مورشیلی سوم
مورشیلی سوم | |
|---|---|
| دیگر نام‌ها | اورهی-تشوب |
| عنوان | پادشاه هیتی‌ها |
| پس از | موواتالی دوم |
| پیش از | خاتوشیلی سوم |
| والدین | موواتالی دوم |
| خویشاوندان | تودخالیا چهارم (پسرعمو) |
مورشیلی سوم که با نام اورهی-تشوب نیز شناخته می شود، پادشاه هیتی‌ها بود که پس از مرگ پدرش تاج و تخت امپراتوری هیتی را در تارخونتاشا به دست گرفت. او پسر عموی تودخالیای چهارم و ملکه مات‌نفرورع بود. او تقریباً در سال‌های ۱۲۸۲–۱۲۷۵ پیش از میلاد (گاه‌شماری میانه)[۱] یا ۱۲۷۲–۱۲۶۵ پیش از میلاد (گاه‌شماری کوتاه) فرمانروایی کرد.
خانواده
او بزرگ‌ترین پسر بازمانده موواتالی دوم و نوه مورشیلی دوم بود.
به‌نظر می‌رسد مورشیلی سوم پسری داشته است. فردی به نام خارتاپوس خود را «شاه بزرگ» و پسر «شاه بزرگ مورشیلی» می‌خواند؛ کسی که معمولاً با مورشیلی سوم یکی دانسته می‌شود. خارتاپوس احتمالاً در نیمهٔ دوم قرن سیزدهم پیش از میلاد بر «تارخونتاشا» فرمان رانده است.[۲]
حکمرانی
مورشیلی سوم در دوران سلطنت خود، پایتخت را از تارخونتاشا دوباره به خاتوشا بازگرداند. با این حال، تصرف میتانی توسط آشوریان، مشروعیت او را برای فرمانروایی بر امپراتوری هیتی به‌شدت تضعیف کرد. مورشیلی سوم در هفتمین سال سلطنتش، برای از میان برداشتن تهدیدی که عمویش خاتوشیلی برای تخت پادشاهی ایجاد کرده بود، به پایگاه‌های منطقه‌ای او در قلمرو هیتی‌ها — یعنی هاکپیسا و نریک — حمله کرد و کنترل آن‌ها را به دست گرفت؛ هاکپیسا کانون قدرت خاتوشیلی محسوب می‌شد و نِریک نیز به واسطه‌ی مقام کاهن‌اعظمی خاتوشیلی در آنجا، تحت نفوذ او قرار داشت. خاتوشیلی در متنی مشهور چنین می‌گوید:
| « | «هفت سال [در برابر پادشاه] سر فرود آوردم. اما "اورهی-تشوب" به فرمان ایزدی و با تحریک دیگران، در پی نابودی من برآمد. او شهرهای "هاکپیسا" و "نریک" را از من گرفت. از آن پس دیگر در برابرش سر خم نکردم و با او وارد جنگ شدم. اما با قیام علیه او — چه با ارابه‌های جنگی و چه در درون کاخ — مرتکب هیچ جرمی نشدم. من به شیوه‌ای متمدنانه چنین پیام دادم: "تو آغازگر خصومت با من بودی. اکنون تو 'شاه بزرگ' هستی، حال آنکه من تنها فرمانروای یک دژم؛ این تمام آن چیزی است که برایم باقی گذاشته‌ای. بیا تا 'ایشتار ساموها' و 'خدای طوفانِ نریک' میان ما داوری کنند!" از آنجا که چنین نامه‌ای برای اورهی-تشوب نوشتم، اگر اکنون کسی بپرسد: "چرا پس از آنکه پیش‌تر او را به پادشاهی رساندی، اکنون از جنگ با او سخن می‌گویی؟" [پاسخ من این خواهد بود:] "اگر او جنگ با مرا آغاز نکرده بود، آیا ایشتار و خدای طوفان او را مغلوب پادشاهی کوچک همچون من می‌ساختند؟" از آن رو که او آغازگر نبرد با من بود، خدایان با حکم خویش او را مغلوب من ساختند.»[۳] | » |
در نتیجه، دوران پادشاهی مورشیلی سوم هفت سال به طول انجامید. در جریان شورشی که پس از آن رخ داد، خاتوشیلی نیروی قابل‌توجهی گرد هم آورد. این نیروها شامل متحدان طبیعی او از پایگاه‌های محلی‌اش در نِریک و هاکپیسا و همچنین بسیاری از هیتی‌های غیروابسته به جناح‌های درگیر بود که تحت تأثیر سوابق خدمتی او به امپراتوری هیتی قرار داشتند. پیروزی نظامی راهبردی او بر رامسس دوم مصر در نبرد کادش (۱۲۷۴ پیش از میلاد) در مقایسه‌ای مطلوب با «متصرف نه‌چندان برجسته و عمدتاً فاقد کارنامه‌ای درخور برای تکیه زدن بر تخت خاتوشا» — یعنی اورهی-تشوب یا همان مورشیلی سوم — قرار می‌گرفت؛ کسی که در دوران حکومتش، سرزمین میتانی را به آشوریان واگذار کرده بود.[۴] نیروهای خاتوشیلی حتی شامل عناصری از مردمان کاسکا نیز می‌شد که دشمنان قسم‌خورده هیتی‌ها بودند.[۵] خاتوشیلی به‌سرعت مورشیلی سوم را شکست داد و تخت پادشاهی را از برادرزاده‌اش گرفت؛ سپس خود با عنوان خاتوشیلی سوم بر تخت نشست. او پس از پیروزی، برای جلب وفاداری «کورونتا» — که برادر یا برادرزن مورشیلی بود — وی را به عنوان پادشاه دست‌نشانده در منطقهٔ تارخونتاشا منصوب کرد.
