نوروز در جمهوری آذربایجان

نوروز
جوانان آذربایجانی در حال جشن گرفتن نوروز
برپایی توسط	آذربایجانی‌ها
نوع	فرهنگی
اهمیت	اعتدال بهاری؛ روز سال نو در تقویم هجری شمسی
تاریخ	۲۱ مارس
تناوب	سالانه
مرتبط با	نوروز

نوروز (ترکی آذربایجانی: Novruz Bayramı) یک تعطیلات سنتی در آذربایجان است که اعتدال بهاری نجومی و آمدن بهار را جشن می‌گیرد. زمانی که آذربایجان بخشی از اتحاد جماهیر شوروی بود، جشن نوروز عموماً غیررسمی و گاهی حتی ممنوع بود.^[۱] در حال حاضر در آذربایجان، نوروز به عنوان یک تعطیل رسمی عمومی تلقی می‌شود. طبق ماده ۱۰۵ قانون کار آذربایجان که در سال ۲۰۰۶ تصویب شد، کارگران پنج روز مرخصی برای نوروز دریافت می‌کنند.^[۲]

پس از ایران، آذربایجان طولانی‌ترین مدت و بیشترین تعداد روزهای عمومی مرتبط با نوروز را دارد، به‌طوری که مجموعاً پنج روز (شامل تعطیلات آخر هفته) را در بر می‌گیرد.^[۳]

معمولاً آماده‌سازی برای نوروز از یک ماه پیش از جشن آغاز می‌شود. هر سه‌شنبه مردم یکی از عناصر چهارگانه– آب، آتش، باد و خاک – را گرامی می‌دارند.^[۴] مردم خانه‌ها را تمیز می‌کنند، درخت می‌کارند، لباس‌های نو می‌دوزند، تخم‌مرغ‌ها را رنگ می‌کنند و شیرینی‌های ملی مانند شکرپاره، باقلوا و شورقوغال را درست می‌کنند، علاوه بر انواع مختلف غذاهای ملی. گندم با کشمش و مغزها سرخ می‌شود (گورورگا). به پاس باورهای مزدیسنا، هر سه‌شنبه در چهار هفته پیش از تعطیلات، کودکان از روی آتش‌های کوچک می‌پرند و شمع‌ها روشن می‌شوند. در شب پیش از جشن، قبرهای اقوام بازدید و رسیدگی می‌شوند.^[۵]

در طول نوروز، بازی‌ها و مراسم سنتی مختلفی برگزار می‌شود، مانند «کوس‌کوسا» (نماد فرا رسیدن بهار)، «خدیر ایلیاس» (نماد باروری و شکوفه) و فال‌گیری که در جمع‌های موسیقی اجرا می‌شوند. خوانندگان محلی آواز می‌خوانند و کشتی‌گیران نیروی خود را می‌آزمایند.^[۶][۷]

نوروز یک جشن خانوادگی است و عصر قبل از جشن، تمام خانواده دور میز جشن که با غذاهای مختلف چیده شده است جمع می‌شوند تا سال نو را پربار کنند. این جشن چندین روز ادامه دارد و با رقص‌های عمومی جشن، مسابقات ورزشی ملی و سایر سرگرمی‌ها مانند گروه‌های موسیقی محلی به پایان می‌رسد.

تزیین سفره جشن به عنوان خونچه شناخته می‌شود. یک سینی بزرگ نقره‌ای یا مسی با سمنو - جوانه‌های سبز دانه گندم - در مرکز قرار می‌گیرد و شمع‌ها و تخم‌مرغ‌های رنگ‌شده روی آن قرار می‌گیرند. رسم بر این است که سفره باید حداقل با هفت ظرف چیده شود.

چهار سه‌شنبه آخر زمستان (معمولاً از آخرین سه‌شنبه فوریه شروع می‌شود) قبل از نوروز توسط آذربایجانی‌ها جشن گرفته می‌شود و به آن «چهارشنبه» می‌گویند. طبق سنت‌های آذربایجانی، «چهارشنبه‌ها» نشان‌دهنده پایان زمستان و آغاز بهار است. طبق باور عمومی، اولین چهارشنبه نشان‌دهنده آب است و طبیعت پاک آن را جشن می‌گیرد.

دومین چهارشنبه مربوط به عنصر آتش است. اعتقاد بر این است که پریدن از روی آتش و روشن کردن شمع، فرد را تجدید قوا می‌کند و بیماری‌ها را از او دور می‌کند و به او اجازه می‌دهد بهار را با انرژی مثبت آغاز کند.

چهارشنبه‌سوم در سنت آذربایجانی نماد باد است که آغاز بهار را نوید می‌دهد. در برخی مناطق غربی آذربایجان، مردم این روز را چهارشنبه سیاه می‌نامند. آذربایجانی‌ها قرار است به مزار بستگان خود سر بزنند و آنها را مرمت کنند.

