴۴″شرقی / ۳۱٫۵۰۳۹°شمالی ۳۴٫۴۶۲۳°شرقی |
| معماری | |
| سبک | مملوکی و عثمانی |
| پایان ساخت | ۱۴۳۲ میلادی |
| مناره(ها) | ۱ |
مسجد کاتب الولایه (جامع الولایات) که به مسجد ولایات نیز شناخته می‌شود، یک مسجد کوچک تاریخی است که در کنار خیابان عمر مختار در محله الزیتون در بخش قدیمی شهر غزه در فلسطین جای دارد.
مناره این مسجد را مملوک‌های برجی در سال ۱۴۳۲ میلادی (۸۳۵ هجری قمری) ساختند. در سال ۱۵۸۷ میلادی (۹۹۵ هجری قمری) احمد بِک که دبیر (کاتب) ایالت (ولایت) دمشق در دوره عثمانی بود، افزودن بخش‌هایی به سمت غربی مسجد را سفارش داد. نام مسجد نیز از سمت رسمی احمد بِک یعنی «کاتب الولایه» (دبیر ایالت) گرفته شده‌است.
پیشینه
کتیبه‌ای بر پایه مناره، ساخت آن را به سال ۱۴۳۲ میلادی (۸۳۵ هجری قمری) بازمی‌گرداند و شبستان نماز نیز احتمالاً در همان دوره ساخته شده‌است. این کار به دستور سیف‌الدین اینال انجام گرفت. کتیبه‌ای جداگانه از بازسازی گسترده مسجد در سال ۱۵۸۷ میلادی (۹۹۵ هجری قمری) به فرمان احمد بِک خبر می‌دهد. احمد بِک دبیر (کاتب) ایالت (ولایت) بود و نام مسجد از نقش رسمی او برگرفته شده‌است.[۱]
در ژانویه ۲۰۲۴، الجزیره گزارش داد که مسجد بر اثر حمله هوایی ارتش اسرائیل به کلیسای قدیس پورفیریوس مجاور در جریان بمباران نوار غزه آسیب دیده‌است.[۲] با این حال، گزارشی از مرکز حفاظت از میراث فرهنگی فلسطین در ژانویه ۲۰۲۵ که پیامدهای جنگ بر میراث فرهنگی فلسطین را بررسی کرده بود، مسجد را «آسیب‌ندیده» توصیف کرد بدون آنکه جزئیات بیشتری ارائه دهد.[۳]
بر پایه گزارش اسپانیایی‌زبان ویکی‌پدیا، در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۳ ارتش اسرائیل یک رشته حمله هوایی به مسجد و مجموعه کلیسای مجاور انجام داد. در آن زمان صدها آواره فلسطینی مسیحی و مسلمان در مجموعه کلیسا پناه گرفته بودند. این حمله ۱۸ کشته و شمار زیادی زخمی بر جای گذاشت.[۴] سازمان دیده‌بان حقوق بشر یورو-مدیترانه اسرائیل را به «نابودی عمدی» بناهای تاریخی و فرهنگی غزه متهم کرد و خواستار بررسی بین‌المللی تخریب میراث فرهنگی فلسطین شد.[۵] عفو بین‌الملل نیز پس از بررسی میدانی و گفت‌وگو با بازماندگان و شاهدان، حمله‌ها را کورکورانه یا مستقیم علیه غیرنظامیان و اموال غیرنظامی دانست که باید به عنوان جنایت جنگی بررسی شوند.[۴]
معماری
بدنه اصلی مسجد شبستان نماز آن است که مستطیل‌شکل بوده و به دوره مملوکی بازمی‌گردد. ورودی مسجد در دیوار قبله (نشان‌دهنده سوی مکه) جای دارد.[۶] مسجد از نظر معماری شباهت‌هایی با مسجد ابن مروان دارد که آن نیز در سده چهاردهم میلادی ساخته شده‌است.[۷]
مناره
مناره مسجد بر فراز دیوار شرقی آن برافراشته شده[۶] و در کنار برج ناقوس کلیسای قدیس پورفیریوس قرار دارد. عارف العارف، تاریخ‌نگار فلسطینی، روایت کرده که بر پایه افسانه‌ای محلی، خلیفه راشدین عمر بن خطاب به سردار مسلمان عمرو بن عاص فرمان داده بود در هر سرزمینی که مسلمانان فتح می‌کنند در کنار هر کلیسایی مسجدی بسازند. روایت دیگری نیز مدعی بود که مسجد پیش‌تر صومعه‌ای به نام «دیر سلم الفضائل» بوده‌است. هر دو روایت پایه‌ای قابل‌بررسی جز فرهنگ عامه محلی ندارند.[۸] باستان‌شناس معین صادق نیز در پژوهش خود دربارهٔ معماری مملوکی غزه هر دو خاستگاه پیشنهادی عارف العارف را نامحتمل دانسته‌است.[۹]
