مسپی‌ها
مسپیایی‌ها قبیله‌ای یاپیگی بودند که در دوران باستان کلاسیک در سالنتو، منطقه‌ای در جنوب ایتالیای کنونی، سکونت داشتند. دو قبیله دیگر یاپیگی، یعنی پئوکتی‌ها و داونی‌ها، به‌ترتیب در مرکز و شمال آپولیا ساکن بودند. هر سه قبیله به زبان مسپیایی سخن می‌گفتند، اما تا سده هفتم پیش از میلاد فرهنگ‌های باستان‌شناختی جداگانه‌ای پدید آورده بودند. مسپیایی‌ها در منطقه‌ای موسوم به مسپیا زندگی می‌کردند که از لئوکا در جنوب‌شرق تا کائیلیا (چلیه مسپیکا) و اگناتیا در شمال‌غرب، بیشتر شبه‌جزیره سالنتو را دربر می‌گرفت.[۱] این ناحیه امروزه شامل استان لچه و بخش‌هایی از استان‌های برندیزی و تارانتو است.
از سده سوم پیش از میلاد، نویسندگان یونانی و رومی جمعیت بومی شبه‌جزیره سالنتو را به‌گونه‌ای متفاوت متمایز می‌کردند. به گفته استرابون، نام‌های «یاپیگی»، «داونی»، «پئوکتی» و «مسپیایی» صرفاً نام‌هایی یونانی بودند و بومیان خود از آن‌ها استفاده نمی‌کردند؛ آنان سالنتو را به دو بخش تقسیم می‌کردند. بخش جنوبی و یونیه‌ای شبه‌جزیره، سرزمین سالنتینوی بود که از اوترانتو تا لئوکا و از لئوکا تا ماندوریا گسترده بود. بخش شمالی بر کرانه دریای آدریاتیک متعلق به کالابروی بود و از اوترانتو تا اگناتیا و سرزمین‌های پشتی آن امتداد می‌یافت.[۲]
پس از فتح سالنتو توسط جمهوری روم در سال ۲۶۶ پیش از میلاد،[۳] با ادغام تدریجی این قبایل در جامعه روم باستان، مرز میان قبایل یاپیگی کم‌رنگ شد. استرابون به‌روشنی بیان می‌کند که در زمان او، یعنی پایان سده یکم پیش از میلاد، بیشتر مردم نام‌های «مسپیا»، «یاپیگیا»، «کالابریا» و «سالنتینا» را به‌جای یکدیگر برای نامیدن سالنتو به کار می‌بردند.[۴] نام «کالابریا» برای کل شبه‌جزیره هنگامی رسمیت یافت که امپراتور روم، آگوستوس، ایتالیا را به مناطقی تقسیم کرد و تمام منطقه آپولیا را «Regio II Apulia et Calabria» نامید.[۵] باستان‌شناسی هنوز بر پایه شواهد باستان‌شناختی، همان تقسیم‌بندی سه‌گانه یونانی قبایل را دنبال می‌کند.[۶]
نام
نام‌های Messapii (یونانی باستان: Μεσσάπιοι) و Messapia معمولاً به معنای «(جایگاه) میان آب‌ها» تفسیر می‌شوند: Mess- از ریشه پروتو-هندواروپایی *medhyo- به معنای «میانی» (رجوع کنید به mes- در زبان آلبانیایی و μέσος در یونانی باستان به معنای «میانی»)، و -apia از ریشه پروتو-هندواروپایی *ap- به معنای «آب» (رجوع کنید به نام‌جای دیگر، Salapia، به معنای «آب شور»). به نوشته استرابون، این نامی (اگزونیم) بود که یونانیان تارانتومی برای اشاره جمعی به جوامع یاپیگی به کار می‌بردند؛ جوامعی که خود را «کالابری» (یونانی باستان: Καλαβροί) و «سالنتینی» (یونانی باستان: Σαλεντίνοι) (اندونیم) و سرزمین خود را «یاپیگیا» می‌خواندند. اگزونیم «مسپیا» در ایتالیا با نام‌جاهای دیگری در یونان باستان (مانند مسپیو) همخوانی دارد.[۷][۸]
نام قبیله‌ای مسپیایی «کالابروی/کالابری» با «گالابروی/گالابری» در بالکان مرتبط دانسته شده است.[۹]
تاریخ
پیدایش
_(simple_map).svg.png)
شواهد باستان‌شناختی اخیر مربوط به بازه ۱۷۰۰ تا ۱۴۰۰ پیش از میلاد در افق پسا-فرهنگ چتینا، مهاجرت‌های فرا-آدریاتیکی از بالکان غربی به جنوب‌شرق ایتالیا را تأیید می‌کند که زبانی از خانواده بالکان باستان غربی را به آپولیا آورد. با این حال، چگونگی گسترش گویشوران پروتو-مسپیایی در آپولیا و اینکه کدام زبان‌های پیش‌هندواروپایی موجود در منطقه بدین‌ترتیب جذب یا جابه‌جا شدند، همچنان نامشخص است.[۱۰] مسپیایی‌ها با شکل‌گیری هویت مستقل خود، در عصر آهن به‌عنوان زیرشاخه‌ای متمایز از دیگر یاپیگیان (گویشوران زبان مسپیایی) پدیدار شدند.
