نوار بهداشتی

نوار بهداشتی دستمالی است که از نظر ظاهری همانند پوشک نوزادان و کوچکتر از آن است، زنان در دوران قاعدگی، برای جلوگیری از نفوذ خون خارج شده از خود به لباس آن را روی لباس زیر خود قرار می‌دهند. یک طرف نوار بهداشتی چسب دارد و به داخل لباس می‌چسبد تا در سکون قرار بگیرد. نوار بهداشتی‌های امروزی معمولاً استریل هستند و از پوششی از الیاف مصنوعی و توده‌ای پنبه و مواد جاذب مایعات درون آن تشکیل می‌شوند.

نوار بهداشتی یک وسیلۀ جاذب است که هنگام قاعدگی، خونریزی پس از زایمان، بهبودی از جراحی زنان، تجربۀ سقط جنین خودبه‌خودی یا سقط جنین عمدی، یا در هر موقعیت دیگری که جذب جریان خون از مهبل ضروری باشد، در لباس زیر پوشیده می‌شود. نوار بهداشتی نوعی محصول بهداشت قاعدگی است که برخلاف تامپون‌ها و کاپ‌های قاعدگی که درون مهبل قرار می‌گیرند، در بیرون از بدن استفاده می‌شود. نوارها معمولاً با جدا کردن از لباس زیر تعویض می‌شوند؛ به این صورت که نوار قدیمی برداشته شده، نوار جدید به داخل شورت چسبانده می‌شود. توصیه می‌شود نوارها هر ۳ تا ۴ ساعت تعویض شوند تا از رشد برخی باکتری‌ها که می‌توانند در خون تکثیر شوند، جلوگیری شود؛ این زمان ممکن است بسته به نوع نوار، شدت جریان خون و مدت زمان استفاده متفاوت باشد.

نوع امروزی نوار بهداشتی تا مدت‌ها در ایران و دیگر کشورهای خاورمیانه مورد استفاده نبود و زنان از پنبه و پارچه‌ای که در زیر آن قرار می‌دادند یا از تا نمودن یک پارچه به‌طوری که مانع رسیدن خون به بیرون از لباس باشد استفاده می‌کردند و هربار آن را شسته و اتو می‌کردند استفاده از این پارچه‌ها به صورت مکرر و با گذشت زمان باعث بیماری‌های عفونی مختلفی در زنان شد به گونه ای که قبل از تولید و عرضه نوار بهداشتی‌ها امید به زندگی زنان و میانگین طول عمر آنها نسبت به زمان حال کم‌تر بود. بعدها نیز انواع دیگر نوار بهداشتی تولید شد از میان آنها می‌توان به فنجان قاعدگی و همین‌طور تامپونها اشاره کرد که هر دو ی این محصولات بهداشتی در داخل مهبل قرار داده می‌شوند و مانع نشت خون می‌شوند.^[۱]

نوارهای بهداشتی از مواد گوناگونی ساخته می‌شوند که بسته به مدل، کشور سازنده و نشان تجاری متفاوت است. این نوارها با پدهای بی‌اختیاری، که معمولاً قدرت جذب بالاتری دارند و توسط افرادی که دچار مشکلات بی‌اختیاری ادرار هستند استفاده می‌شوند، یکسان نیستند. اگرچه نوارهای بهداشتی برای این منظور ساخته نشده‌اند، برخی از افراد از آنها برای این کار استفاده می‌کنند.

نوارهای بهداشتی برای جذب ترشحات قاعدگی و در نتیجه محافظت از لباس و وسایل خانه پوشیده می‌شوند. آنها معمولاً به صورت جداگانه بسته‌بندی می‌شوند تا حمل آنها در کیف دستی یا کیف‌های دیگر آسان‌تر و محتاطانه‌تر باشد. از این بسته‌بندی می‌توان برای پیچیدن نوارهای استفاده‌شده پیش از انداختن آنها در سطل‌های مخصوص استفاده کرد. برخی از زنان ترجیح می‌دهند به جای (یا علاوه بر) استفاده از بسته‌بندی، نوارها را با دستمال توالت بپیچند، زیرا بسته‌بندی‌ها که اغلب از پلاستیک صاف با یک نوار چسب کوچک ساخته شده‌اند، ممکن است به خوبی نچسبند. هیچ نوع نوار بهداشتی را نباید در توالت انداخت زیرا می‌تواند باعث گرفتگی شود. در کشورهای توسعه‌یافته، آبریزگاه‌های همگانی تقریباً همیشه دارای یک سطل مخصوص برای قرار دادن نوارهای استفاده‌شده هستند. در کمک‌های اولیه، به دلیل قدرت جذب بالا، اگر گاز استریل در دسترس یا کافی نباشد، این نوارها پانسمان‌های بسیار خوبی برای خونریزی شدید محسوب می‌شوند.