در سال ۱۴۳۲ میلادی، مناره به دست سیف‌الدین اینال، مملوک برجی که بعدها در سال ۱۴۵۳ به سلطنت رسید، بازسازی شد.[۸]
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ Sadeq، Moain (۱۹۹۱). Die mamlukische Architektur der Stadt Gaza. Klaus Schwarz Verlag. ص. ۱۳۳–۱۳۴. شابک ۹۷۸-۳-۱۱-۲۴۰۰۹۶-۸.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Saber، Indlieb Farazi (۲۰۲۴-۰۱-۱۴). «A 'cultural genocide': Which of Gaza's heritage sites have been destroyed?». Al Jazeera. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۳-۲۲.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Damage and Risk Assessment of Cultural Heritage Under Attack in the Gaza Strip» (PDF). وزارت گردشگری و آثار باستانی فلسطین. ژانویه ۲۰۲۵. ص. ۴۴. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۹ ژوئیه ۲۰۲۵. دریافت‌شده در ۲۵ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: بیش از یک پارامتر|تاریخ بازبینی=و|بازبینی=داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 «'Nowhere safe in Gaza': Unlawful Israeli strikes illustrate callous disregard for Palestinian lives». عفو بین‌الملل. ۲۰۲۳-۱۱-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۲-۱۷.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Crimes against history: Israeli occupation destroys ancient places in Gaza». Jusoor Post. ۲۰۲۳-۱۲-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۴-۱۹.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Pilgrimage, Sciences and Sufism: Islamic Art in the West Bank and Gaza. Museum With No Frontiers. ۲۰۱۳. شابک ۹۷۸۳۹۰۲۷۸۲۱۱۳.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Sadeq، Moain (۱۹۹۱). Die mamlukische Architektur der Stadt Gaza. Klaus Schwarz Verlag. ص. ۱۳۳. شابک ۹۷۸-۳-۱۱-۲۴۰۰۹۶-۸.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Sharon، Moshe (۲۰۰۹). Handbook of Oriental Studies: Corpus Inscriptionum Arabicarum Palaestinae (CIAP). BRILL. ص. ۱۶۱–۱۶۲. شابک ۹۷۸-۹۰-۰۴-۱۷۰۸۵-۸.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Sadeq، Moain (۱۹۹۱). Die mamlukische Architektur der Stadt Gaza. Klaus Schwarz Verlag. ص. ۱۳۴. شابک ۹۷۸-۳-۱۱-۲۴۰۰۹۶-۸.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Katib al-Wilaya Mosque». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۵ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «مسجد کاتب الولایة». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۵ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Mezquita Katib al-Wilaya». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای اسپانیایی ، بازبینی‌شده در ۲۵ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «কাতিব আল-উইলায়া মসজিদ». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای بنگالی ، بازبینی‌شده در ۲۵ مارس ۲۰۲۶.
- ساختمانهای مسجد دارای مناره در فلسطین