سکونتگاه پیش‌ایتالیک اگناتیا در سده پانزدهم پیش از میلاد، در دوران عصر برنز، بنیان نهاده شد. این شهر توسط یاپیگ‌ها، که بخش‌های وسیعی از سرزمین آپولیا را اشغال کرده بودند، تصرف و اسکان یافت. رودیه نخستین‌بار در اواخر سده نهم یا اوایل سده هشتم پیش از میلاد اسکان یافت. در اواخر سده ششم پیش از میلاد، به سکونتگاهی بسیار مهم‌تر بدل شد و در دوران مسپی‌ها شکوفا گشت، اما پس از شکست از روم رو به افول رفت و به روستایی کوچک تبدیل شد؛ در مقابل، شهر مجاور لوپیه (لچه) به بهای افول رودیه شکوفا شد. مسپی‌ها نظام حکومتی متمرکزی نداشتند و شهرهایشان شهر-دولت‌های مستقل بودند. آنان با شهرهای یونانی یونان بزرگ روابط تجاری داشتند.
درگیری با تاراس
در سال ۴۷۳ پیش از میلاد، شهر یونانی تارانتوم (که با مسپیا هم‌مرز بود) و متحدش، رگیون، کوشیدند برخی از شهرهای مسپی و پئوکتی را تصرف کنند، اما قبایل یاپیگ به لطف برتری سواره‌نظام خود آنان را شکست دادند.[۱۱] جنگ با تارانتوم تا سال ۴۶۷ پیش از میلاد ادامه یافت.
در جریان جنگ پلوپونزی دوم میان آتن و اسپارت، مسپی‌ها متحد آتن بودند و برای نیروی گسترده اعزامی آتن به سیسیل برای حمله به سیراکوز (۴۱۵–۴۱۳ پ.م.) کماندار فراهم کردند. این لشکرکشی به فاجعه انجامید و کل نیروی اعزامی نابود شد.
در سال ۳۵۶ پیش از میلاد، اتحادی میان مسپی‌ها و لوکانی‌ها به فتح هراکلیا و متاپونتوم انجامید. در سال ۳۴۲ پیش از میلاد، تارانتوم از آرخیداموس سوم اسپارت درخواست کمک کرد. آرخیداموس در سال ۳۳۸ پیش از میلاد در نبردی زیر دیوارهای شهر مسپیایی ماندوریا کشته شد.[۱۲]
در سال ۳۳۳ پیش از میلاد، تارانتوم از الکساندر یکم (اپیروس) خواست تا در جنگ آنان با لوکانی‌ها یاری‌شان کند. اسکندر مسپی‌ها را شکست داد، اما در سال ۳۳۰ پیش از میلاد در نبردی با لوکانی‌ها کشته شد.[۱۳]
پس از لشکرکشی اسکندر یکم، مسپی‌ها تغییر جبهه دادند و با تارانتوم و کلئونیموس اسپارتی متحد شدند؛ کلئونیموس در سال‌های ۳۰۳–۳۰۲ پیش از میلاد در این منطقه لشکرکشی کرد تا بار دیگر به تارانتوم در برابر لوکانی‌ها یاری رساند.[۱۴]
فتح توسط جمهوری روم
در جریان جنگ دوم سامنیت (۳۲۷–۳۰۴ پ.م.) میان جمهوری روم و سامنیت‌ها، مسپی‌ها، یاپیگ‌ها و پئوکتی‌ها به سامنیت‌ها پیوستند. برخی از شهرهای داونی به روم پیوستند و برخی دیگر به سامنیت‌ها. شهر کانوزیوم در سال ۳۱۸ پیش از میلاد به روم پیوست. سیلویوم، شهری مرزی از پئوکتی‌ها، زیر کنترل سامنیت‌ها بود، اما در سال ۳۰۶ پیش از میلاد توسط روم تصرف شد.
