موزه هرمسی
 صفحهٔ عنوان چاپ گسترش‌یافتهٔ ۱۶۷۸ | |
| عنوان اصلی | Musaeum Hermeticum |
|---|---|
| زبان | لاتین |
| موضوع(ها) | کیمیاگری، هرمسیه |
| انتشار | ۱۶۲۵ |
| ناشر | لوکاس ینیس |
موزهٔ هرمسی (لاتین: Musaeum Hermeticum؛ به معنی «گنجینهٔ هرمسی») مجموعه‌ای از رساله‌های کیمیاگری و سنت هرمسی است که نخستین‌بار در سال ۱۶۲۵ به زبان لاتین در فرانکفورت به دست ناشر آلمانی لوکاس ینیس منتشر شد. این مجموعه شماری از رساله‌های کیمیاگری نسبتاً کوتاه و عمدتاً متأخر را در یک مجلد گرد آورده بود. نسخه‌ای بسیار گسترش‌یافته با عنوان موزهٔ هرمسیِ اصلاح‌شده و گسترش‌یافته (Musaeum Hermeticum Reformatum et Amplificatum) در ۱۶۷۸ منتشر شد و سپس در ۱۷۴۹ تجدید چاپ شد.[۱][۲]
واژهٔ Musaeum در عنوان کتاب را نباید الزاماً «موزه» به معنای امروزیِ محل نگهداری و نمایش اشیا دانست؛ این واژه در اینجا بیشتر به معنای گنجینه یا مجموعه‌ای از آثار دانشورانه است. از این رو عنوان کتاب به مجموعه‌ای از نوشته‌های متعلق به سنت هرمسی و کیمیاگری اشاره دارد.
تاریخچه
چاپ نخست موزهٔ هرمسی در ۱۶۲۵ در فرانکفورت و با هزینهٔ لوکاس ینیس منتشر شد. برخلاف آنچه گاه در منابع ثانویه آمده است، این چاپ به زبان لاتین بود. عبارت پایانی عنوان طولانی کتاب نیز توضیح می‌دهد که مطالبی که پیش‌تر به زبان آلمانی بودند، برای استفادهٔ «فرزندان دانش» که زبان آلمانی نمی‌دانستند، به لاتین برگردانده شده‌اند.[۱][۳]
چاپ ۱۶۲۵ شامل ۴۴۵ صفحه به‌اضافهٔ ۳۵ صفحهٔ پایانی و دارای چندین حکاکی بود. کتابخانهٔ ملی پزشکی ایالات متحده این نسخه را مجموعه‌ای از رساله‌های کیمیاگری دربارهٔ سنگ فلسفه، دگرگونی فلزات و دیگر مفاهیم کیمیاگری ثبت کرده است.[۱]
پیشانی‌نگارهٔ کتاب را ماتئوس مریان پدر طراحی و حکاکی کرد. این تصویر با مجموعه‌ای از شخصیت‌های تمثیلی، نشانه‌های سیاره‌ای، خورشید و ماه و اشکال هندسی، جهان‌بینی هرمسی و کیمیاگری کتاب را به تصویر می‌کشد.[۴]
در ۱۶۷۸ نسخهٔ بسیار گسترده‌تری با عنوان Musaeum Hermeticum Reformatum et Amplificatum در فرانکفورت، به‌وسیلهٔ هرمان فون زانده، منتشر شد. این چاپ ۸۶۳ صفحه داشت و ۲۱ رسالهٔ کیمیاگری را دربر می‌گرفت.[۲][۵] این نسخه در ۱۷۴۹ بار دیگر چاپ شد.[۶]
هدف و جایگاه
موزهٔ هرمسی با هدف گردآوردن شماری از نوشته‌های کیمیاگری در قالب مجموعه‌ای نسبتاً فشرده شکل گرفت. بسیاری از رساله‌های آن در مقایسه با آثار بزرگ‌تر و قدیمی‌تر کیمیاگری کوتاه بودند. از این نظر می‌توان آن را در کنار مجموعه‌های گسترده‌تری چون تئاتر شیمی و کتابخانه شیمیایی شگفت‌انگیز قرار داد.[۷]
