هم‌دسته (آمار)
هم‌دسته در آمار، همه‌گیرشناسی، بازاریابی و جمعیت‌شناسی به گروهی از آزمودنی‌ها گفته می‌شود که در یک ویژگی مشترک سهیم‌اند. این ویژگی مشترک معمولاً تجربهٔ یک رویداد واحد در بازهٔ زمانی مشخص است؛ مانند تولد یا فارغ‌التحصیلی در یک سال معین.
هم‌دسته‌ها در علوم اجتماعی و پزشکی کاربرد گسترده‌ای دارند. جمعیت‌شناسان از هم‌دسته‌های زادی (نسل‌ها)، هم‌دسته‌های ازدواج و هم‌دسته‌های ورود به بازار کار برای بخش‌بندی جمعیت بهره می‌گیرند. در همه‌گیرشناسی نیز بررسی‌های هم‌دسته‌ای از مهم‌ترین روش‌های پژوهش تحلیلی به‌شمار می‌آیند.
تفاوت‌های میان هم‌دسته‌های گوناگون که بازتاب شرایط اجتماعی و محیطی متفاوت است «پیامدهای هم‌دسته‌ای» نامیده می‌شود. شناسایی و جداسازی این پیامدها از پیامدهای سنی و دوره‌ای یکی از چالش‌های اصلی تحلیل هم‌دسته‌ای است.
سنجش دوره‌ای در برابر سنجش هم‌دسته‌ای
داده‌های هم‌دسته‌ای در بسیاری از موارد برای جمعیت‌شناسان سودمندتر از داده‌های دوره‌ای هستند. از آنجا که داده‌های هم‌دسته‌ای به بازهٔ زمانی مشخصی محدود می‌شوند، معمولاً دقت بالاتری دارند و می‌توان آن‌ها را برای پژوهش‌های ویژه تنظیم کرد.[۱]
افزون بر این، داده‌های هم‌دسته‌ای از پیامدهای شتابی (تمپو) که داده‌های دوره‌ای را تحت تأثیر قرار می‌دهند، در امان هستند. با این حال، گردآوری داده‌های هم‌دسته‌ای ممکن است زمان‌بر باشد؛ زیرا پیگیری اعضای هم‌دسته گاه سال‌ها به درازا می‌کشد.[۱] کمابیش هزینهٔ بالای اجرای این‌گونه پژوهش‌ها نیز از کاستی‌های آن به‌شمار می‌رود؛ چرا که پژوهشگران برای ادامهٔ بررسی در بلندمدت به بودجهٔ کافی نیاز دارند.[۱]
جمعیت‌شناسی اغلب دیدگاه هم‌دسته‌ای و دیدگاه دوره‌ای را در برابر هم قرار می‌دهد. برای نمونه، میزان باروری کل هم‌دسته‌ای شاخصی از اندازهٔ خانوادهٔ تکمیل‌شده برای هم‌دسته‌های زنان است؛ اما چون تنها پس از پایان دوران باروری زنان قابل محاسبه است، نمی‌توان آن را برای زنانی که هنوز در سن باروری هستند سنجید. این شاخص از مجموع نرخ‌های باروری ویژهٔ سنی هم‌دسته در طول زمان به دست می‌آید. در مقابل، میزان باروری کل دوره‌ای از نرخ‌های باروری ویژهٔ سنی جاری بهره می‌گیرد تا اندازهٔ خانوادهٔ تکمیل‌شده را برای زنی فرضی محاسبه کند که این نرخ‌ها را در سراسر زندگی خود تجربه کرده باشد.[۲]
بررسی‌های هم‌دسته‌ای
دو گونهٔ مهم بررسی‌های هم‌دسته‌ای عبارت‌اند از:
بررسی هم‌دسته‌ای آینده‌نگر
در این نوع بررسی، نخست داده‌های مواجهه (داده‌های پایه) از آزمودنی‌هایی که هنوز پیامد مورد نظر در آن‌ها رخ نداده گردآوری می‌شود. سپس آزمودنی‌ها در طول زمان (به سوی آینده) پیگیری می‌شوند تا زمان بروز پیامد ثبت گردد. شیوه‌های پیگیری شامل مصاحبهٔ تلفنی، مصاحبهٔ رو در رو، معاینهٔ بالینی، آزمایش‌های پزشکی و پرسش‌نامهٔ پستی است.[۳]
برای نمونه، اگر جمعیت‌شناسی بخواهد همهٔ پسران زاده‌شده در سال ۲۰۱۸ را بررسی کند، باید تا پایان آن سال صبر کند تا داده‌های لازم فراهم شود.[۴]
بررسی هم‌دسته‌ای گذشته‌نگر