چهارمین و آخرین چهارشنبه، نماد زمین است که با نام «تورپاگ چرشنبسی» یا «ایلاخیر چرشنب» شناخته می‌شود. اعتقاد بر این است که در این روز طبیعت دوباره زنده می‌شود. آذربایجانی‌ها این چهارشنبه را مهم‌ترین چهارشنبه در میان چهار چهارشنبه می‌دانند و سنت‌های خاصی مربوط به این روز دارند. به عنوان مثال، باید هفت نوع غذا روی میز باشد و نام همه آنها باید با حرف «س» در زبان آذربایجانی شروع شود، مانند « سوماخ» (نوعی ادویه)، « سود» (شیر)، « سرکه»، « سامانی» (تهیه شده از گندم) و غیره. داستان‌های عامیانه می‌گویند که در عصر چهارشنبه چهارم، دختران جوان می‌توانند با نزدیک شدن به آینه‌ای با شمعی در دست، شوهران آینده خود را ببینند. کودکان در خانه‌های همسایه‌ها را می‌زنند و کلاه یا کیف خود را رها می‌کنند، به امید آب‌نبات‌ها و دسرهایی که مخصوص این تعطیلات تهیه شده‌اند، مانند «شکاربورا» و «باقلوا».^{[۸][۹][۱۰][۱۱]}

در طول تعطیلات نوروز، آهنگ‌های مختلفی مربوط به نوروز خوانده می‌شود و فعالیت‌های مختلفی مانند بندبازی و کشتی در میادین عمومی برگزار می‌شود. مراسم دیگر، پرورش سمنی در بشقاب است که نماد باروری بهار است. یکی از بخش‌های قابل توجه این جشنواره، اجرای کمدی سنتی داستان کوسا و کچل - شخصیت‌های ماندگار در روایت تعطیلات - است. کوسا و کچل (ترکی آذربایجانی: Kosa və Keçəl کوسا و کئچل‎) دو شخصیت طنز اهل آذربایجان هستند که برای جشن گرفتن نوروز در خیابان‌ها ظاهر می‌شوند. کوسا معمولاً به عنوان یک "مرد چاق و لاغر با ریش مصنوعی" که نمی‌تواند موی صورت داشته باشد و نماد زمستان است، به تصویر کشیده می‌شود، در حالی که کچال یک "مرد چاق طاس و شیطون" است که نماد تابستان است و نام او به معنای واقعی کلمه به زبان ترکی به معنای "سر طاس" ترجمه می‌شود. وقتی نوروز فرا می‌رسد، آنها با بچه‌ها کوس-کوسا (یک بازی سنتی نوروزی آذربایجانی) بازی می‌کنند، تخم‌مرغ رنگ می‌کنند، آهنگ می‌خوانند و اغلب با یکدیگر دعوا می‌کنند که نماد ورود بهار است.^{[۱۲][۱۳][۱۴]} کوسا و کچال به یکی از، اگر نگوییم مشهورترین، شخصیت‌ها در سنت‌های نوروزی آذربایجان تبدیل شده‌اند و توجه زیادی را به خود جلب کرده‌اند و در گفتگوها و فیلم‌های جریان اصلی شرکت می‌کنند. دعوای آنها نشان دهنده «نزاع بین زمستان و بهار» است که با پیروزی کچال پایان می‌یابد و نماد «پیروزی بهار» است.

• تمام اعضای خانواده در خانه جمع می‌شوند و دور یک میز می‌نشینند (نمادی از اینکه یک سال را با هم گذرانده‌اند)،
• در آخرین شب سال، اعضای خانواده روی یکدیگر آب می‌پاشند (این بدان معناست که آنها از شر تمام مشکلات سال گذشته خلاص می‌شوند).
• در این روز، سرو هفت غذا که در زبان آذربایجانی با حرف «س» شروع می‌شوند، اجباری است.
• در ایام تعطیلات، درها قفل نمی‌شوند و این نشان دهنده مهمان‌نوازی میزبان است.
• در روز اول نوروز، خانه‌ها باید تمام شب روشن باشند. خاموش کردن چراغ‌ها با بدشانسی مرتبط است.
• هفت بار پریدن از روی آتش (اعتقاد بر این است که آتش، سختی سال گذشته را می‌سوزاند).
• باید یک آینه و شمع‌های روشن روی میز باشد (آینه نماد شادی است و نور شمع ارواح شیطانی را از خانه دور نگه می‌دارد).
• طبق باور رایج در آذربایجان، آب و هوای روز اول نوروز نشان دهنده بهار، روز دوم تابستان، روز سوم پاییز و روز چهارم زمستان است.^[۱۵]

• 
  تمبر پستی آذربایجان که در سال ۱۹۹۶ به مناسبت نوروز منتشر شده است
• 
  نوازندگان سنتی فولکلور آذربایجانی
• 
  جنگجویان قرون وسطایی در نزدیکی برج دختر
• 
  جنگجوی قرون وسطایی
• 
• 
  کوسا که به معنای مردی با ریش کم یا بدون ریش است ، یک شخصیت کارناوالی است که در فولکلور قرون وسطی و مدرن نوروز شناخته شده است^[۱۶]
• 
  کنسرت نوروزی در باکو
• 
  دختر آذربایجانی با خونچا
• 
  سامانی غول پیکر
• 
  رقص بچه‌های آذربایجانی رقص چوپانی