آرتور ادوارد ویت، که در سدهٔ نوزدهم ترجمهٔ انگلیسی مجموعه را منتشر کرد، این کتاب را نمایندهٔ گرایشی در کیمیاگری دانست که نسبت به آثار استادان کهن‌تر کمتر به مرجعیت گذشته وابسته و از نظر بیان تا اندازه‌ای روشن‌تر بود.[۷]
این مجموعه همچنین به سبب تصاویر تمثیلی فراوان آن اهمیت دارد. برخی رساله‌ها، به‌ویژه دوازده کلید باسیلیوس والنتینوس و کتاب لامب‌اشپرینک، از ترکیب متن کیمیاگری با تصاویر تمثیلی برای بیان مراحل و مفاهیم کیمیا بهره می‌برند. مجموعهٔ دیجیتال مؤسسهٔ تاریخ علم چندین صفحه و حکاکی چاپ ۱۶۷۸ را در دسترس قرار داده است.[۲]
عنوان
عنوان کامل چاپ نخست ۱۶۲۵ چنین بود:
- Musæum Hermeticum, omnes sopho-spagyricæ artis discipulos fidelissime erudiens, quo pacto summa illa veraque Medicina, qua res omnes, qualemcumque defectum patientes, instaurari possunt (quæ alias Benedictus Lapis Sapientum appellatur) inveniri ac haberi queat. Continens tractatus chymicos novem præstantissimos...
مضمون عنوان را می‌توان چنین خلاصه کرد: «موزهٔ هرمسی، برای آموزش وفادارانهٔ شاگردان هنر حکیمانهٔ اسپاجیری، دربارهٔ چگونگی یافتن آن داروی راستین و برتر که به نام سنگ مبارک حکیمان نیز شناخته می‌شود و به یاری آن چیزهای ناقص بازسازی می‌شوند؛ شامل رساله‌های ممتاز کیمیاگری.»
عنوان نسخهٔ ۱۶۷۸ با افزودن عبارت Reformatum et Amplificatum، یعنی «اصلاح‌شده و گسترش‌یافته»، تفاوت این چاپ را با نسخهٔ نخست مشخص می‌کرد. عنوان آن همچنین شمار رساله‌های موجود در مجموعه را ۲۱ عنوان اعلام می‌کند.[۲]
محتوای چاپ ۱۶۲۵
چاپ نخست مجموعه شامل رساله‌هایی بود که بسیاری از آنها پیش‌تر به‌صورت مستقل یا در مجموعه‌های دیگر انتشار یافته بودند. مهم‌ترین آنها عبارت بودند از:[۱]
رسالهٔ زرین دربارهٔ سنگ فلسفه (Tractatus aureus de lapide philosophico)
عصر زرینِ دوباره زنده‌شده (Aureum saeculum redivivum)، منسوب به هنریکوس ماداثانوس
سنگ‌آبِ حکیمانه، یا آبگیر حکیمان (Hydrolithus sophicus, seu Aquarium sapientum)
نمایش طبیعت (Demonstratio naturae)، منسوب به ژان دو مون
خلاصهٔ فلسفی (Summarium philosophicum)، منسوب به نیکولا فلامل
یگانه راه حقیقت (Via veritatis unicae)
شکوه جهان، یا لوح بهشت (Gloria mundi, alias Paradysi tabula)
رساله‌ای دربارهٔ پیدایش فلزات و سنگ فلسفه
کتاب آلزه (Liber Alze)
رسالهٔ لامب‌اشپرینک دربارهٔ سنگ فلسفه، همراه با تصاویر تمثیلی.
