هوراگالس
| هوراگالس | |
|---|---|
خدای آسمان، آذرخش و تندر | |
 مردم سامی در حال پرستش هوراگالس یا تیرمس. حکاکی روی مس توسط برنار پیکار از Cérémonies et coutumes religieuses de tous les peuples du monde (1723-43) | |
| سلاح | چکش |
| نماد | درخت روان |
| همسر | راودنا |
| همتایان | |
| همتای نورس | ثور[۱] |
در شمنگرایی سامی، هوراگالس (انگلیسی: Horagalles) که به صورت «هورا گالس» و «تورا گالس» (Thora Galles) نیز نوشته میشود و اغلب با تیرمس -Tiermes- یا آیجکه -Aijeke- (یعنی «پدربزرگ یا جد بزرگ») برابر دانسته میشود، خدای تندر است. او به صورت پیکرهای چوبی با میخی در سر و چکشی، یا گاهی بر روی طبل سامی، دو چکش به تصویر کشیده شده است.
ویژگیها و کارکردها
بتهای هوراگالس از چوب ساخته شدهاند و در سر خود میخ یا میخ و تکهای سنگ چخماق دارند. او چکشی به نام وتشرا، آیجکه وتشرا -Aijeke Wetschera- یا آجکه وچچرا -Ajeke veċċera- (چکش پدربزرگ) دارد.
هوراگالس خدای آسمان، تندر و آذرخش، رنگینکمان، آب و هوا، اقیانوسها و دریاچهها است و بر زندگی، سلامت و تندرستی انسان حکومت میکند. او «دیوهای مضر» یا «ارواح شیطانی» (یعنی ترولها) را که در صخرهها و کوهها رفت و آمد میکنند، مجازات میکند. او آنها را با آذرخش خود نابود میکند، با کمان خود به آنها شلیک میکند یا مغزشان را با چکش خود خرد میکند. رنگینکمان، کمان او (ایجکه داگ) است.
هوراگالس تصویر شده بر روی طبلهای شمن سامی
در طبل سامی گاهی هوراگالس با یک پتک در یک دست و یک چکش ضربدری در دست دیگر یا با نماد دو چکش ضربدری به تصویر کشیده میشود. او با یک چکش رعد و برق ایجاد کرد و با چکش دیگر آنها را بیرون کشید تا از آسیب رساندن به سامیها یا حیوانات آنها جلوگیری کند.
نام و ارتباط با خدایان دیگر
نام «هوراگالس» در فرهنگ لغتهای قدیمیتر زبانهای سامی، مثلاً در اواسط قرن نوزدهم، وجود ندارد و اغلب با تیرمس برابر دانسته میشود؛ در سال ۱۶۷۳، یوهانس شفر، که از نام هوراگالس استفاده نمیکرد، نوشت که وقتی آیجکه رعد میزد، او را تیرمس مینامیدند. تنوع منطقهای قابل توجهی در نامها وجود دارد؛ هوراگالس (با املای مختلف آن، از جمله ثوراگالز) مشخصاً متعلق به سامی جنوبی است و رنگینکمان با نامهای مختلفی که به رعد اشاره دارند، شناخته میشود.
محققان اولیه به شباهتهای بین هوراگالس و خدای رعد نورس، ثور، اشاره کردند و اینکه برخی از سامیها او را تورون یا به طور خلاصه ثور مینامیدند و مطمئن نبودند که کدام یک بر دیگری تأثیر گذاشته است. اما نام هوراگالس اکنون به عنوان یک وامواژه از زبان نورس باستان Þórr Karl، "پیرمرد ثور"، "ثور، پیر" یا "همکار ثور"، "ثور کارل" (احتمالاً (به نروژی: Torrekall)) یا (به سوئدی: Torsmannen)، "مرد رعد و برق" تفسیر میشود.
همسر هوراگالس راودنا نام دارد و توتهای قرمز درخت روآن برای او مقدس هستند. نام «راودنا» شبیه نامهای شمال ژرمنی برای این درخت، مانند نورس باستان reynir است و طبق کتاب ادای منثور اسکالدزکاپارمال، روآن "نجات ثور" نامیده میشود زیرا ثور زمانی با چسبیدن به آن خود را نجات داد. بنابراین، این نظریه مطرح شده است که الهه نورس سیف، همسر ثور، زمانی به شکل یک درخت سمان تصور میشد که ثور به آن میچسبید.
تیِرمِس
تیِرمِس خدای تندر و باران مردم سامی است که به آن آیِکِه یا آجِکه نیز گفته میشود و اغلب با هوراگالس یکی دانسته میشود.
تیِرمِس خدای آسمان و رعد و برق، رنگینکمان، آب و هوا، اقیانوسها و دریاچهها است و بر زندگی، سلامت و رفاه انسان حکومت میکند. او از مردم و حیوانات آنها در برابر "دیوهای مضر" و "ارواح شیطانی" (یعنی ترولها) محافظت میکند. بر اساس کتاب «مراسم و لباسهای مذهبی همه مردم جهان» در اواسط قرن هجدهم، «تیِرمِس یا تورون» اولین نفر از یک تثلیث است که اعضای دیگر آن استورجونکاره و بایور یا جومالا هستند. او همچنین آیِکِه، «پدربزرگ» یا «پدربزرگ» نامیده میشود؛ در سال ۱۶۷۳ یوهانس شفر نوشت که وقتی آیِکِه غرید، او را تیرمِس نامیدند.
نامهای این خدا بین مناطق مختلف به طور قابل توجهی متفاوت است، تیرمِس و گونههای مختلف آن معمولاً در میان سامیهای شمالی و هوراگالها و گونههای مختلف آن در میان سامیهای جنوبی استفاده میشود. کلمه «dierpmis» میتواند یک وامواژه از زبانی پیش-فینو-اوگریک باشد.
پاجون
پاجون خدای رعد و برق مردم سامی است. سایر نامها و گونههای املایی شامل باجان، پاژان و پاژانولمای است که در فنلاندی به صورت پاجاینن یافت میشود و همگی از کلمه pad'd'i به معنی «بالا» گرفته شدهاند. به گفته زاخاریاس پلانتین، پاجون نام مستعار دوراگاس است که به نوبه خود نسخه تحریف شده هوراگالس است.
منابع
- ↑ Turville-Petre, E. O. G. (1964). Myth and Religion of the North: The Religion of Ancient Scandinavia. Weidenfeld and Nicolson p. 98.
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Horagalles». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۲۵ اوت ۲۰۲۵.