ودانگا جیوتیشا

ودانگا جیوتیشا ((به سانسکریت: वेदाङ्ग ज्योतिष))، یا جیوتیشاودانگا ((به سانسکریت: ज्योतिषवेदाङ्ग))، یکی از کهن‌ترین متون شناخته‌شدهٔ هند دربارهٔ اختربینی و جیوتیشا است.[۱] متن برجای‌ماندهٔ آن به واپسین سده‌های پیش از میلاد تاریخ‌گذاری شده است،[۲] اما ممکن است بر سنتی استوار باشد که پیشینهٔ آن به حدود سال‌های ۷۰۰ تا ۶۰۰ پیش از میلاد می‌رسد. برخی پژوهشگران ودانگا جیوتیشا را متعلق به سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۲۰۰ پیش از میلاد می‌دانند و احتمال می‌دهند صورت کنونی آن میان سال‌های ۷۰۰ تا ۶۰۰ پیش از میلاد پدید آمده باشد.[۳]

این متن از آثار بنیادین جیوتیشا، یکی از شش شاخهٔ ودانگا، به‌شمار می‌رود.[۴] پدیدآورندهٔ آن در سنت هندویی «لاگَدَه» دانسته شده است.[۵][۶][۷]

تاریخچهٔ متن

تاریخ‌گذاری ودانگا جیوتیشا در تعیین قدمت متون ودایی اهمیت دارد.[۲] این اثر جایگاه انقلاب زمستانی را برای حدود سال ۱۴۰۰ پیش از میلاد توصیف می‌کند و همین توصیف برای تاریخ‌گذاری آن به کار رفته است.[۲] به‌گفتهٔ مایکل ویتزل، مسئله این است که «آیا تاریخی که در جیوتیشا برای این پدیده توصیف شده، تاریخ نگارش متنی نیز هست که این توصیف در آن انتقال یافته است یا نه». این اثر در دو روایت، یکی وابسته به ریگ‌ودا و دیگری وابسته به یجورودا، برجای مانده است. ابیات این دو روایت یکسان‌اند، جز آنکه روایت یجورودایی هشت بیت افزوده دارد.[۲]

ت. ک. س. ساستری و ر. کوچار بر این باورند که ودانگا جیوتیشا در همان دوره‌ای نوشته شده که خود توصیف می‌کند؛ ازاین‌رو تاریخی میان سال‌های ۱۳۷۰ تا ۱۱۵۰ پیش از میلاد را پیشنهاد کرده‌اند.[۲] دیوید پینگری انقلاب زمستانی توصیف‌شده در اثر را مربوط به حدود سال ۱۱۸۰ پیش از میلاد می‌داند، اما یادآور می‌شود که ارتباط این محاسبه با تاریخ نگارش ودانگا جیوتیشا روشن نیست.[۸] تاریخ‌گذاری این اثر به سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۲۰۰ پیش از میلاد مورد پذیرش برخی دیگر از پژوهشگران نیز قرار گرفته است،[۹][۱۰] هرچند سوبارایاَپّا می‌افزاید که صورت موجود آن احتمالاً میان سال‌های ۷۰۰ تا ۶۰۰ پیش از میلاد شکل گرفته است.[۱۰]

برخی پژوهشگران تاریخ متأخرتری را پیشنهاد کرده‌اند. سانتانو چاکراورتی تاریخ نگارش اثر را پس از سال ۷۰۰ پیش از میلاد می‌داند،[۷] درحالی‌که مایکل ویتزل، بر پایهٔ سبک نگارش متن، آن را به واپسین سده‌های پیش از میلاد نسبت می‌دهد.[۲] به‌گفتهٔ چاکراورتی، توصیف انقلاب زمستانی در این اثر برای حدود سال ۱۴۰۰ پیش از میلاد درست است، اما با دورهٔ نگارش آن پس از سال ۷۰۰ پیش از میلاد همخوانی ندارد.[۷] این ناهمخوانی ممکن است ناشی از راه‌یافتن دانش اخترشناختی اواخر تمدن هاراپایی به سنت ودایی باشد؛[۷] دیدگاهی که سوبارایاَپّا نیز مطرح کرده است.[۱۱] مایکل ویتزل می‌نویسد:

