نارون ژاپنی

نارون ژاپنی
«نوما کیاکی»، یک ناروَن ژاپنی ۱۰۰۰ ساله در نوس نزدیک اوساکا در ژاپن، با ارتفاع ۲۵ متر، محیط تنه ۱۱.۹۵ متر؛ دومین نمونه بزرگ شناخته شده[۱]
وضعیت حفاظت
رده‌بندی علمی edit
فرمانرو: گیاهان
کلاد: نهان‌دانگان
کلاد: دولپه‌ای‌های نو
راسته: گل‌سرخ‌سانان
تیره: Ulmaceae
سرده: Zelkova
گونه:
Z. serrata
نام دوبخشی
Zelkova serrata
(Thunb.) Makino

ناروَن ژاپنی یا کیاکی (ژاپنی: 欅، آوانگاری: keyaki) (نام علمی: Zelkova serrata) یک گونه از سردهٔ «درخت آزاد» و بومی ژاپن، کره، شرق چین و تایوان است.[۲][۳] این درخت اغلب به‌عنوان یک گیاه زینتی کاشته می‌شود و در بن‌سای کاربرد دارد. دو جوره از آن وجود دارد: Zelkova serrata var. serrata در ژاپن و سرزمین اصلی شرق آسیا، و Zelkova serrata var. tarokoensis (Hayata) Li در تایوان که تفاوتش با گونهٔ اصلی در برگ‌های کوچک‌تر با دندانه‌های حاشیهٔ کمتر عمیق است.[۳]

توصیف

نارون ژاپنی درختی برگ‌ریز با اندازهٔ متوسط است که معمولاً تا ارتفاع ۳۰ متر (۹۸ فوت) رشد می‌کند. ویژگی آن تنه‌ای کوتاه است که به چندین ساقهٔ راست و افراشته تقسیم می‌شود و تاجی پهن و گرد تشکیل می‌دهد. این درخت در جوانی به‌سرعت رشد می‌کند، هرچند سرعت رشد آن در میانسالی و بلوغ به متوسط کاهش می‌یابد.[۴]

برگ‌های آن آرایشی متناوب دارند و طول و عرضشان به ۵ سانتیمتر (۲ اینچ) می‌رسد. برگ‌ها ساده و تخم‌مرغی تا مستطیلی-تخم‌مرغی با حاشیه‌های دندانه‌دار یا دندانه‌گرد هستند که نام گیاه‌شناسی درخت، یعنی serrata (دندانه‌دار)، از آن گرفته شده است. برگ‌ها نوک‌باریک یا نوک‌دار هستند، در پایه گرد یا تقریباً قلبی‌شکل می‌باشند و دارای ۸ تا ۱۴ جفت رگبرگ هستند. سطح رویی برگ‌ها زبر و سطح زیرین آن‌ها بدون کرک یا تقریباً بدون کرک است. رنگ آن‌ها در بهار و سراسر تابستان سبز تا سبز تیره است و در پاییز به رنگ‌های زرد، نارنجی و قرمز تغییر می‌کند. طول دمبرگ‌ها ۲–۵ میلیمتر (۱⁄۱۶–۳⁄۱۶ اینچ) است.[۵]

نارون ژاپنی گیاهی تک‌پایه است. گل‌های آن در بهار هم‌زمان با برگ‌ها می‌رویند. جوانه‌ها تخم‌مرغی، نسبتاً نوک‌تیز و دارای فلس‌های متعدد روی هم به رنگ قهوه‌ای تیره هستند[۴] که با زاویهٔ ۴۵ درجه از ساقه جدا می‌شوند. گل‌های پرچمی دارای پایک کوتاه و قطری حدود ۳ میلی‌متر هستند و در بغل برگ‌های پایینی خوشه‌شده‌اند. گل‌های مادگی به‌صورت منفرد یا چندتایی در بغل برگ‌های بالایی قرار دارند، بی‌ساقه هستند و معمولاً قطری حدود ۱٫۵ میلی‌متر دارند. گل‌ها زرد-سبز هستند، جلوهٔ نمایشی ندارند و در گروه‌های فشرده در امتداد ساقه‌های جدید ظاهر می‌شوند. این گل‌ها به شفت‌های کوچک، تخم‌مرغی و بدون بال تبدیل می‌شوند که در اواخر تابستان تا پاییز می‌رسند. میوهٔ شفت ابتدا سبز است و هنگام رسیدن قهوه‌ای می‌شود، تقریباً بدون ساقه است و قطری بین ۲٫۵ تا ۳٫۵ میلیمتر (۳⁄۳۲ تا ۱⁄۸ اینچ) دارد.