بسیاری از زنانی که بی‌اختیاری ادرار را تجربه می‌کنند، از نوارهای بهداشتی برای مدیریت نشت مثانه استفاده می‌کنند. با این حال، از آنجا که نوارهای بهداشتی برای جذب جریان قاعدگی طراحی شده‌اند، در جذب نشت ادرار چندان مؤثر نیستند؛ پدهای بی‌اختیاری برای این منظور طراحی شده‌اند.

اگر فردی در دوران قاعدگی نوار بهداشتی در دسترس نداشته باشد، ممکن است از دستمال توالت به عنوان جایگزین موقت استفاده کند.

در طول تاریخ، جوامع از اشکال گوناگونی برای محافظت در دوران قاعدگی استفاده کرده‌اند. از نوارهای بهداشتی در اوایل قرن دهم میلادی در فرهنگ‌نامۀ سودا یاد شده است؛ جایی که گفته می‌شود هیپاتیا، که در قرن چهارم پس از میلاد می‌زیست، یکی از پارچه‌های قاعدگی استفاده‌شدۀ خود را به سوی یکی از ستایندگانش پرتاب کرد تا او را دلسرد کند. در مصر باستان، زنان از پاپیروس نرم‌شده، گیاهی علف‌مانند، برای جذب خون قاعدگی خود استفاده می‌کردند. پیش از آنکه محصولات بهداشت قاعدگی به صورت تجاری در دسترس قرار گیرند، بیشتر زنان از تکه‌های پارچه برای جذب جریان قاعدگی خود استفاده می‌کردند. عبارت انگلیسی «On the rag» اصطلاحی است که در اصل به پارچه‌های قاعدگی اشاره داشت، اما کاربرد امروزی آن به عنوان یک تعبیر ملایم برای قاعدگی است.

تا پیش از ابداع نوارهای بهداشتی یک‌بارمصرف، پدهای پارچه‌ای یا قابل استفادۀ مجدد به طور گسترده برای جمع‌آوری خون قاعدگی استفاده می‌شد. زنان اغلب از انواع نوارهای بهداشتی خانگی استفاده می‌کردند که آنها را از پارچه‌های مختلف یا سایر مواد جاذب برای جمع‌آوری خون قاعدگی می‌ساختند. حتی پس از آنکه نوارهای یک‌بارمصرف به صورت تجاری در دسترس قرار گرفتند، تا چندین سال برای بسیاری از خانواده‌ها بسیار گران بودند. زمانی که تهیۀ آنها ممکن شد، به زنان اجازه داده می‌شد تا پول را در جعبه‌ای قرار دهند تا مجبور نباشند با فروشنده صحبت کنند و خودشان یک جعبۀ نوار بهداشتی کوتکس (Kotex) را از روی پیشخوان بردارند. چندین سال طول کشید تا نوارهای بهداشتی یک‌بارمصرف رایج شوند. برای استفادۀ آسان‌تر، مخترعی به نام کارولین آر. مابلی، ساختار زبانه‌دار را برای نوار بهداشتی به ثبت رساند. اکنون در بیشتر دنیای صنعتی، تقریباً به طور انحصاری از نوارهای یک‌بارمصرف استفاده می‌شود.

نخستین نوارهای یک‌بارمصرف معمولاً به شکل مستطیلی از پشم‌پنبه یا الیاف مشابه بودند که با یک آستر جاذب پوشانده می‌شدند. انتهای آستر از جلو و عقب بلندتر بود تا از حلقه‌های یک شکم‌بند یا کمربند مخصوص که زیر لباس زیر پوشیده می‌شد، عبور کند. این طراحی به دلیل سر خوردن به جلو یا عقب از محل مورد نظر، بدنام بود.