تنها در صورتی می‌توان مشاهدات لاگَدَه را به اواخر هزارهٔ دوم پیش از میلاد نسبت داد که پذیرفته شود منظور او دقیقاً قرارگرفتن انقلاب زمستانی در آلفای دلفین، در منزل دَهَنیشتا، بوده است. ازآنجاکه نمی‌توان این امر را به‌طور قطعی نشان داد، زبان متن از گونهٔ زبان حماسی متأخر است و محتوای آن شباهت‌های آشکاری با آثار بابلی دارد، این متن باید به دوره‌ای متأخر، یعنی واپسین سده‌های پیش از میلاد، تعلق داشته باشد.[۲]

گاه‌شماری

گاه‌شماری توصیف‌شده در ودانگا جیوتیشا بر حرکت میانگین خورشید و ماه استوار است، اما حرکت دقیق آن‌ها را شرح نمی‌دهد. این گاه‌شماری چرخه‌ای پنج‌ساله دارد که «یوگه» نامیده می‌شود. یوگه در نخستین روز ماه «ماگه» آغاز می‌شود؛ هنگامی که خورشید و ماه در روز ماه نو، در منزل دَهَنیشتا و نزدیک ستارهٔ بتا دلفین، هم‌زمان با «اوتارایَنه» یا انقلاب زمستانی به یکدیگر می‌رسند. شرایط آغازین یوگه در زمان نخستین اجرای این گاه‌شماری درست بود، اما در سده‌های بعد برای نگه‌داشتن این شرایط در آغاز هر یوگه، انجام اصلاحاتی ضرورت داشت.

هر یوگه از ۶۲ ماه تشکیل می‌شود که دو ماه آن کبیسه است. ماه‌های کبیسه پس از هر ۳۰ ماه، در سال‌های سوم و پنجم، افزوده می‌شوند: یکی به‌صورت ماهی اضافی پیش از ماه «شراوَنه» و دیگری به‌صورت ماهی اضافی در پایان سال.

«تیتی» برابر با یک‌سی‌ام ماه قمری تعریف شده و برای هر روز یک تیتی در نظر گرفته می‌شود. بااین‌حال، چون شمار تیتی‌ها در یک یوگه از شمار روزهای عرفی بیشتر است، در هر ۶۱ روز یک تیتی حذف می‌شود که «تیتیِ کاسته» نام دارد. همچنین چون مدت هر تیتی اندکی کوتاه‌تر از یک روز عرفی است، در پایان یوگه یک تیتی اضافی افزوده می‌شود.

هر روز همچنین به یکی از ناکشاتراها یا منزل‌های ماه نسبت داده می‌شود که ماه در آن قرار دارد. ازآنجاکه مدت گذر ماه از یک ناکشاترا کوتاه‌تر از یک روز عرفی است، در هر ۳٬۲۷۹ روز یک ناکشاترای اضافی منظور می‌شود.

ماه‌های سال به‌ترتیب عبارت‌اند از: «ماگه»، «فالگونا»، «چایترا»، «وَیشاکه»، «جْیَیشته»، «آشاده»، «شراونهٔ کبیسه» در صورت نیاز، «شراونه»، «بهادرَپَدا»، «آشوینه»، «کارتیکه»، «مارگَشیرشه»، «پَوشه» و، در صورت نیاز، «پوشهٔ کبیسه» یا «ماگهٔ کبیسه».

این گاه‌شماری از نظام «اَمانته» پیروی می‌کند که در آن ماه‌ها با «اَماوَسیه» یا ماه نو پایان می‌یابند و با «شوکله پراتی‌پَدا»، نخستین روز نیمهٔ روشن ماه، آغاز می‌شوند.[۱۲]

ویرایش‌ها

روایت یجورودایی، همراه با گونه‌های روایت ریگ‌ودایی و شرح سوماکره شیشاناگه، به کوشش آلبرشت وبر: Über den Vedakalender Namens Jyotisham، برلین، ۱۸۶۲.

