نبرد تپه ۸۶

نبرد تپه ۸۶
بخشی از جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل
نیروهای عملیات حورِو در نزدیکی گذرگاه نیتسانا
تاریخ ۲۲–۲۳ دسامبر ۱۹۴۸ موقعیت تپه ۸۶ ۳۱°۲۲′۲۹٫۶۴″ شمالی ۳۴°۲۲′۹٫۸۴″ شرقی نتایج پیروزی تاکتیکی مصر
طرف‌های درگیر
اسرائیل (ارتش اسرائیل)	مصر
فرماندهان و رهبران
داوید بن گوریون	محمد نجیب
واحدهای درگیر
تیپ ۱ گولانی	ناشناخته
قوا
۱ گردان پیاده‌نظام	ناشناخته
تلفات و خسارات
۱۳ کشته ۳۵ زخمی	ناشناخته

نبرد تپه ۸۶ درگیری نظامی میان نیروهای دفاعی اسرائیل و ارتش مصر بود که در چارچوب عملیات حورِو (מבצע חורב) در ۲۲ تا ۲۳ دسامبر ۱۹۴۸ رخ داد و نخستین نبرد این عملیات به‌شمار می‌رفت. اسرائیلی‌ها این نبرد را همراه با یورش هم‌زمان به روستای عَبسان و بمباران هوایی و دریایی نوار ساحلی آغاز کردند تا مصری‌ها را بفریبند و آنان را متقاعد سازند که هدف عملیات آتی محاصره و جداسازی نیروهای مصری در غزه است.

گردان سیزدهم تیپ ۱ گولانی در شب ۲۲ تا ۲۳ دسامبر تپه را تصرف کرد، اما شرایط نامساعد جوّی مانع رسیدن تقویت‌ها و تدارکات ضروری شد. مصری‌ها بامداد روز بعد پاتک زدند و اسرائیلی‌ها پس از بیش از ۴۰ کشته و زخمی عقب‌نشینی کردند. با وجود شکست تاکتیکی اسرائیل، هدف راهبردی عملیات برآورده شد؛ زیرا توجه فرماندهی مصر به دالان غزه معطوف ماند و ضربه اصلی اسرائیل از جنوب و شرق وارد آمد.

پیشینه

مرحله سوم و پایانی جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل در ۱۵ اکتبر ۱۹۴۸ با آغاز عملیات یوآو در جبهه جنوبی شروع شد. این عملیات در بستر طرح دوم فولکه برنادوت برای تقسیم فلسطین صورت گرفت؛ طرحی که تمام صحرای نقب را بخشی از دولت عربی قلمداد می‌کرد، برخلاف طرح تقسیم ۱۹۴۷. اگرچه اسرائیلی‌ها در عملیات یوآو دستاوردهای تاکتیکی و راهبردی چشمگیری به دست آوردند، وضعیت سیاسی تغییر چندانی نکرد؛ مصر در گفتگوهای آتش‌بس پیشنهادی کارشکنی می‌کرد و دولت اسرائیل بیم آن داشت که طرح برنادوت همچنان در سطح بین‌المللی اعتبار داشته باشد. از این رو عملیات حورِو در جنوب با هدف نهایی اخراج همه نیروهای مصری از خاک اسرائیل به راه افتاد.

ضربه اصلی عملیات قرار بود از جنوب و شرق جبهه جنوبی وارد شود تا جناح شرقی ارتش مصر از بدنه اصلی نیروهایش در فلسطین جدا گردد. برای آسان‌تر کردن این کار، فرماندهی اسرائیل تصمیم گرفت با حمله‌ای فریبنده به تمرکز اصلی نیروهای مصری در منطقه‌ای که امروز نوار غزه نامیده می‌شود، توجه دشمن را منحرف سازد. تپه ۸۶ که موقعیت راهبردی داشت و در فاصله نزدیک به ۲ کیلومتری شرق جاده ساحلی و خط‌آهن ساحلی قرار داشت، به‌عنوان هدف انتخاب شد.