در جریان جنگ پیروسی (۲۸۰–۲۷۵ پ.م.)، مسپی‌ها به تارانتوم و پیروس، پادشاه اپیروس در یونان، پیوستند[۱۵] که در تارانتوم پیاده شد، ظاهراً برای یاری این شهر در مناقشه‌اش با رومیان. به گفته مورخان باستان، هدف او فتح ایتالیا بود. پیروس با رومیان جنگید و لشکرکشی‌ای نیز در سیسیل انجام داد، اما سرانجام ناچار به ترک آن شد، از رومیان شکست خورد و ایتالیا را ترک کرد. دیونوسیوس هالیکارناسی از مسپی‌ها به‌عنوان رزمندگانی در کنار پیروس در نبرد آسکولوم یاد کرده است.[۱۶]
در سال ۲۷۲ پیش از میلاد، رومیان تارانتوم را تصرف کردند. در سال ۲۶۷ پیش از میلاد، روم مسپی‌ها و برندیزیوم را فتح کرد.[۱۷][۱۸] این شهر بندر روم برای کشتیرانی به شرق مدیترانه شد. پس از آن، مسپی‌ها به‌ندرت در منابع تاریخی ذکر شدند و رومی شدند.
در جریان تهاجم هانیبال به ایتالیا در دومین جنگ پونی (۲۱۸–۲۰۱ پ.م.)، مسپی‌ها به روم وفادار ماندند. نبرد کانای، که در آن هانیبال نیروهای رومی و متحدان ایتالیک آنان را در هم شکست، در قلب سرزمین همسایه پئوکتی‌ها رخ داد. بازماندگان رومی در کانوزیوم مجاور پناه گرفتند. بخشی از مراحل پایانی جنگ نیز در مونته گارگانو، در شمالی‌ترین بخش آپولیا، در سرزمین داونی‌ها، رخ داد.
زبان و نوشتار
زبان مسپیایی عموماً شبیه به زبان‌های ایلیریایی دانسته می‌شود،[۱۹][۲۰][۲۱] هرچند این پیوند به‌دلیل کمبود شواهد از خود زبان‌های ایلیریایی، عمدتاً فرضیه‌ای گمانه‌زنانه تلقی و محل بحث بوده است.[۲۲] گویش‌های آلبانیایی هنوز گروهی قابل‌ارتباط با مسپیایی به‌شمار می‌روند، چرا که برخی نام‌جاهای آپولیا صورت ریشه‌شناختی‌ای جز در منابع زبانی آلبانیایی ندارند.[۲۳] با این حال، مسپیایی را باید زبان هندواروپایی مستقلی دانست.[۲۴]
این زبان پس از فتح روم بر منطقه،[۲۱] که از اواخر سده چهارم پیش از میلاد آغاز شد،[۲۵] منقرض شد. این زبان در حدود ۳۰۰ کتیبه به الفبای یونانی که از سده ششم تا یکم پیش از میلاد را دربرمی‌گیرند، حفظ شده است.[۲۰]
جغرافیا
مسپیا نسبت به بقیه یاپیگیا شهرنشین‌تر و پرتراکم‌تر بود؛ ۲۶ تا ۲۸ سکونتگاه حصاردار داشت، در حالی که بقیه یاپیگیا ۳۰ تا ۳۵ سکونتگاه حصاردار پراکنده‌تر داشت. جمعیت مسپیایی پیش از فتح روم میان ۱۲۰٬۰۰۰ تا ۱۴۵٬۰۰۰ نفر برآورد شده است.[۲۶]
مهم‌ترین شهرهای مسپیایی عبارت بودند از:
- آلیتیا (آلتزیو)
- برونديزیوم/برنتسیون (برندیزی)
- کاوالینو
- هودروم/ایدرونتوم (اوترانتو)
- هیریا/اوریا (اوریا)
- کائیلیا (چلیه مسپیکا)
- ماندوریا
- مسانیا (مسانیه)
- نریتون (ناردو)
- رودیه (نزدیک لچه)
- میوس/میرون (مورو لچزه)
- توریا سالنتینا (روکا وکیا)
- اوزنتوم (اوگنتو)
سکونتگاه‌های مسپیایی دیگری نیز در نزدیکی فرانکاویلا فونتانا، سان ویتو دی نورمانی و در واسته (پوجاردو) کشف شده‌اند.