روایت یجورودایی و ابیات غیریجوروداییِ روایت ریگ‌ودایی، به کوشش گ. تیبو: «Contributions to the Explanation of the Jyotisha-Vedánga»، در Journal of the Asiatic Society of Bengal، جلد ۴۶، ۱۸۷۷، صص. ۴۱۱–۴۳۷.

ترجمهٔ هندی: گیرجا شانکار شاستری، مؤسسهٔ پژوهشی جیوتیشا، کرم‌کاندا و ادهیاتما، الله‌آباد.

شرح سانسکریت همراه با ترجمهٔ هندی: Vedāṅgajyotiṣam: Yajurvedināṃ paramparayāgatam vistr̥tasaṃskr̥tabhūmikayā؛ ویرایش انتقادی متن دربارهٔ اخترشناسی و اختربینی ودایی همراه با شرح‌های هندی و سانسکریت و پیوست‌هایی دربارهٔ گاه‌شماری ودایی توصیف‌شده از سوی لاگَدَه. به کوشش لاگَدَه، آچاریه شیواراج کَوندینیایَنه، پرامودَوَردَهنه کَوندینیایَنه، سامودَوَردَهنه کَوندینیایَنه و سوماکره.[۱۳]

منابع

Chakraverti, Santanu (2007), Science in History. In: Jyoti Bhusan Das Gupta (ed.), "Science, Technology, Imperialism, and War", Pearson Education India

Klostermaier, Klaus (2010), A Survey of Hinduism (Third ed.), SUNY, ISBN 978-0-7914-8011-3

Subbarayappa, B.V. (1989). "Indian astronomy: a historical perspective". In Biswas, S. K.; Mallik, D. C. V.; Vishveshwara, C. V. (eds.). Cosmic Perspectives. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-34354-1.

Witzel, Michael (25 May 2001). "Autochthonous Aryans? The Evidence from Old Indian and Iranian Texts". Electronic Journal of Vedic Studies. 7 (3).


پیوند به بیرون

ودانگا جیوتیشای لاگَدَه، ترجمهٔ ت. س. ک. ساستری، به کوشش ک. و. سارما


منابع

  1. ↑ N. P. Subramania Iyer (1991). Kalaprakasika. Asian Educational Services. p. 3.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 Witzel 2001.
  3. ↑ Subbarayappa 1989, pp. 25–40.
  4. ↑ Hart Defouw (1996). Light on Life: An Introduction to the Astrology of India. Penguin. p. 3. ISBN 978-0-14-019507-1.
  5. ↑ Debiprasad Chattopadhyaya، History of Science and Technology in Ancient India، Firma K.L Mukhopadhyaya (1986)، صص. ۴۸۶–۴۹۴
  6. ↑ Helaine Selin، Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures، Kluwer Academic Publishers (1997)، ص. ۹۷۷
  7. 1 2 3 4 Chakraverti 2007, p. 33.
  8. ↑ Pingree, David (1973), "The Mesopotamian Origin of Early Indian Mathematical Astronomy", Journal for the History of Astronomy, 4: 1–12, Bibcode:1973JHA.....4....1P, doi:10.1177/002182867300400102, S2CID 125228353
  9. ↑ Klostermaier 2010, p. 977.
  10. 1 2 Subbarayappa 1989, p. 29.
  11. ↑ Subbarayappa 1989, pp. 47–48.
  12. ↑ Chatterjee, S.K.; Chakravarty, A.K. (2000). "Indian Calendar from Post-Vedic Period to AD 1900". In Sen, S.N.; Shukla, K.S. (eds.). History of Astronomy in India (2nd revised ed.). New Delhi: Indian National Science Academy. pp. 278–281.
  13. ↑ Lagadha (2005). "Vedā̄ṅgajyotiṣam: Yajurvedināṃ paramparayāgatam vistr̥tasaṃskr̥tabhūmikayā Somākarabhāṣyeṇa Kauṇḍinnyāyanavyākhyānena ca sahitam : Saṅkṣiptahindībhūmikā-Hindyānuvādādiyutaṃ vividhapariśiṣṭavibhūṣitaṃ ca".
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.