نگرش سیاسی رابیندرانات تاگور

نشسته بر تخت، از راست به چپ: تاگور میزبانِ کستوربا و مهانداس کارامچاند گاندی در شانتینیکتان به سالِ ۱۹۴۰ میلادی.

نگرشِ سیاسیِ رابیندرانات تاگور (۱۹۴۱−۱۸۶۱ میلادی) از واکنش‌هایش به امورِ سیاسی استنباط می‌شود. او با امپریالیسمِ اروپایی ستیز می‌کرد؛ و، در عینِ حال، از جنبشِ سوادشی می‌پرهیخت. او با ملّی‌گرایی و انقلاب و آنچه در ۱۹۲۵ «کیشِ چرخه» نامید مخالف، و طرفدارِ آموزش و اصلاحِ تدریجی بود. سالِ ۱۹۱۹ میلادی در اعتراض به کشتارِ جلیان‌والا باغ شهسواریِ بریتانیا را، که سالِ ۱۹۱۵ گرفته بود، رد کرد. از تاگور در سیاست استفاده هم شد. مثلاً سفرش در اوایلِ دههٔ ۱۹۳۰ به ایران ابزارِ چیزی شد که «ملّی‌سازیِ ایران» نامیده‌اند.[۱] محمّدتقی بهار درباره‌اش گفت:[۲]

تا که در این عصر نوین بیدرنگدر بر تاگور نهادند چنگ
نالهٔ عشاق برآمد ز چنگپر شد ازو هند و عراق و فرنگ

به نظرِ آمارتیا سن هند باید به آرمانِ تاگور بگراید، نه به آرمانِ گاندی.[۳]

منابع

  • Nussbaum, Martha. The Clash Within: Democracy, Religious Violence, and India's Future