بررسی‌های گذشته‌نگر با آزمودنی‌هایی آغاز می‌شوند که در معرض خطر پیامد یا بیماری مورد نظر قرار دارند و سپس با مراجعه به گذشتهٔ آزمودنی، مواجهه‌ها شناسایی می‌شوند. این بررسی‌ها از اسناد بالینی، آموزشی، گواهی تولد، گواهی فوت و مانند آن بهره می‌گیرند؛ اما ممکن است دسترسی به داده‌های مورد نیاز دشوار باشد.[۳]
برای نمونه، اگر جمعیت‌شناسی بخواهد گروهی از افراد زاده‌شده در سال ۱۹۷۰ را که به دیابت نوع ۱ مبتلا هستند بررسی کند، نخست داده‌های تاریخی را بازبینی می‌کند. اما اگر داده‌ها ناقص یا نادرست باشند، برآیندهای پژوهش دقیق نخواهد بود.[۱]
دشواری‌های تحلیل هم‌دسته‌ای
از آنجا که پیامدهای سنی، دوره‌ای و هم‌دسته‌ای می‌توانند هم‌زمان بر هر رویدادی اثر بگذارند، در هر کوشش تجربی برای نسبت دادن یک رویداد به یکی از این پیامدها مسئلهٔ شناسایی پیش می‌آید:[۵]
- بررسی مقطعی: در این روش پیامد دوره‌ای ثابت نگه داشته می‌شود؛ زیرا همهٔ افراد در یک زمان واحد بررسی می‌شوند. با این حال هر رویداد مشاهده‌شده می‌تواند ناشی از پیامد سنی یا پیامد هم‌دسته‌ای باشد. (نمونه: آیا افراد مسن‌تر به این دلیل اعتماد بیشتری به دیگران دارند که سن‌شان بالاتر است یا به این دلیل که به نسل قدیمی‌تری تعلق دارند؟)[۵]
- بررسی طولی: این روش بر یک هم‌دستهٔ مشخص تمرکز دارد که در زمان‌های گوناگون بررسی می‌شود. هر رویداد مشاهده‌شده می‌تواند ناشی از پیامد سنی یا پیامد دوره‌ای باشد.[۵]
- بررسی سری زمانی: در این روش هر سال یک گروه سنی مشخص (مانند هجده‌ساله‌ها) بررسی می‌شود. در اینجا نیز جداسازی پیامدهای دوره‌ای و هم‌دسته‌ای از یکدیگر دشوار است.[۵]
اندازهٔ هم‌دسته
اندازهٔ هم‌دسته یا شمار اعضای آن در بسیاری از زمینه‌ها اهمیت دارد. برای نمونه، در بحث پایداری نظام‌های بازنشستگی، کاهش اندازهٔ هم‌دستهٔ بیمه‌پردازان در برابر هم‌دستهٔ بازنشستگان در دهه‌های اخیر به مشکلات مالی در تأمین مستمری‌ها انجامیده‌است.[۶] این پدیده به‌ویژه در کشورهایی با باروری زیر سطح جایگزینی نمود بیشتری دارد.[۶]
روش هم‌دسته‌ای جابه‌جاشده
روش هم‌دسته‌ای جابه‌جاشده (Staggered Cohort Design) یک طرح تجربی است که در آن هم‌دسته‌ها در بازه‌های زمانی مکرر از نظر ویژگی‌های معینی (مانند رشد شناختی) بررسی می‌شوند. همچنین در این روش، مقایسهٔ هم‌دسته‌های مختلف امکان‌پذیر است؛ برای نمونه، مقایسهٔ ویژگی‌های هم‌دستهٔ زادی ۱۹۹۰ با هم‌دستهٔ زادی ۱۹۶۰.[۷]
کاربردها
هم‌دسته‌ها در رشته‌های گوناگون کاربرد دارند:[۶]
- جمعیت‌شناسی: هم‌دسته‌های زادی برای بررسی روندهای باروری، مرگ‌ومیر و مهاجرت به کار می‌روند.
- همه‌گیرشناسی: بررسی‌های هم‌دسته‌ای برای شناسایی عوامل خطر بیماری‌ها طراحی می‌شوند.
- بازاریابی: هم‌دسته‌های نسلی برای بخش‌بندی بازار و شناخت رفتار مصرف‌کننده به کار می‌روند.
- آموزش: هم‌دسته‌های ورودی دانشگاه‌ها برای سنجش پیامدهای آموزشی پیگیری می‌شوند.[۳]
جستارهای وابسته
- مطالعه هم‌گروهی
- رده‌بندی سنی
- بررسی هم‌دسته‌ای آینده‌نگر
- نسل
- میزان باروری کل
- ادارهٔ آمار کار ایالات متحده
- پیمایش‌های طولی ملی
منابع
- 1 2 3 4 "Advantages and Disadvantages of Cohort Studies". sphweb.bumc.bu.edu (in English). Retrieved 27 مارس 2018.