در نزدیکی روستای سیرکلی هویوک (Sirkeli Höyük) در جنوب ترکیه، نقش‌برجسته‌ای مشهور از موواتالی دوم قرار دارد. نقش‌برجسته‌ی دوم و بسیار مشابهی نیز تنها در چند قدمی آن وجود داشت، اما در دوران باستان تا حد زیادی تخریب شد. ماهیت این آسیب‌ها نشان‌دهنده‌ی تخریبی عمدی است، به‌گونه‌ای که دیگر امکان خواندن نام آن شخصیت وجود نداشت. با این حال، تصور می‌شود که آن اثر، نقش‌برجسته‌ی مورشیلی سوم بوده که توسط عمویش و در اقدامی با هدف محو یاد و خاطره نابود شده است.[۶]
تبعید
پس از آنکه خاتوشیلی سوم او را از پادشاهی خلع کرد، مورشیلی را به سوریه تبعید نمود. در ابتدا، حکومت منطقه‌ی نوهاشه در سوریه به او واگذار شد و او کوشید تا از آنجا همچنان بر ادعای خود نسبت به تاج‌وتخت هیتی‌ها پافشاری کند.[۷] با این حال، پس از ناکامی در توطئه‌هایش برای برکناری عمویش از قدرت، مورشیلی گریخت و به مصر — سرزمین دشمن کشورش — پناه برد. خاتوشیلی سوم در واکنش به این رویداد، از رامسس دوم خواست تا برادرزاده‌اش را به سرزمین هیتی‌ها بازگرداند.
این نامه موجب بروز بحرانی در روابط میان مصر و هیتی‌ها شد؛ چرا که رامسس منکر هرگونه اطلاعی از حضور مورشیلی در خاک خود بود و دو امپراتوری تا آستانه‌ی جنگی خطرناک پیش رفتند. با این وجود، سرانجام هر دو پادشاه تصمیم گرفتند با برقراری صلح در بیست و یکمین سال سلطنت رامسس دوم این مسئله را حل‌وفصل کنند. در متن این معاهده، بندی نیز برای استرداد افراد گنجانده شده بود. مورشیلی سوم اندکی پس از اقامتش در مصر، دیگر در اسناد تاریخی دیده نشد و نامش از تاریخ محو گردید.
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ Kuhrt, Amélie (2020). The Ancient Near East: c.3000–330 BC, Volume One (in English). Routledge. p. 230. ISBN 978-1-136-75548-4.
- ↑ Trevor Bryce: The World of the Neo-Hittite Kingdoms: A Political and Military History. Oxford, New York 2012, p. 21 f, 145.
- ↑ Bryce, p. 286
- ↑ Bryce, p. 287
- ↑ Bryce, pp. 287-288
- 1 2 Kozal, Ekin; Novák, Mirko (2017), Facing Muwattalli: Some Thoughts on the Visibility and Function of the Rock Reliefs at Sirkeli Höyük, Cilicia, Ugarit-Verlag, doi:10.7892/BORIS.106777, retrieved 2022-06-17
- ↑ Bryce, Trevor (1998). The Kingdom of the Hittites. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-924010-4., pp.xiii-xiv
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Muršili III». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۹ مه ۲۰۲۶.
- هیتی‌ها
- تاریخ باستان ترکیه
- تاریخ ترکیه
- تاریخ سوریه
- تاریخ مدیترانه
- تمدنهای باستانی
- خاور نزدیک باستان
- سوریه باستان
- مردمان باستانی آناتولی
- مردمان باستانی
- امپراتوریهای پیشین
- فرمانروایان پیشین
- پادشاهیهای پیشین