خاتوشیلی سوم

خاتوشیلی سوم
لابارنا
نقش‌برجسته صخره‌ای خاتوشیلی سوم
پادشاه هیتی‌ها
سلطنت۱۲۷۵–۱۲۴۵ پیش از میلاد (گاه‌شماری میانه)
۱۲۶۷–۱۲۳۷ پیش از میلاد (گاه‌شماری کوتاه)
پیشینمورشیلی سوم
جانشینتودخالیا چهارم
هم‌نشینپودوخپا
فرزند(ان)نریکالی
تودخالیا چهارم
مات‌نفرورع
کیلوش-خپا
پدرمورشیلی دوم
مادرگاسولاویا
کارتوشامضاء خاتوشیلی سوم
عذرخواهی خاتوشیلی سوم

خاتوشیلی سوم (به زبان هیتی: «اهل خاتوسا») لابارنا (پادشاه) امپراتوری هیتی (دوره پادشاهی جدید) بود که در حدود سال‌های ۱۲۷۵ تا ۱۲۴۵ پیش از میلاد (گاه‌شماری میانه)[۱] یا ۱۲۶۷ تا ۱۲۳۷ پیش از میلاد (گاه‌شماری کوتاه)[۲] حکومت می‌کرد.

دوران اولیه زندگی و خانواده

بخش عمده‌ای از اطلاعات موجود درباره دوران کودکی خاتوشیلی سوم از روایتی زندگی‌نامه‌ای به دست آمده که در دوران سلطنت او بر روی یک لوح سنگی نگاشته شده و با عنوان «عذرخواهی» (Apology) شناخته می‌شود.[۳] خاتوشیلی سوم کوچک‌ترین فرزند از میان چهار فرزند مورشیلی دوم، پادشاه هیتی، و ملکه گاسولاویا بود. بنا بر گفته‌های خود خاتوشیلی، او کودکی بیمار و ضعیف‌بنیه بود و در ابتدا تصور نمی‌شد که تا رسیدن به سن بزرگسالی زنده بماند.[۴] خاتوشیلی نجات جان خود در آن دوران را مرهون الهه ایشتار می‌دانست و تا پایان عمر، حامی و مروج سرسخت این الهه باقی ماند.[۳][۲] خاتوشیلی به دلیل آنکه کوچک‌ترین پسر خانواده بود، پس از مرگ پدرش به پادشاهی نرسید؛ بلکه برادر بزرگترش، موواتالی دوم، بر تخت سلطنت نشست.

خاتوشیلی پیش از رسیدن به مقام پادشاهی، با پودوخپا — که کاهنه‌ی ایشتار بود و بعدها خود به ملکه‌ای برجسته در تمدن هیتی بدل شد — ازدواج کرد.[۵][۶] حاصل ازدواج او با پودوخپا، سه فرزند بود که یکی از آن‌ها جانشینش، یعنی تودخالیا چهارم، محسوب می‌شد.

رسیدن به مقام پادشاهی

خاتوشیلی قرار نبود پادشاه هیتی‌ها شود. او در دوران سلطنت مورشلی دوم، کودکی بیمار و ضعیف‌بنیه بود. او پیش از آنکه سر به شورش بردارد و بر تخت پادشاهی تکیه زند، در خدمت برادرش موواتالی دوم و برادرزاده‌اش مورشیلی سوم بود.

دوران پادشاهی موواتالی دوم

هنگامی که برادرش موواتالی دوم به پادشاهی رسید، خاتوشیلی به عنوان حاکم سرزمین‌های شمالی امپراتوری هیتی منصوب شد. اگرچه این انتصاب در ابتدا موجب بروز اختلاف‌نظرهایی جزئی میان مردم محلی و حاکم برکنارشده گردید، اما خاتوشیلی به‌سرعت با توسل به نیروی نظامی به مخالفت‌ها پایان داد[۷] و توجه خود را معطوف به فتح سرزمین‌های جدید در پیرامون نواحی شمالی هیتی کرد. زمانی که پادشاه تصمیم گرفت پایتخت را از «خاتوشا» به «تارخونتاشا» منتقل کند، سرکوب شورش‌های ناشی از این تصمیم بر عهده خاتوشیلی گذاشته شد.[۲] متعاقب آن، خاتوشیلی توسط برادرش موواتالی دوم به مقام پادشاهی سرزمین‌های شمالی منصوب گردید.[۲]

دوران پادشاهی مورشیلی سوم

پس از مرگ موواتالی دوم، «اورھی-تشوب» — برادرزاده‌ی خاتوشیلی سوم — به مقام پادشاهی اعظم امپراتوری هیتی رسید. این انتصاب با مناقشاتی همراه بود، زیرا اورھی-تشوب فرزند یکی از زنان صیغه‌ای (کنیزان) موواتالی بود، نه همسر رسمی او. با وجود اینکه او به عنوان «فرزندی از رتبه‌ی دوم»[۲] شناخته می‌شد، خاتوشیلی در ابتدا از پادشاهی اورھی-تشوب حمایت کرد، چرا که خواسته‌ی موواتالی دوم این بود که اورھی-تشوب بر تخت بنشیند. اورھی-تشوب با نام «مورشیلی سوم» فرمانروایی کرد.