برای شناسایی نارون ژاپنی، باید به دنبال تنه‌ای کوتاه، شاخه‌دهی پایین و فرم گلدانی‌شکل بود. ترکه‌ها باریک با جوانه‌های مخروطی کوچک و تیره هستند که الگویی زیگزاگی دارند. شاخه‌ها معمولاً بدون کرک هستند. پوست تنه سفید مایل به خاکستری تا قهوه‌ای مایل به خاکستری است یا صاف و دارای عدسک است یا به‌صورت لکه‌ای پوسته می‌اندازد تا پوست داخلی نارنجی‌رنگ نمایان شود. شاخک‌ها ارغوانی مایل به قهوه‌ای تا قهوه‌ای هستند.

یک نارون ژاپنی «دانگسان نامو» در روستای سوهان، سوول-ری، گوری-گون، کره
یک نارون ژاپنی «دانگسان نامو» در روستای سوهان، سوول-ری، گوری-گون، کره

تهدیدها

شاخ‌وبرگ و گل‌ها در بهار

تهدیدهای این درخت شامل دمای سردتر است که اغلب منجر به خشکیدگی سرشاخه‌ها می‌شود. این درخت مقاومت بالایی در برابر مرگ هلندی نارون دارد که آن را به جایگزینی مناسب برای نارون آمریکایی تبدیل می‌کند. ظاهر نارون ژاپنی شبیه به نارون‌هاست، اگرچه می‌توان آن را با میوهٔ بدون بال و برگ‌هایی که در پایه متقارن هستند (برخلاف نارون که پایهٔ نامتقارن دارد) تشخیص داد.[۶] نارون ژاپنی همچنین مقاومت خوبی در برابر سوسک برگ نارون و سوسک ژاپنی نشان می‌دهد.

این درخت مستعد ابتلا به قارچ گریفوسفاریوما زلکوویکولا است که نخستین بار در سال ۲۰۰۳ در ژاپن روی پوست درختان نارون ژاپنی مشاهده شد.[۷]

کشت

بن‌سای نارون ژاپنی از باغ گیاه‌شناسی ملی ایالات متحده

نارون ژاپنی به دلیل پوست جذاب، رنگ برگ‌ها و فرم گلدانی‌شکلش به‌عنوان درخت چمنی یا پارکی کاشته می‌شود. این درخت سایهٔ خوبی فراهم می‌کند و پاک‌سازی برگ‌های آن در پاییز آسان است. جابه‌جایی آن راحت است و اغلب به‌صورت ریشه‌پیچ (در گونی) موجود است. همچنین به‌طور متداول برای بن‌سای استفاده می‌شود؛ شکل و رنگ‌های جذابش آن را به گزینه‌ای محبوب برای این هنر تبدیل کرده است.[۲][۳] این درخت اغلب به‌عنوان یک گیاه زینتی، هم در منطقهٔ بومی خود و هم در اروپا و آمریکای شمالی کاشته می‌شود. نخستین کشت آن خارج از آسیا توسط فیلیپ فرانتس فن زیبلد انجام شد که آن را در سال ۱۸۳۰ به هلند معرفی کرد.[۳] اخیراً، این درخت به‌عنوان «درخت خیابانی» در نیویورک[۸] و فیلادلفیا کاشته شده است. در بریتانیا، این درخت جایزه شایستگی باغ از انجمن سلطنتی باغبانی را دریافت کرده است.[۹]

در بریتانیا، پلنت‌فایندرِ انجمن سلطنتی باغبانی در حال حاضر ۳۸ تأمین‌کننده برای گونهٔ خالص و واریته‌های مرتبط فهرست کرده است.[۱۰]

