منظره با سقوط ایکاروس

منظره با سقوط ایکاروس
هنرمندپیتر بروگل (؟)
سالح. ۱۵۶۰
موادرنگ روغن روی بوم
ابعاد
۷۳٫۵ سانتی‌متر × ۱۱۲ سانتی‌متر (۲۸٫۹ اینچ × ۴۴ اینچ)
مکانموزه‌های سلطنتی هنرهای زیبای بلژیک، بروکسل

منظره با سقوط ایکاروس (انگلیسی: Landscape with the Fall of Icarus) یک نقاشی رنگ روغن روی بوم با ابعاد ۷۳٫۵ در ۱۱۲ سانتی‌متر (۲۸٫۹ در ۴۴٫۱ اینچ) است که اکنون در موزهٔ استادان قدیم که بخشی از موزه‌های سلطنتی هنرهای زیبای بلژیک است، در بروکسل نگهداری می‌شود. مدت‌ها تصور می‌شد این اثر متعلق به پیتر بروگل پدر، نقاش برجستهٔ رنسانس هلندی و فلاندری است. بااین‌حال، پس از بررسی‌های فنی انجام‌شده در سال ۱۹۹۶ روی نقاشی موجود در موزهٔ بروکسل، این انتساب بسیار مورد تردید واقع شد و اکنون معمولاً خود نقاشی نسخه‌ای اولیه و باکیفیت از اثر گمشدهٔ بروگل، اثر هنرمندی ناشناس و احتمالاً مربوط به حدود سال ۱۵۵۸ دانسته می‌شود. به گفتهٔ موزه: «تردید وجود دارد که اجرای اثر به دست بروگل مهتر انجام شده باشد، اما با اطمینان می‌توان گفت که ترکیب‌بندی از آنِ اوست»، هرچند پژوهش‌های فنی اخیر بار دیگر این مسئله را محل بحث کرده‌اند. نسخهٔ دومی از این اثر، رنگ‌روغن روی چوب، نیز اکنون در موزهٔ فان بورن بروکسل قرار دارد و به حلقهٔ پیروان بروگل نسبت داده می‌شود.

این نقاشی تنها اثر بروگل با موضوعی برگرفته از اسطوره‌شناسی کلاسیک است و عمدتاً از اووید سرچشمه می‌گیرد. این اثر در شعر مشهور «موزهٔ هنرهای زیبا» سرودهٔ و. اچ. اودن توصیف شده است؛ عنوان شعر در اصل نام موزه‌ای در بروکسل بود که نقاشی را در خود جای داده بود. همچنین این اثر موضوع شعری با همین نام از ویلیام کارلوس ویلیامز و نیز شعر «خطوطی دربارهٔ ایکاروس بروگل» سرودهٔ مایکل هامبورگر قرار گرفته است.

هرچند «منظر جهان» (ژانری از نقاشی که در آن موضوع اصلی اثر با پیکره‌هایی کوچک در دوردست نمایش داده می‌شود) در نقاشی هلندیِ آغازین سبکی تثبیت‌شده بود و یواخیم پاتینیر از پیشگامان آن به‌شمار می‌رفت، انتخاب یک پیکرهٔ بزرگ‌تر و نامرتبط از یک صحنهٔ ژانری در پیش‌زمینه، ابتکاری بود که تا حدی در تضاد با سلسله‌مراتب در حال شکل‌گیریِ گونه‌های نقاشی قرار می‌گرفت. دیگر چشم‌اندازهای بروگل، مثلاً شکارچیان در برف (۱۵۶۵) و آثار دیگری از مجموعه‌نقاشی‌های او دربارهٔ فصل‌ها، پیکره‌های ژانری را در پیش‌زمینه‌ای مرتفع نشان می‌دهند، اما نه با چنین نسبت بزرگی در مقایسه با ابعاد تصویر و نه در حالی که موضوعی متعلق به یک ردهٔ «والاتر» نقاشی در پس‌زمینه قرار گرفته باشد.

به‌هرروی نقاشی‌هایی از همان دوره از پیتر آرتسن، هنرمند آنتورپی صحنه‌های بزرگ ژانری از آشپزخانه یا بازار را با پیکره‌هایی بزرگ در پیش‌زمینه نشان می‌دهند و در پس‌زمینهٔ دوردست، چشم‌اندازی از صحنه‌ای از زندگی مسیح دیده می‌شود. برجسته‌تر کردن موضوعات «پست» در مقایسه با موضوعات «والا» در اثری واحد، از ویژگی‌های برخی آثار شیوه‌گرای شمالی است که اغلب از آن با عنوان «وارونگی شیوه‌گرایانه» (Mannerist inversion) یاد می‌شود. مضمون اخلاقی سنتی داستان ایکاروس، یعنی هشدار دربارهٔ جاه‌طلبی بیش از اندازه، با قرار دادن پیکره‌های فرودست‌تر در پیش‌زمینه، به‌معنای واقعی کلمه تقویت می‌شود؛ پیکره‌هایی که به نظر می‌رسد از ایفای نقش‌های سودمند کشاورزی در زندگی خود خشنودند.

منابع

پیوند به بیرون