قرلق (هزاره)
هزاره قرلق | |
|---|---|
| مناطق با جمعیت چشمگیر | |
| افغانستان: قندوز، بغلان، بدخشان، پروان (شیخعلی) و سایر مناطق | |
| زبانها | |
| فارسی با برخی لهجههای ترکی (در گذشته) | |
| دین | |
| عمدتاً سنی حنفی؛ اقلیت شیعه | |
| قومیتهای وابسته | |
| هزارهها، ترکها، قراخانیان، قپچاقها |
قَرلُغ یا قَرلُق (به ترکی استانبولی: Qarluq ٫ Karluk) یکی از قبایل بزرگ مردم هزاره هستند که از منشأ ترکهای قرلق میباشند.[۱][۲]
| بخشی از مجموعه مباحث درباره |
| مردمان هزاره |
|---|
 |
|
درباره · افراد · سرزمین · زبان · فرهنگ · پراکندگی · آزار و اذیت · تبارها · آشپزی سیاست · نویسندگان · شاعران · نظامیان · ادیان · ورزشکاران · جنگها  درگاه  ویکیپروژه رده  انبار |
در ابتدا، هزارههای قرلق پیرو دینهای تنغریسم و مسیحیت نسطوری بودند. اما با گسترش اسلام در منطقه، آنها به اسلام گرویدند و در قرن سوم هجری، بسیاری از آنها مسلمان شدند. در حال حاضر، بیشتر آنها ساکن افغانستان و سنیمذهب هستند، اگرچه برخی از آنها نیز به مذهب شیعه گرایش دارند.[۳]
ریشه و پیشینهٔ تاریخی
نامهای مختلفی مانند «قرلق»، «قارلق»، «قرلغ» و «قرلیغ» در منابع تاریخی به این طایفه اشاره دارند. در تاریخ جهانگشای جوینی آمده است:
قرلقها بخشی از ترکیب قومی و نژادی هزارهها بهشمار میروند، بهویژه از طریق ادغام تاریخی با ترکها و سکونت در افغانستان. بسیاری از هزارهها دارای ریشههای جزئی یا عمدهی قرلقتبار هستند، بنابراین قرلقها یکی از طایفههای مهم هزارهها بهشمار میرود.[۴]
> «قرلق و قرلغان، قرلغ، قرلیغ همه اشکال مختلف یک کلمه هستند و آن قبیلهای از ترکان هزاره بوده است که در شمال و شمال شرقی ماوراءالنهر معروف به حسن صورت و طول قامت و تناسب خلقت مشهور بود.»[۵]
نقش در تاریخ سیاسی
هزارههای قرلق نقش مهمی در تاریخ سیاسی منطقه ایفا کردهاند. آنها در تأسیس دولت قراخانیان نقش داشتند و بعدها با دولتهای سامانی و غزنوی. در قرن سیزدهم میلادی، خاندان قرلغیدها، که از قرلقها منشأ گرفته بودند، در مناطقی از افغانستان و پاکستان حکومت کردند.[۶]
در قرن هشتم میلادی، هزارههای قرلق با قیام علیه خاقانات ترک غربی، کنفدراسیونی با قبایل اویغور و بسمیل تشکیل دادند. این اتحاد منجر به تأسیس دولت قراخانیان شد که یکی از نخستین دولتهای اسلامی ترکتبار در منطقه بود.[۶]
هزارههای قرلق دارای ساختار سیاسی دوگانه بودند که شامل شاخههای شرقی و غربی میشد. شاخهٔ شرقی در کاشغر و شاخهٔ غربی در بلاغاگون (در قرقیزستان امروزی) مستقر بودند. رهبر شاخهٔ شرقی عنوان «ارسلان» (شیر) و رهبر شاخهٔ غربی عنوان «بغرا» (شتر) را داشت.[۷]
پراکندگی جغرافیایی
هزارههای قرلق در مناطقی از افغانستان، از جمله قندوز، بغلان، بدخشان و پروان و سایر مناطق افغانستان ساکن شدند.[۸]
زبان و فرهنگ
زبان هزارههای قرلق از شاخهٔ زبانهای ترکی قرلقی بود که شامل زبانهای ازبکی، اویغوری و ایلی ترکی میشود. این زبانها تأثیر زیادی بر زبانهای منطقهای داشتند و به عنوان زبانهای اداری و فرهنگی در دورههای مختلف مورد استفاده قرار میگرفتند.[۹]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ Mousavi, Sayed Askar (1998). The Hazaras of Afghanistan: an historical, cultural, economic and political study. Richmond, Surrey: Curzon. p. 140. ISBN 0-7007-0630-5.
- ↑ یزدانی (حاج کاظم)، حسینعلی (۱۳۶۸). پژوهشی در تاریخ هزارهها. کابل: چاپخانه مهتاب. ص. ۱۲۶. بایگانیشده از اصلی در ۳ اوت ۲۰۲۱. دریافتشده در ۳ نوامبر ۲۰۲۲.
- ↑ Adamec, Ludwig W.; Bosworth, C. E. (1968). "The Ghaznavids. Their Empire in Afghanistan and Eastern Iran". Oriens. 21: 456. doi:10.2307/1579951. ISSN 0078-6527.
- ↑ Encyclopaedia Iranica – Entry: Karluk, Hazara.
- ↑ سجاد امیر, ی باوندپور (2018-11-30). "تَذكره اَربيل (وقايع نامه آربِلا)، متن كهن اثر مؤلف ناشناس، ترجمه محمود فاضلی بيرجندی، . تهران، مركز دايره المعارف بزرگ اسلامی (مركز پژوه شهای ايرانی و اسلامی)، ۱۸۵ صص، ۱۳۹۰". DABIR. 5 (1): 90–94. doi:10.1163/29497833-00501013. ISSN 2470-4040.
- 1 2 "Qarluq confederation | Turkic Peoples & Languages | Britannica". www.britannica.com (به انگلیسی). Retrieved 2025-09-03.
- ↑ "Qarluq confederation | Turkic Peoples & Languages | Britannica". www.britannica.com (به انگلیسی). Retrieved 2025-09-03.
- ↑ «قرلق - ویکیجو | دانشنامه آزاد پارسی». wikijoo.ir. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۹-۰۳.
- ↑ "Karluks". Wikipedia (به انگلیسی). 2025-08-07.