عنوان چاپ نخست از «نه رسالهٔ ممتاز کیمیاگری» سخن می‌گوید، هرچند فهرست‌های کتاب‌شناختی امروزی بخش‌های مستقل کتاب را به شیوه‌های متفاوتی تفکیک می‌کنند و در برخی فهرست‌ها ده عنوان اصلی برشمرده شده است.[۱]
چاپ گسترش‌یافتهٔ ۱۶۷۸
چاپ ۱۶۷۸ دامنهٔ مجموعه را به شکل چشمگیری افزایش داد و ۲۱ رساله را در یک مجلد ۸۶۳ صفحه‌ای گرد آورد.[۲] در میان مهم‌ترین متون این چاپ می‌توان به این آثار اشاره کرد:
- رسالهٔ زرین دربارهٔ سنگ فلاسفه؛
- عصر زرینِ دوباره زنده‌شده؛
- سنگ‌آب حکیمانه؛
- نمایش طبیعت منسوب به ژان دو مون؛
- رساله‌های مربوط به نیکولا فلامل؛
- شکوه جهان؛
- کتاب لامب‌اشپرینک دربارهٔ سنگ فلسفه؛
- سه‌پایهٔ زرین؛
- دوازده کلید منسوب به باسیلیوس والنتینوس؛
- عهدنامهٔ کرمر؛
- نور نوین کیمیا اثر میخاو سندزیووی؛
- ورودی گشوده به کاخ بستهٔ شاه اثر ایرنائوس فیلالتس؛
- تمثیل ظریف دربارهٔ اسرار کیمیا اثر میشائل مایر؛
- سه رسالهٔ فیلالتس؛
- دگردیسی فلزات؛
- چشمهٔ حقیقت کیمیاگری؛
- گوسالهٔ زرین اثر یوهان فریدریش هلوتیوس.
نسخهٔ موجود در مؤسسهٔ تاریخ علم علاوه بر متن این رساله‌ها، مجموعه‌ای از حکاکی‌های مشهور کیمیاگری، از جمله تصاویر دوازده کلید باسیلیوس والنتینوس، را دربر دارد.[۲]
تصاویر و نمادپردازی
تصاویر موزهٔ هرمسی صرفاً آرایه‌های کتاب نبودند، بلکه بخشی از شیوهٔ انتقال مفاهیم کیمیاگری به‌شمار می‌رفتند. خورشید و ماه، شاه و ملکه، کودک، جانوران، فلزات، سیارات، مرگ و زایش دوباره از عناصر پرتکرار این تصاویرند و برای بیان فرایندهایی چون اتحاد اضداد، پالایش ماده و دستیابی به سنگ فلسفه به کار می‌روند.
پیشانی‌نگارهٔ مجموعه نیز نمونه‌ای از همین شیوه است. در آن عناصر کیهان‌شناختی، سیارات و شخصیت‌های تمثیلی در ساختاری هندسی گرد آمده‌اند. این شیوهٔ بیان تصویری موزهٔ هرمسی را با سنت گسترده‌تر کتاب‌های تمثیل‌های مصور کیمیاگری در اروپای سده‌های شانزدهم و هفدهم پیوند می‌دهد.[۸]
ترجمهٔ انگلیسی
آرتور ادوارد ویت در ۱۸۹۳ ترجمه‌ای انگلیسی از این مجموعه را در دو جلد با عنوان The Hermetic Museum, Restored and Enlarged منتشر کرد. این ترجمه در چاپ‌های بعدی نیز انتشار یافت و یکی از راه‌های اصلی آشنایی خوانندگان انگلیسی‌زبان با متون گردآمده در موزهٔ هرمسی شد.[۷]
جستارهای وابسته
منابع
- 1 2 3 4 5 "Musaeum hermeticum". کتابخانه ملی پزشکی ایالات متحده (in English).
- 1 2 3 4 5 6 "Musaeum Hermeticum Reformatum et Amplificatum". مؤسسه تاریخ علم (in English).
- ↑ "Musaeum Hermeticum Omnes Sopho-Spagyricae Artis Discipulos Fidelissime Erudiens". کتابخانه دانشگاه هایدلبرگ (in German).
- ↑ "Merian, Titelblatt Musaeum Hermeticum, 1625". دانشگاه گوته فرانکفورت (in German).
- ↑ "Musaeum hermeticum reformatum et amplificatum". e-rara (in German). بنیاد آثار کارل گوستاو یونگ.
- ↑ "Musaeum hermeticum reformatum et amplificatum". مجموعه ولکام (in English).
- 1 2 3 Waite, Arthur Edward (1893). The Hermetic Museum (in English). Vol. 1. pp. 5–50.
- ↑ "Merian, Titelblatt Musaeum Hermeticum, 1625". دانشگاه گوته فرانکفورت (in German).
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Musaeum Hermeticum». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- اسناد کیمیاگری
- کتاب‌های ۱۶۲۵ (میلادی)
- کتاب‌های تمثیل‌های مصور