یادداشت‌ها
- ↑ Carpenter, Lynch & Robinson 2014, p. 2، 18 و 38.
- ↑ Carpenter, Lynch & Robinson 2014, p. 38–39.
- ↑ Carpenter, Lynch & Robinson 2014, p. 46.
- ↑ Strabo 1924, 6.3.5.
- ↑ Colafemmina 2012, p. 1.
- ↑ Carpenter, Lynch & Robinson 2014, p. 40.
- ↑ Matzinger 2014, pp. 1–2.
- ↑ Marchesini 2020, p. 496.
- ↑ Baliu 2012, p. 68.
- 1 2 Matzinger 2025, pp. 96, 97.
- ↑ Herodotus, The Histories, 7. 170
- ↑ Diodoro Siculus, Library of History, 16.63
- ↑ Arrian of Nicomedia, The Anabasis of Alexander, 3.6
- ↑ Diodorus Siculus, The Library of History, 12.4
- ↑ Plutarch, Parallel Lives, The life of Pyrrhus, 13.5–6, 15.4–5
- ↑ Dionysius of Halicarnassus, Roman Antiquities, 20.1.1–6, 8
- ↑ Zonaras, Extracts of History, 8.7
- ↑ Florus, Epitome of Roman History, 15
- ↑ West 2007, p. 15.
- 1 2 Mallory & Adams 1997, pp. 378f.
- 1 2 Carpenter, Lynch & Robinson 2014, p. 18.
- ↑ Woodard 2008, p. 11.
- ↑ Trumper 2018, p. 385.
- ↑ Baldi، Philip (۲۰۱۸). The Foundations of Latin. Walter de Gruyter GmbH & Co KG. ص. ۱۵۰. شابک ۹۷۸۳۱۱۰۸۹۲۶۰۴.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Fronda، Michael P. (۲۰۰۶). «Livy ۹.۲۰ and Early Roman Imperialism in Apulia». Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte. ۵۵ (۴): ۳۹۷–۴۱۷. doi:10.25162/historia-2006-0026.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Yntema 2008, p. 383.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Matzinger 2016, p. 20.
منابع
- Baliu, Begzad (2012). Onomastikë dhe identitet [نام‌شناسی و هویت] (PDF) (in Albanian). Era. ISBN 978-9951-04-071-6.
- T. H. Carpenter؛ K. M. Lynch؛ E. G. D. Robinson، ویراستاران (۲۰۱۴). The Italic People of Ancient Apulia: New Evidence from Pottery for Workshops, Markets, and Customs. نیویورک: Cambridge University Press. شابک ۹۷۸۱۱۳۹۹۹۲۷۰۱.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Colafemmina، Cesare (۲۰۱۲). The Jews in Calabria. لیدن، هلند: Brill. شابک ۹۷۸۹۰۰۴۲۳۴۱۲۳.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Lamboley، Jean-Luc (۲۰۰۲). «Territoire et société chez les Messapiens». Revue belge de Philologie et d'Histoire. ۸۰ (۱): ۵۱–۷۲. doi:10.3406/rbph.2002.4605.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - James P. Mallory؛ Douglas Q. Adams، ویراستاران (۱۹۹۷). Encyclopedia of Indo-European Culture. لندن: Routledge. شابک ۹۷۸-۱-۸۸۴۹۶۴-۹۸-۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Marchesini, Simona (2020). "Messapico". Palaeohispanica (in Italian) (20): 495–530. doi:10.36707/palaeohispanica.v0i20.378.
