مغالطه علت جعلی

مغالطهٔ علّت جعلی (به انگلیسی: False cause) یا (به لاتین: cum hoc ergo propter hoc) به معنای دخالت دادن علل به ظاهر مرتبط و مشابه در استدلال است که می‌تواند استدلال را به گمراهی و بیراهه بکشاند. به عبارت دیگر، این مغالطه رسیدن به این نتیجه است که یک چیز باعث چیز دیگری شده است، صرفاً به این دلیل که آن‌ها به‌طور منظم با هم مرتبط هستند. به عنوان مثال: «هر بار که در آزمون نمرهٔ خوبی می‌گیرم، روز آفتابی است؛ بنابراین روز آفتابی باعث می‌شود که در آزمون نمرهٔ خوبی بگیرم!» در اینجا مثالی آورده شده است که دو رویداد ممکن است همزمان یا مرتبط باشند ولی هیچ ارتباط علّی با یکدیگر ندارند.

انواع

این مغالطه دو شکل دارد:

۱. وقتی چیزی به عنوان علّت یک پدیده معرّفی شود که واقعاً علّت نیست.

• بی‌حجابی عفت را از بین می‌برد و مرکز تربیت را تخریب می‌کند. دلیل قطع نزولات آسمانی وضعیت افتضاح حجاب است.

۲. بخشی از علّت به عنوان کلّ علّت معرّفی شود.

• دلیل رکود اقتصادی، تحریم‌های ظالمانهٔ دشمن است.

الگوی منطقی

Z معمولاً به Y ربط داده می‌شود؛

بنابراین Z علّت Y است.

مثال

• من همیشه غروب خواب‌آلود می‌شوم و به خواب می‌روم. من خواب‌آلود هستم و به خواب می‌روم. پس غروب است.
• بسیاری از همجنس‌گرایان مبتلا به بیماری‌های جنسی هستند؛ بنابراین همجنس‌گرایی نشانهٔ بیماری‌های جنسی است.
• تابستان است و مردم بستنی می‌خرند و به شنا می‌روند. احمد به شنا رفت. پس احمد بستنی خریده است.

جستارهای وابسته

• فهرست مغالطه‌ها