- ↑ Dattani، Saloni؛ Roser، Max (۱۰ نوامبر ۲۰۲۳). «Period versus cohort measures: what's the difference?». Our World in Data. دریافت‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۲۳.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 «Cohort Studies». sphweb.bumc.bu.edu. دریافت‌شده در ۴ آوریل ۲۰۱۷.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Statistical Analysis Handbook». www.statsref.com. دریافت‌شده در ۵ آوریل ۲۰۱۸.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 Hobcraft، John؛ Menken، Jane؛ Preston، Samuel (۱۹۸۲). «Age, Period, and Cohort Effects in Demography: A Review». Population Index. ۴۸ (۱). JSTOR: ۴. doi:10.2307/2736356. شاپا ۰۰۳۲-۴۷۰۱. جی‌استور 2736356.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 Carmichael، Gordon A. (۲۰۱۶). «The Cohort and Period Approaches to Demographic Analysis». Fundamentals of Demographic Analysis: Concepts, Measures and Methods. The Springer Series on Demographic Methods and Population Analysis. ج. ۳۸. Springer International Publishing. صص. ۸۵–۱۲۸. doi:10.1007/978-3-319-23255-3_3. شابک ۹۷۸-۳-۳۱۹-۲۳۲۵۴-۶. شاپا ۱۸۷۷-۲۵۶۰.
{{cite book}}: از پارامتر ناشناخته|مکان انتشار=صرف‌نظر شد (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Age-Period-Cohort Analysis». Columbia University Mailman School of Public Health. ۳ اوت ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۲۳.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Cohort (statistics)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۶ آوریل ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Kohorte (Sozialwissenschaft)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای آلمانی ، بازبینی‌شده در ۶ آوریل ۲۰۲۶.
خواندن بیشتر
- Hobcraft، John؛ Menken، Jane؛ Preston، Samuel (۱۹۸۲). «Age, Period, and Cohort Effects in Demography: A Review». Population Index. ۴۸ (۱). JSTOR: ۴. doi:10.2307/2736356. شاپا ۰۰۳۲-۴۷۰۱. جی‌استور 2736356.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Hobcraft، John؛ Menken، Jane؛ Preston، Samuel (۱۹۸۵). «Age, Period, and Cohort Effects in Demography: A Review». Cohort Analysis in Social Research. Springer New York. صص. ۸۹–۱۳۵. doi:10.1007/978-1-4613-8536-3_4. شابک ۹۷۸-۱-۴۶۱۳-۸۵۳۸-۷.
{{cite book}}: از پارامتر ناشناخته|مکان انتشار=صرف‌نظر شد (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Wilmoth، John R. (۱۷ نوامبر ۲۰۰۵). «On the relationship between period and cohort mortality» (PDF). Demographic Research. ۱۳. Max Planck Institute for Demographic Research: ۲۳۴. doi:10.4054/demres.2005.13.11. شاپا ۱۴۳۵-۹۸۷۱. دریافت‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۲۳.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Carmichael، Gordon A. (۲۰۱۶). «The Cohort and Period Approaches to Demographic Analysis». Fundamentals of Demographic Analysis: Concepts, Measures and Methods. The Springer Series on Demographic Methods and Population Analysis. ج. ۳۸. Springer International Publishing. صص. ۸۵–۱۲۸. doi:10.1007/978-3-319-23255-3_3. شابک ۹۷۸-۳-۳۱۹-۲۳۲۵۴-۶. شاپا ۱۸۷۷-۲۵۶۰.
{{cite book}}: از پارامتر ناشناخته|مکان انتشار=صرف‌نظر شد (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Altman، Claire E. (۲۰۱۵). «Age, Period, and Cohort Effects». Encyclopedia of Migration. Springer Netherlands. صص. ۱–۴. doi:10.1007/978-94-007-6179-7_88-1. شابک ۹۷۸-۹۴-۰۰۷-۶۱۷۹-۷.
{{cite book}}: از پارامتر ناشناخته|مکان انتشار=صرف‌نظر شد (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
پیوند به بیرون
- هم‌دسته در واژه‌نامه، ادارهٔ آمار کار ایالات متحده
- مرکز بررسی‌های طولی بایگانی‌شده در ۲۰۱۸-۱۰-۲۸ توسط Wayback Machine — مرکز منابع بریتانیا برای بررسی‌های هم‌دسته‌ای زادی ملی
- جمعیت‌شناسی
- آمار زیستی
- آمار کاربردی