آرایش نیروهای مصری

نیروهای اصلی دو تیپ مصری به همراه ستاد فرماندهی در منطقه نوار غزه مستقر بودند. این منطقه به طول نزدیک به ۳۵ کیلومتر به چند بخش تقسیم شده بود: بخش غزه با دو گردان پیاده‌نظام و نیروهای پشتیبان از جمله داوطلبان عربستان سعودی، و بخش رفح با یک گردان پیاده‌نظام و سه گردان ذخیره. خطوط ارتباطی میان رفح و غزه نیز به دو زیربخش تقسیم شده بود. فرماندهی مصر انتظار حمله اسرائیلی به نوار غزه را داشت و به همین دلیل دو گردان پیاده‌نظام از مسیر عوجه الحفیر–بئرعسلوج به این منطقه منتقل کرده بود.

یورش به عَبسان

پیش از حرکت به‌سوی تپه ۸۶ که خود یک حمله انحرافی بود، اسرائیلی‌ها عملیات انحرافی دیگری برای آسان‌تر کردن تصرف تپه انجام دادند: بمباران سنگین نوار ساحلی با توپ‌های ۷۵ میلی‌متری و یورش به روستای عربی عبسان واقع در نزدیک به ۵ کیلومتری جنوب‌شرقی خان‌یونس. عبسان پایگاه تدارکاتی نیروهای مصری در نبردهای عملیات عساف بود.

نیروی اسرائیلی متشکل از چند خودروی زرهی و نفربر بود. آنان ساعت ۰۲:۰۰ بامداد ۲۳ دسامبر حرکت کردند و به‌سرعت روستا را تصرف نمودند. با این حال مصری‌ها به مواضع ضدتانک در غرب عقب نشستند. اسرائیلی‌ها از وجود این مواضع آگاه نبودند و دست‌کم دو خودروی آنان هنگام نزدیک شدن از کار افتاد. فرمانده یورش اسرائیلی کشته شد و بقیه نیروها زیر پوشش پرده دود عقب‌نشینی کردند.

نبرد

در شب ۲۲ تا ۲۳ دسامبر، گردان سیزدهم تیپ گولانی از پایگاهش در محله شوعوت حرکت کرد و به تپه ۱۱۲ رسید. جنگ‌افزارهای سنگین مانند خمپاره‌اندازهای ۳ اینچی و توپ‌های ضدتانک در آنجا باقی گذاشته شد و نیرو به‌سوی شمال‌غربی و تپه ۸۶ پیش رفت. اسرائیلی‌ها زیر آتش توپخانه قرار گرفتند که چند سرباز را مجروح ساخت، هرچند روشن نیست که آیا شناسایی شده بودند یا آتش تصادفی بود. یگان دچار سردرگمی شد و در یافتن مقصد مشکل داشت، اما سرانجام توانست مصری‌ها را کاملاً غافلگیر کند و موضع را تصرف نماید.

در همین حال، یگان پشتیبان حامل جنگ‌افزارهای سنگین برای تقویت پیاده‌نظام حرکت کرد اما در وادی سلقا با مشکلات آماد و ترابری روبه‌رو شد؛ این وادی در آن فصل پر از آب بود و اطرافش باتلاق و ماسه‌های روان داشت. افزون بر آن، توپخانه مصر منطقه را زیر بمباران گرفت. تقویت‌ها ناگزیر شدند بخش بزرگی از تجهیزاتشان را جا بگذارند و بخشی از نیرو را برای بازگرداندن آنها به پایگاه اختصاص دهند.

مصری‌ها از دریبات الشیخ حموده در فاصله‌ای تنها نزدیک به ۲۰۰ متری جنوب تپه آتش گشودند. یک کاروان مصری که از شمال به جنوب حرکت می‌کرد توسط اسرائیلی‌ها رهگیری شد و سلاح‌هایش در دفاع بعدی از موضع به کار رفت. ساعت ۰۶:۰۰ صبح ۲۳ دسامبر، مصری‌ها پاتک اصلی خود را آغاز کردند. این نیرو شامل نزدیک به بیست تانک، چهار خودروی زرهی مجهز به شعله‌افکن و دو گروهان پیاده‌نظام بود. حمله از سه جهت شمال، غرب و جنوب انجام شد اما اسرائیلی‌ها که فاقد سلاح ضدتانک مناسب بودند، با چهار سلاح پیات (PIAT) موجود آن را دفع کردند. فرمانده مصری گروه تیپ دهم پیاده‌نظام، سرتیپ محمد نجیب که بعدها رئیس‌جمهور مصر شد، به‌شدت از ناحیه سینه مجروح و مرده اعلام شد اما سرانجام بهبود یافت.

