بنیاد ایران‌شناسی

بنیاد ایران‌شناسی (نام انگلیسی: Iranology Foundation) مؤسسه‌ای علمی و پژوهشی است که در سال ۱۳۷۶ توسط محمد خاتمی رئیس‌جمهور وقت، زیر نظر نهاد ریاست جمهوری ایران تأسیس شد. مرکز اصلی بنیاد در شهرک والفجر تهران واقع شده است؛ و در هفده استان ایران (آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل، ایلام، بوشهر، چهارمحال و بختیاری، سیستان و بلوچستان، قزوین، کهگیلویه و بویراحمد، لرستان، مرکزی، یزد و کرمان، کرمانشاه، سمنان، همدان، کردستان، زنجان) نیز شعبه دارد. به تازگی اولین نمایندگی بنیاد ایران‌شناسی در غیر از مرکز استان، به نام دفتر منطقه‌ای زاگرس به مرکزیت شهرستان نهاوند افتتاح شده است.^[۲]

طبق اساسنامه، اهداف بنیاد ایران‌شناسی عبارتند از:

• ایجاد محیط مناسب برای مطالعه و بهره‌گیری فرهیختگان، دانش پژوهان و دانشجویان علاقه‌مند به مباحث ایران‌شناسی.
• سازمان‌دهی و هماهنگ‌کردن پژوهش‌های علمی در زمینه ایران‌شناسی به منظور بهره‌گیری از آن‌ها در بنیاد.
• بالا بردن سطح آگاهی گروه‌های اجتماعی و فرهنگی مردم ایران از پیشینه تاریخی، تمدن و فرهنگ ایران؛ و تقویت حس میهن‌دوستی و آرمان‌خواهی آنان؛ و تحکیم ارکان هویت ملی و مقاومت در برابر جلوه‌های گوناگون پنهان و آشکار هجوم فرهنگی بیگانه.^[۳]

یکی از اهداف اصلی بنیاد ایران‌شناسی بررسی دقیق شرح حال و آثار دانشمندان، هنرمندان و فرهیختگان ایران است. بر این اساس بنیاد اقدام به گردآوری و ایجاد بانک اطلاعات فرهیختگان، مشاهیر علمی و مذهبی، ادبا، علما، هنرمندان، اهل حرفه و صنایع، رجال و بزرگان ایران کرده است.

اداره این بنیاد به عهده هیئت امنا آن است. از بین اعضای هیئت امنا یک تن توسط رئیس‌جمهور به عنوان رئیس بنیاد به مدت چهار سال انتخاب می‌شود. حسن حبیبی (از نوادگان ملا محمد علی مجتهد کاشانی) مؤسس این بنیاد بود و تا پایان عمرش (۱۲ بهمن ۱۳۹۱) ریاست آن را به عهده داشت. در تیر ماه ۱۳۹۲ سید محمد خامنه‌ای با حکم احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور وقت به این سمت منصوب شد.^[۴]

سید محمد خامنه‌ای نیز در ۵ شهریور ۱۳۹۲، فتح‌الله مجتبائی، رضا داوری، غلامرضا اعوانی، محمدحسن نامی، حکمت‌الله ملاصالحی و محمدرضا مخبر دزفولی را به عنوان اعضاء هیئت امنای بنیاد ایران‌شناسی منصوب کرد.^[۵]

از زمان تأسیس بنیاد ایران‌شناسی تاکنون، شش نفر پست معاونت اطلاع‌رسانی و همکاری‌های علمی و بین‌المللی این بنیاد را در اختیار داشته‌اند، که به ترتیب عبارتند از: دکتر محسن تهرانی‌زاده، مرحوم دکتر قدرت‌الله علیزاده، دکتر حامد فروزان، دکتر سیدعبدالمجید میردامادی، دکتر شیدا مهنام و دکتر ایمان نظام‌زاده.^[۵]

فهرست رؤسای بنیاد ایران‌شناسی

ردیف	رئیس بنیاد ایران‌شناسی		دورهٔ ریاست		توضیحات	منابع
			آغاز	پایان
• جمهوری اسلامی ایران •
۱	حسن حبیبی (۱۵ اسفند ۱۳۱۵ – ۱۲ بهمن ۱۳۹۱)		۱۳۷۶	۱۲ بهمن ۱۳۹۱	دانش‌آموختۀ دکترای جامعه‌شناسی و حقوق از دانشگاه سوربون؛ دومین وزیر فرهنگ و آموزش عالی (۸ مهر ۱۳۵۸ – ۱۹ شهریور ۱۳۵۹)، سخنگوی دولت (۱۶ آبان ۱۳۵۸ – تیر ۱۳۵۹)، نمایندۀ دورۀ نخست مجلس شورای اسلامی از تهران، ری، شمیرانات، اسلامشهر و پردیس، وزیر دادگستری (۲۴ مرداد ۱۳۶۳ – ۷ شهریور ۱۳۶۸)، عضو دوره‌های دوم، سوم و چهارم شورای نگهبان، دومین سرپرست نهاد ریاست‌جمهوری (۱۴ شهریور ۱۳۶۸ – ۱ شهریور ۱۳۷۶)، نخستین معاون اول رئیس‌جمهور (۳۰ مرداد ۱۳۶۸ – ۴ شهریور ۱۳۸۰)، عضو حقیقی مجمع تشخیص مصلحت نظام (۱۸ اردیبهشت ۱۳۷۰ – ۱۲ بهمن ۱۳۹۱) و نخستین دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام (۲۳ فروردین ۱۳۷۶ – ۱۸ شهریور ۱۳۷۶) از دیگر مناصب اوست.
۲	سید محمد خامنه‌ای (۳ دی ۱۳۱۴ – تاکنون)		تیرماه ۱۳۹۲	تیرماه ۱۴۰۱	فقیه و مجتهد؛ نمایندۀ دورۀ نخست و دورۀ دوم مجلس شورای اسلامی از مشهد و کلات از دیگر مناصب اوست.
۳	محمدحسین رجبی دوانی (۱۴ تیر ۱۳۳۹ – تاکنون)		تیرماه ۱۴۰۱	اسفند ۱۴۰۳	دانش‌آموختۀ دکترای تاریخ و تمدن ملل اسلامی از دانشگاه تهران؛ عضو هیئت علمی دانشگاه جامع امام حسین، مدرس دوره‌های تاریخ اسلام در مؤسسه نورالمجتبی.
۴	علی‌اکبر صالحی (۴ فروردین ۱۳۲۸ – تاکنون)		اسفند ۱۴۰۳	تاکنون	دانش‌آموختۀ دکترای مهندسی هسته‌ای از مؤسسه فناوری ماساچوست؛ رئیس‌ دانشگاه بین‌المللی امام خمینی قزوین (۱۳۶۸ – ۱۳۷۰)، نمایندهٔ دائم ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (۱۳۷۷ – آذر ۱۳۸۲)، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران (۱ مرداد ۱۳۸۸ – ۲۴ بهمن ۱۳۸۹)، شصت و چهارمین وزیر امور خارجه (۱۰ بهمن ۱۳۸۹ – ۲۴ مرداد ۱۳۹۲)، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران (۲۵ مرداد ۱۳۹۲ – ۷ شهریور ۱۴۰۰) و معاون پژوهشی و قائم‌مقام رئیس فرهنگستان علوم ایران (۱۴۰۰- اسفند ۱۴۰۳) از دیگر مناصب اوست.

• وبگاه بنیاد ایران‌شناسی