به نظر می‌رسد اولین نوارهای بهداشتی یک‌بارمصرف از حدود سال ۱۸۸۰ با پد توماس و ویلیام ساوت‌هال به صورت تجاری در دسترس قرار گرفتند. اولین نوارهای یک‌بارمصرف آمریکایی که به صورت تجاری عرضه شدند، حوله‌های لیستر (Lister's Towels) بودند که توسط شرکت جانسون اند جانسون (Johnson & Johnson) در سال ۱۸۸۸ ساخته شدند. نوارهای یک‌بارمصرف با پرستارانی آغاز شد که از بانداژهای خمیر چوب خود برای جذب جریان قاعدگی استفاده می‌کردند و به این ترتیب پدی ساختند که از مواد به راحتی در دسترس و به اندازۀ کافی ارزان بود که پس از استفاده دور انداخته شود. اولین آگهی شرکت کوتکس برای محصولاتی که با این خمیر چوب (سلوکتان) ساخته شده بودند، در ژانویۀ ۱۹۲۱ منتشر شد. شرکت جانسون اند جانسون در سال ۱۹۲۶ نوارهای بهداشتی مودس (Modess) را معرفی کرد، که پژوهش‌های آن توسط لیلیان گیلبرت انجام شده بود. گزارش پژوهش بازار لیلیان گیلبرت که در سال ۱۹۲۷ منتشر شد، اطلاعات ارزشمندی دربارۀ تجربیات زنان آمریکایی از قاعدگی در دهۀ ۱۹۲۰ ارائه می‌دهد. نظرسنجی‌هایی که او از بیش از ۱۰۰۰ زن انجام داد، نشان داد که «مهم‌ترین واقعیت دربارۀ جنبه بازاریابی نوار بهداشتی [...] این است که در دسترس بودن، عامل فروش یک نوار است». چندین مورد از اولین تولیدکنندگان پدهای یک‌بارمصرف، تولیدکنندۀ بانداژ نیز بودند، که می‌تواند نشان‌دهندۀ شکل این محصولات باشد.

در سال ۱۹۵۶، مری کنر حق ثبت اختراع یک کمربند بهداشتی قابل تنظیم با یک جیب داخلی مقاوم در برابر رطوبت را به دست آورد.

بعدها، یک نوار چسب در قسمت زیرین نوارهای بهداشتی برای اتصال به فاق شورت قرار داده شد و این روش به روشی محبوب تبدیل شد. نوار بهداشتی کمربندی در اوایل دهۀ ۱۹۸۰ به سرعت ناپدید شد.

طراحی ارگونومیک و مواد مورد استفاده برای ساخت نوارها نیز از دهۀ ۱۹۸۰ تا به امروز تغییر کرده است. از آنجا که مواد اولیه به اندازۀ کافی جاذب و مؤثر نبودند و ضخامت نوارهای اولیه تا دو سانتی‌متر می‌رسید، نشت یک مشکل بزرگ بود. برخی از تغییرات ایجاد شده شامل لایه‌دوزی آستر، افزودن «باله» و کاهش ضخامت نوار با استفاده از محصولاتی مانند خزۀ تورب (اسفاگنوم) و ژل‌های فوق‌جاذب پلی‌آکریلات مشتق از نفت بود. مواد مورد استفاده برای تولید بیشتر نوارها از صنایع نفت و جنگل‌داری به دست می‌آیند. هستۀ جاذب، که از خمیر چوب سفیدشدۀ با کلر ساخته شده است، با افزودن ژل‌های پلی‌آکریلات که مایع را به سرعت جذب کرده و آن را تحت فشار در حالت سوسپانسیون نگه می‌دارد، می‌تواند برای ساخت محصولات باریک‌تر کاهش یابد. مواد باقی‌مانده عمدتاً از صنعت نفت مشتق شده‌اند؛ پوشش رویی مورد استفاده از پلی‌پروپیلن نبافته است و لایۀ ضد نشت از فیلم پلی‌اتیلن ساخته شده است.

در سال ۲۰۲۴ گزارش شد که یک نشان تجاری نوار بهداشتی حاوی مادۀ شیمیایی سمی PFOA است.

در ۱۵ مارس ۲۰۲۵، تلویزیون مرکزی چین (CCTV) تخلفات گسترده‌ای را در صنعت بهداشت زنان، شامل خرید محصولات معیوب و پسماند تولید برای ساخت نوار بهداشتی، افشا کرد. از آنجا که مشخص شد ده‌ها نشان تجاری نوار بهداشتی چینی دارای برچسب‌های نادرست هستند و برخی حتی حاوی تخم حشرات و پای سوسک بودند، تعداد زیادی از گردشگران چینی برای خرید نوار بهداشتی به هنگ کنگ هجوم آوردند.

• قاعدگی
• تامپون
• پد قاعدگی پارچه‌ای