تا ظهر، پیاده‌نظام مصری در فاصله نزدیک به ۱۵۰ متر یا بیشتر از تپه باقی ماند و تنها خودروهای زرهی حمله مستقیم می‌کردند. هنگامی که پیاده‌نظام شروع به پیشروی کرد، وضعیت گردان اسرائیلی بحرانی شد: مهمات رو به پایان بود، بیشتر امدادگران و کارکنان پیات کشته یا زخمی شده بودند، دستگاه‌های ارتباطی کار نمی‌کرد و پشتیبانی توپخانه‌ای وجود نداشت. با وجود این، موضع دوام آورد تا آنکه پس از بند آمدن باران، شعله‌افکن‌های سوار بر خودروهای زرهی مصری وارد نبرد شدند. این نخستین بار بود که مصری‌ها از چنین سلاحی بهره می‌بردند. یکی از خودروها به آتش خودی برخورد کرد، اما با وجود این آسیب سنگینی به اسرائیلی‌ها وارد آمد.

پس از انهدام خودروی زرهی، مصری‌ها برای بازسازی عقب نشستند و نیروهای باقی‌مانده اسرائیلی با آخرین گلوله پیات پاتکی نهایی زدند. اما در جریان حمله دریافتند که مصری‌ها ذخیره عملیاتی بزرگی از خودروهای زرهی دارند که نابود کردنشان ناممکن است. گردان سیزدهم بدون نظم و سازمان‌دهی شروع به عقب‌نشینی کرد و در این فرایند تلفات سنگینی داد. جانشین فرمانده گردان سیزدهم در میدان نبرد کشته شد و جسدش در محل بر جای ماند. در مجموع ۱۳ اسرائیلی کشته، ۳۵ نفر زخمی و شماری اسیر شدند.

پیامدها

با وجود تلفات سنگین و شکست تاکتیکی نیروهای اسرائیلی، هدف راهبردی عملیات برآورده شد؛ مصری‌ها توجه خود را بر دالان غزه متمرکز ساختند و گمان بردند که اسرائیلی‌ها قصد دارند ستاد لشکری آنان را در آنجا محاصره کنند. هنگامی که مصری‌ها جسد فرمانده کشته‌شده اسرائیلی را بازرسی کردند، اسنادی دربارهٔ حمله یافتند که بدون اشاره به طرح کلان‌تر تنظیم شده بود و این باور آنان را تقویت کرد که هدف اصلی جداسازی نیروهای غزه است. یک افسر مصری نوشت:

هدف اسرائیلی‌ها از تصرف این موضع روشن بود: جداسازی و نابودی نیروی اعزامی در غزه و بدین‌سان تکرار فاجعه فلوجه. تصرف این موضع به معنای تخلیه بخش‌های بزرگی از جبهه بود، همان‌گونه که وقتی یهودیان به موضعی با اهمیتی مشابه در منطقه بیت‌حانون حمله کردند چنین شد. در همه حملات اخیرشان، یهودیان گره‌های ترابری را آماج قرار دادند تا ارتش مصر را تکه‌تکه و پراکنده‌سازند. این نیز هدف آنان در مورد تپه ۸۶ بود.

در ادامه عملیات حورِو، اسرائیلی‌ها بئرعسلوج و عوجه الحفیر را تصرف کردند و جناح شرقی نیروی اعزامی مصر را قطع نمودند. سپس وارد شبه‌جزیره سینا شدند و چندین موضع کلیدی را در آنجا گرفتند.

کتابشناسی

• Lorch، Netanel (۱۹۹۸). History of the War of Independence. Modan Publishing.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
• Morris، Benny (۲۰۰۸). ۱۹۴۸: The First Arab–Israeli War. Yale University Press. شابک ۹۷۸-۰-۳۰۰-۱۵۱۱۲-۱.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
• Wallach، Jehuda (۱۹۷۸). Carta's Atlas of Israel, Security. Carta Jerusalem.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
• Jadwiszczok، Michał (۲۰۱۰). Pierwsza wojna izraelsko-arabska ۱۹۴۸ roku i jej wpływ na formowanie się Izraelskich Sił Obronnych. Wydział Historyczny Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

منابع

• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Battle of Hill 86». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «معرکة التل 86». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «קרב משלט 86». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عبری ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Bitwa o Wzgórze 86». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای لهستانی ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.

پیوند به بیرون

• داستان نبرد گردان ۱۳ گولانی در تپه ۸۶، عملیات حورِو در یوتیوب