مورشیلی سوم اندکی پس از رسیدن به قدرت، پایتخت را از «تارخونتاشا» به جایگاه اصلی‌اش، یعنی «خاتوشا»، بازگرداند. این اقدام عملاً بخش عمده‌ای از قدرت خاتوشیلی در منطقه را کاهش داد و نقش او را به عنوان پادشاه سرزمین‌های شمالی بی‌اثر ساخت.[۲] همچنین، تمام قلمروهای خاتوشیلی — به جز هاپکیس و نریک — از او گرفته شد. این مسئله روابط میان آن‌ها را به شدت تیره کرد و پس از آنکه نِریک نیز از اختیار او خارج شد، خاتوشیلی در پی غصب تاج‌وتخت برآمد.

حکمرانی

پادشاه بزرگ هاتی

خاتوشیلی پس از برکناری مورشیلی سوم از مقام پادشاهی، او را به سوریه تبعید کرد.[۲][۳] خاتوشیلی سوم، کورونتا — پسر دیگر موواتالی دوم که خود، او را پرورش داده بود — را به عنوان حاکم «تارخونتاشا» منصوب کرد؛ سمتی که پیش‌تر خود خاتوشیلی نیز عهده‌دار آن بود.[۲]

خاتوشیلی سوم در دوران پادشاهی خود کوشید تا با بسیاری از پادشاهانِ سرزمین‌های همجوار مکاتبه و ارتباط داشته باشد. او پس از رسیدن به تخت پادشاهی، مکاتباتی را با رامسس دوم فرعون مصر، آغاز کرد[۸] که سرانجام به انعقاد نخستین پیمان صلح ثبت‌شده در تاریخ، یعنی «معاهده مروارید» انجامید. این مکاتبات حدود پانزده سال پس از نبرد کادش صورت گرفت.[۲]

دوران پادشاهی خاتوشیلی به دلیل مجموعه عظیمی از نامه‌ها و اسناد مکتوبی که از آن دوره کشف شده، حائز اهمیت است. بیش از دویست نامه در محوطه کاخ سلطنتی در خاتوشا یافت شد. این منابع دست‌اول — از جمله «متن عذرخواهی» (Apology)، «نامه تاواگالاوا» و «نامه‌های آرزاوا» — در زمره معدود منابع اصلیِ به‌جامانده از امپراتوری هیتی در آن دوران محسوب می‌شوند.

نِریکالی، پسر ارشد خاتوشیلی، ولیعهد او بود. با این حال، خاتوشیلی او را از جانشینی کنار گذاشت و پسر کوچک‌ترش، تودخالیا، را به عنوان جانشین برگزید.[۹]

جستارهای وابسته

منابع

  1. ↑ Kuhrt, Amélie (2020). The Ancient Near East: c.3000–330 BC, Volume One (in English). Routledge. p. 230. ISBN 978-1-136-75548-4.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Bryce, Trevor (1998). The Kingdom of the Hittites. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-924010-4., pp.xiii-xiv
  3. 1 2 3 Andrew., Knapp (2015). Royal apologetic in the ancient Near East. SBL Press. ISBN 978-0884140757. OCLC 932049464.
  4. ↑ "British Museum - Bryce". www.thebritishmuseum.ac.uk. Retrieved 2018-05-02.
  5. ↑ Darga, Muhibbe. Women in the Historical Ages. In Women in Anatolia, 9000 Years of the History of the Anatolian Woman, Turkish Republic Ministry of Culture, Istanbul, 1993, page 30.
  6. ↑ Letter from Ramses II of Egypt to Puduhepa, from Women in Anatolia, 9000 Years of the History of the Anatolian Woman, Turkish Republic Ministry of Culture, Istanbul, 1993.
  7. ↑ Gurney, O. R. (December 1997). "The Annals of Hattusilis III". Anatolian Studies. 47: 127–139. doi:10.2307/3642903. ISSN 2048-0849. JSTOR 3642903.
  8. ↑ A., Hoffner, Harry (2009). Letters from the Hittite Kingdom. Beckman, Gary M. Atlanta, GA: Society of Biblical Literature. ISBN 9781589834149. OCLC 587445921.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (رده)
  9. ↑ Bryce, Trevor (2005). "New Enterprises, New Threats: The Reign of Tudhaliya IV (c.1237–1209)". The Kingdom of the Hittites (PDF). Oxford: Oxford University Press. pp. 295–326. ISBN 0-19-927908-X. Retrieved 21 July 2025.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.