ناخدا عباس
ناخدا عباس عباس دریانورد | |
|---|---|
 ناخدا عباس با یونیفرم نیروی دریایی ایران | |
| زاده | ۱۲۵۵ بوشهر، ایران[۱] |
| درگذشته | ۱۳ فروردین ۱۳۳۲ یا ۱۳۳۳ اهواز، ایران |
| مدفن | |
| درجه |  ناوسروان[۲] |
عباس دریانورد (۱۲۵۵ — ۱۳ فروردین ۱۳۳۲ یا ۱۳۳۳) مشهور به ناخدا عباس، دریانورد و شاعر ایرانی در دوره قاجار و پهلوی اول بود. او «مشهورترین ناخدای ایرانی دوره قاجار» است.[۱]
آغاز زندگی
عباس در سال ۱۲۵۵ در خانوادهای دریانورد در بوشهر به دنیا آمد. تا ۱۲ سالگی در مکتبخانه تحصیل کرد و پس از آن همراه پدرش ناخدا احمد به سفرهای دریایی رفت.[۱] در جریان یکی از سفرهای دریایی به آفریقا، پدرش در راه فوت میکند و او که تابحال تنها چندبار به سکان دست زدهبود، کشتی را از زنگبار تا بوشهر بدون ناخدا هدایت میکند.[۳] پس از اجباریشدن نام خانوادگی در ایران، او نام دریانورد را برای خود برگزید.[۲]
دریانوردی
ناخدا عباس ناخدایی دو کشتی پرسپولیس و مظفری را بر عهده داشته است.[۱] پس از از کار افتادن مظفری، فرمانده ناوچههای توپدار ضدقاچاق گمرک بوشهر شد.[۲]
او محل خور موسی را معرفی نمود و محل ساخت بندر شاهپور بر اساس آن تعیین شد. سپس با درجهٔ ناوسروانی، سالها عهدهدار امور دریایی بندر شاهپور بود.[۲] در علامتگذاری راه دریایی خور موسی تا بندر شاهپور (بندر امام کنونی) و معشور (ماهشهر کنونی) نیز نقش عمدهای داشت و در زمان تأسیس نیروی دریایی ایران، توسط رضاشاه مأمور شد تا شش ماه در شمال برای راهاندازی نیروها در دریای خزر مطالعه کرده، طرح ارائه کند.[۲]
او از طریق سفرهای دریاییاش به زبان انگلیسی، زبان آلمانی و زبان عربی تسلط پیدا کرد و از معدود کسانی بوده که در آن زمان مدارک بینالمللی دریانوردی دریافت نموده است.[۳]
هنر و ادبیات
ناخدا عباس به مطالعه و نوشتن علاقه داشت[۳] و چند هزار بیت از شعرهای ادبیات فارسی را حفظ بود.[۲] در سفرهای خارجی و داخلی خود خاطرهنویسی میکرد که حدود ۲۰۰ صفحه دستنوشته از آنها به جا مانده است. او همچنین شعرهایی در مدح پیامبر اسلام و ائمه دارد که به همراه ۱۴ عکس و دستنوشتهها، توسط نوه وی در اختیار بنیاد ایرانشناسی قرار گرفته است.[۳]
ناخدا عباس در سوگواری محرم نوحهخوانی میکرد و شیوه عزاداری او هنوز در بوشهر باقی مانده است.[۲]
درگذشت
ناخدا عباس در ۱۳ فروردین ۱۳۳۲[۱] یا ۱۳۳۳[۲][۳] در اهواز درگذشت[۲] و در آرامگاه علی بن مهزیار اهوازی دفن شد.[۱] بر روی سنگ قبر وی، بیتی از یکی از اشعارش نوشتهشده:[۱]
| من از خدمت این آب و خاک | نیاسودهام جز به وقت هلاک |
شعری در سوگ ناخدا عباس که توسط محمد شریفیان شاعر و آهنگساز بوشهری سروده شده است:
| تو ای دریانورد آخر به زیر گِل وطن کردی | ز هجرت دوستانت را به سختی در محن کردی | |
| تو بودی ذاکر شاه شهیدان زادهٔ زهرا | همیشه یادی از مظلوم بی غسل و کفن کردی | |
| پریدی زین قفس بیرون مثال مرغ خوش الحان | بهار آمد عزیز من مگر میل چمن کردی | |
| تو بودی ناخدا و هم سخن با هر که در کشور | بگو ای آشنا با ما چرا قطع سخن کردی | |
| شدی پنهان به زیر خاک اما از فراق تو | دل فرزند و یارانت پر از درد و محن کردی | |
| تو رفتی ناخدا آسوده گشتی از غم دنیا | دل بوشهریان از مرگ خود بیت الحزن کردی | |
| «شریفیان» بگوید تسلیت بر جملهٔ یاران | چرا که ذاکری بهر شه دین و زمن کردی |
منابع
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 امت علی، سارا (۲۲ مرداد ۱۳۸۵). «نوه ناخداعباس، دستنوشتههای او را به موزه هدیه میکند». خبرگزاری میراث فرهنگی. بایگانیشده از اصلی در ۲۶ دسامبر ۲۰۱۴. دریافتشده در ۵ دی ۱۳۹۳.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 «ناخدا عباس که بود؟». بوشهر ۲۴. ۲۰ خرداد ۱۳۹۳. دریافتشده در ۵ دی ۱۳۹۳.
- 1 2 3 4 5 دباغ (۱۷ دی ۱۳۹۱). سبک و سیاق زندگی (برنامه رادیویی) (برنامه نگاه روز، گروه اندیشه و فرهنگ). رادیو ایران.