- Matzinger, Joachim (2014). "Einführung ins Messapische" (in German). وین.
- Matzinger، Joachim (۲۰۱۶). «Die Altbalkanischen Sprachen» (PDF). Ludwig-Maximilians-Universität München - Fakultät Albanologie. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۱۵ اكتبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۸ ژوئیه ۲۰۲۶.
{{cite web}}: تاریخ وارد شده در|archive-date= - Matzinger، Joachim (۲۰۲۵). «Tria corda, oder die Sprachlandschaft des antiken Apuliens». در Emmanuel Dupraz؛ Antoine Viredaz (ویراستاران). Langues Et Institutions en Italie Méridionale: Les Aires Osques Et Messapiennes Entre Grande-Grèce Et Rome. Schwabe Verlagsgruppe AG Schwabe Verlag. صص. ۹۱–۱۰۶. doi:10.24894/978-3-7965-5186-4. شابک ۹۷۸-۳-۷۹۶۵-۵۱۸۶-۴.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Trumper، John (۲۰۱۸). «Some Celto-Albanian isoglosses and their implications». در Mirko Grimaldi؛ Rosangela Lai؛ Ludovico Franco؛ Benedetta Baldi (ویراستاران). Structuring Variation in Romance Linguistics and Beyond: In Honour of Leonardo M. Savoia. John Benjamins Publishing Company. ص. ۳۸۵. شابک ۹۷۸۹۰۲۷۲۶۳۱۷۹.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - West، Morris L. (۲۰۰۷). Indo-European Poetry and Myth. Oxford University Press. شابک ۹۷۸-۰۱۹۹۲۸۰۷۵۹.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Woodard، Roger D. (۲۰۰۸). The Ancient Languages of Europe. Cambridge University Press. شابک ۹۷۸-۱-۱۳۹-۴۶۹۳۲-۶.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Yntema، Douwe (۲۰۰۸). «Polybius and the Field Survey Evidence of Apulia». در Luuk de Ligt؛ Simon Northwood (ویراستاران). People, Land, and Politics: Demographic Developments and the Transformation of Roman Italy, ۳۰۰ BC–AD ۱۴. لیدن، هلند: Brill. شابک ۹۷۸۹۰۴۷۴۲۴۴۹۹.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
منبع اصلی
مطالعه بیشتر
- van Dijk, Willemijn (2010). "Tribale tradities en de beleving van het verleden Messapische cultusplaatsen in de 6de tot 3de eeuw voor Christus". Tijdschrift voor Mediterrane Archeologie (in Dutch). 22 (43): 8–13.
- D'Andria, Francesco (1983). "Greci ed indigeni in Iapigia". Modes de contacts et processus de transformation dans les sociétés anciennes. Actes du colloque de Cortone (24-30 mai 1981) (in Italian). رم: École Française de Rome. pp. 287–297.
- Lamboley, Jean-Luc (1982). "Les hypogées indigènes apuliens". Mélanges de l'École française de Rome: Antiquité (in French). 94 (1): 91–148. doi:10.3406/mefr.1982.1317.
- Lamboley, Jean-Luc (1996). Recherches sur les Messapiens, IVe-IIe siècle avant J.-C. Bibliothèque des Écoles françaises d'Athènes et de Rome (in French). Vol. 292. رم: École française de Rome. doi:10.3406/befar.1996.1263. ISBN 2-7283-0360-6.
- Lamboley, Jean-Luc (2002). "Territoire et société chez les Messapiens". Revue belge de philologie et d'histoire (in French). 80 (1): 51–72. doi:10.3406/rbph.2002.4605.
- Mastronuzzi, Giovanni; Ciuchini, Paolo (2011). "Offerings and rituals in a Messapian holy place: Vaste, Piazza Dante (Puglia, Southern Italy)". World Archaeology (in English). 43: 676–701.
پیوند به بیرون
- Civiltà messapica (به ایتالیایی)
| تاریخ |
|  | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| جغرافیا |
| |||||
| سیاست |
| |||||
| اقتصاد |
| |||||
| جامعه |
| |||||
- ایتالیا
- سالنتو
- روم باستان