این درخت به آفتاب کامل تا سایه‌آفتاب نیاز دارد و خاک‌های مرطوب با زهکشی خوب را ترجیح می‌دهد. کود غنی از پتاسیم و نیتروژن باعث تشویق رویش گیاهی جدید و جوانه‌های گل می‌شود. این گیاه سازگار است و گرما، کم‌آبی، خاک‌های فقیر از مواد مغذی و pHهای مختلف را تحمل می‌کند. برای ورود نور به تاج داخلی، باید به‌صورت دوره‌ای تنک شود. تکثیر نارون ژاپنی از طریق بذر، قلمهٔ ساقهٔ ریشه‌دار و پیوند انجام می‌شود. بذرها بدون پیش‌تیمار جوانه می‌زنند، اما درصد جوانه‌زنی زمانی که به مدت ۶۰ روز در دمای ۵ درجه سلسیوس (۴۱ درجه فارنهایت) چینه‌بندی شوند، بهتر است.[۴] از آنجا که جوانه‌زنی نیاز به چینه‌بندی دارد، بهتر است بذر در اوایل سال کاشته شود. برای اطمینان از بقا، ممکن است لازم باشد درخت را در گلدان بکارید و نخستین زمستانش را در گلخانه پرورش دهید. پس از آخرین یخبندان می‌توان آن را به زیستگاه دائمی‌اش منتقل کرد.

شماری از ارقام این گیاه گزینش شده‌اند، از جمله:

  • 'Fuiri Keyaki' (برگ‌های چندرنگی)
  • 'Goblin' (پاکوتاه)
  • 'Goshiki' (برگ‌های ابلق/چندرنگ)
  • 'Green Vase' (تاج بلند و باریک[۱۱])
  • 'Green Veil' (شاخک‌های آویزان)
  • 'Iruma Sango' (ستون‌مانند/فاسیجیات)
  • 'Nire Keyaki' (نیمه‌پاکوتاه)
  • 'Pulverulenta' (برگ‌های ابلق)
  • 'Spring Grove' (تاج افراشته)
  • 'Variegata' (برگ‌های ابلق)
  • 'Village Green' (سریع‌تر از نهال‌های معمولی رشد می‌کند و تنه‌ای راست و صاف می‌سازد. مقاوم‌تر از درختان با منشأ ژاپنی است)
  • 'Variegata' (فرم کم‌رشد با برگ‌های کوچک که حاشیهٔ سفید باریکی دور برگ دارد)
  • 'Parkview' (گزینشی با فرم گلدانی خوب، اندازه مشابه گونهٔ اصلی)
  • 'Urban Ruby' (رنگ پاییزی سرخ)
  • 'Musashino' (فرم ستونی فشرده، سریع‌رشد)
  • 'Ogon' (برگ‌های زرد-سبز روشن و تقریباً طلایی در تمام سال، با پوست متضاد به رنگ برنزی)
پوست نارون ژاپنی بالغ

این گیاه در اروپا با درخت آزاد نیز دورگه شده است که نام هیبرید آن زلکووا × ورشافلتی است.[۳]

کاربردها

چوب کیاکی در ژاپن ارزشمند است و اغلب برای ساخت مبلمان، مانند تانسو (صندوقچه/کمد)، استفاده می‌شود و همچنین چوب ایده‌آل برای ساخت طبل‌های تایکو به‌شمار می‌رود.

در فرهنگ

در کره، نارون ژاپنی از دوران باستان نماد محافظت از روستاها محسوب می‌شده و هنوز هم می‌توان آن را کاشته‌شده در نقاط مرکزی شهرها، شهرک‌ها و روستاهای سراسر کشور یافت.[۱۲] این درختان اغلب در کنار آلاچیق‌های کوچک قرار دارند و هم به‌عنوان محل‌های سایه‌دار برای گردهمایی‌های غیررسمی و هم فضایی برای آیین‌ها و مراسم سنتی شامل دعا و پیشکش به درخت عمل می‌کنند.[۱۳] تخمین زده می‌شود که کهنسال‌ترین این درختان بیش از ۱۰۰۰ سال عمر داشته باشند و طبق قوانین کره به‌عنوان یادمان‌های طبیعی محافظت می‌شوند.[۱۴] در سال ۲۰۱۳، مؤسسه تحقیقات جنگل کره پروژه‌ای را برای همسان‌سازی درختان زلکووا، کاج کره‌ای و کهن‌دار که به‌عنوان یادمان طبیعی شناخته می‌شوند، اعلام کرد تا تبار آن‌ها در صورت بروز فاجعه یا مرگ ناشی از کهولت از بین نرود.[۱۵]

بر اساس داده‌های بررسی‌شده توسط سرویس جنگل‌داری کره در سال ۱۹۸۹، بیشترین تعداد درختان بالای ۵۰۰ سال متعلق به گونهٔ زلکووا سراتا بودند که از میان آن‌ها بیش از ده مورد به‌عنوان یادمان‌های طبیعی کره ثبت شده‌اند.[۱۶]

این درخت نماد تعدادی از شهرها و استان‌های ژاپن است: استان سایتاما، استان میاگی، استان فوکوشیما، شهر فوکوشیما، آبیکو، تاچیکاوا، یوکوهاما، ماچیدا، توکیو در توکیو، تاکاتسوکی و موارد دیگر.

نگارخانه

منابع

  1. ↑ Noma Keyaki Osaka Toyono County
  2. 1 2 Flora of China: (http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=242355642) Zelkova serrata]
  3. 1 2 3 4 5 Andrews, S. (1994). Tree of the year: Zelkova. Int. Dendrol. Soc. Yearbook 1993: 11-30.
  4. 1 2 3 Rehder, Alfred. Manual of Cultivated Trees and Shrubs. 2. New York: The Macmillan Company, 1949. Print.
  5. ↑ Dirr, Michael A. Manual of Woody Landscape Plants: Their Identification, Ornamental Characteristics, Culture, Propagation and Uses. 3. Champaign: Stipes Publishing Company, 1975. Print.
  6. ↑ (http://www.floridata.com/ref/z/zelk_ser.cfm?menu=0&CFID=4716291&CFTOKEN=65378915) "#820 Zelkova Serrata."] Floridata. 01 25 2004. 4 May 2009.
  7. ↑ Ono, Yasunori; Kobayashi, Takao (April 2003). "Notes on new and noteworthy plant-inhabiting fungi from Japan (2): Griphosphaerioma zelkovicola sp. nov. with Sarcostroma anamorph isolated from bark of Zelkova serrata". Mycoscience. 44 (2): 109–114. doi:10.1007/S10267-003-0093-4.
  8. ↑ [(http://www.nycgovparks.org/sub_your_park/trees_greenstreets/species_list.html) "New York City Parks Street Tree List"]. {{cite web}}: Check |url= value (help)
  9. ↑ [(https://www.rhs.org.uk/Plants/19206/Zelkova-serrata/Details) "Zelkova serrata"]. RHS. Retrieved 5 March 2021. {{cite web}}: Check |url= value (help)
  10. ↑ [(http://apps.rhs.org.uk/rhsplantfinder/) Plantfinder]
  11. ↑ Marlin, Bruce. [(http://www.cirrusimage.com/tree_green_vase_zelkova.htm) "Green Vase Zelkova"]. North American Insects & Spiders / Tree Encyclopedia. Retrieved June 15, 2022. {{cite web}}: Check |url= value (help)
  12. ↑ [(https://www.heritage.go.kr/heri/cul/culSelectDetail.do?pageNo=5_1_1_0&ccbaKdcd=16&ccbaAsno=05450000&ccbaCtcd=25&ccbaCpno=1362505450000) "천연기념물 대전 괴곡동 느티나무 (大田 槐谷洞 느티나무): 국가문화유산포털 - 문화재청"]. Heritage Portal: CULTURAL HERITAGE ADMINISTRATION (به کره‌ای). Retrieved 2021-08-14. {{cite web}}: Check |url= value (help)
  13. ↑ [(http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Index?contents_id=E0013309) "느티나무 - 한국민족문화대백과사전"]. دانشنامه فرهنگ کره‌ای. Retrieved 2021-08-14. {{cite web}}: Check |url= value (help)
  14. ↑ [(https://www.heritage.go.kr/heri/cul/culSelectDetail.do?pageNo=5_1_1_0&ccbaKdcd=16&ccbaAsno=00950000&ccbaCtcd=32&ccbaCpno=1363200950000) "천연기념물 삼척 도계리 긴잎느티나무 (三陟 道溪里 긴잎느티나무): 국가문화유산포털 - 문화재청"]. Heritage Portal: CULTURAL HERITAGE ADMINISTRATION (به کره‌ای). Retrieved 2021-08-14. {{cite web}}: Check |url= value (help)
  15. ↑ Service (KOCIS), Korean Culture and Information. [(https://www.korea.net/NewsFocus/Sci-Tech/view?articleId=118187) "Ancient trees to be cloned: Korea.net: The official website of the Republic of Korea"]. www.korea.net. Retrieved 2021-08-14. {{cite web}}: Check |url= value (help)
  16. ↑ Lee, chang-bok (1989). 검팽나무와 노란팽나무. 《자생식물》 16: 86. Accessed on October 9, 2013

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ نارون ژاپنی موجود است.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.