پلاناریا
| پلاناریا (planaria) | |
|---|---|
 | |
| پلاناریا | |
| ردهبندی علمی | |
| فرمانرو: | |
| شاخه: | |
| راسته: | |
| تیره: | |
| سرده: | پلاناریا او. اف مولر، ۱۷۶۶ |
پلاناریا یا کرمهای تَخت (به انگلیسی: Planaria) یک سرده کرمهای جاودانه از خانواده جاودانهکرمان و نوعی کرم پهن است. هنگامی که هرکدام تکهتکه میشود، هر قطعه توانایی بازسازی به یک تکه کاملاً شکل گرفته را دارد.[۱]
پژوهشها نشان دادند که با دستکاری وضعیت الکتریکی بدن کرم پلاناریا، میتوان «حافظه» آن را بازنویسی کرد تا کرم بهجای یک سر، دو سر ایجاد کند. نکته مهم این است که این تغییر شکل دائمی است، بدون اینکه دیانای کرم تغییر کند، و نسلهای بعدی هم آن را حفظ میکنند.[۲]
شرح
در حال حاضر سرده پلاناریا بهعنوان کرمهای جاودانه آب شیرین با مجرای تخمدانی تعریف میشود که با هم متحد میشوند و یک لوله رحمی مشترک را بدون احاطه کردن بورسا کوپلاتریکس و با یک آدنوداکتیل موجود در دهلیز نر تشکیل میدهند. بیضهها در تمام بدن ایجاد میشوند.[۳]
پلاناریا در اصل دارای زیستگاههایی در آب تاریک و کدر هستند که منجر به چنین حساسیتی میشود (Paskin et al. , 2014). آنها همچنین به محرکهای دیگر مانند گرادیانهای شیمیایی، ارتعاش، میدانهای مغناطیسی و الکتریکی حساس هستند (Deochand et al. , 2018). سامانه عصبی مرکزی آنها شامل قدامی (سر، مغز و چشم) و میانی (تنه شکم و حلق) است (Deochand et al. , 2018).
رژیم غذایی
غذای سردۀ کرمهای تخت شامل شکمپایان آب شیرین، کرمهای نیدیدیای و بندپایان آب شیرین مانند جورپایان جنس آسلوس و لاروهای پشههای بینیش است.[۴] در بریتانیا، P. torva شکارچی موفق حلزون گلی نیوزیلندی (Potamopyrgus jenkinsi) است.[۵]
گونهها
گونههای زیر در سرده پلاناریا شناخته میشوند:
- Planaria barroisi
- Planaria dybouskyi
- Planaria flava
- Planaria fontana
- Planaria fuliginosus
- Planaria grubii
- Planaria ignorata
- Planaria kempi
- Planaria limuli
- Planaria luteola
- Planaria marmorosa
- Planaria onegensis
- Planaria polychroa
- Planaria rosea
- Planaria torva
- Planaria verrucosa
- Planaria wytegrensis
- Planaria wigilotisis[۶]
کاربرد کرمهای تخت در پژوهش
این بیمهرگان در ردهٔ الگوهای ارزشمند در سمشناسی، عصبزیستشناسی و داروشناسی قرار دارند، که جایگزینی اخلاقی و کمهزینه برای آزمودن روی مهرهداران فراهم میکنند. سامانهٔ عصبی سادهٔ پلاناریا، حساسیت زیاد آن به دگرگونیهای محیطی و ژنوم شناختهشدهاش، این جاندار را برای مطالعهٔ سمیت شیمیایی، ترمیم زخم و باززایی عصبی بسیار سودمند کرده است. نگهداری آسان آنها در شرایط آزمایشگاهی نیز بر ارزششان در پژوهش میافزاید. در داروشناسی و عصبزیستشناسی، پلاناریا امکان ویژهای برای بررسی اثرهای ترکیبهای رواناثر فراهم میکند، از جمله پژوهش دربارهٔ اعتیاد به دارو و واکنشهای وابسته به ترک مصرف.[۷] در مطالعات مربوط به رسانش دارو، از این جانداران برای سنجش سازگاری زیستی و میزان تحریکزایی بالقوهٔ فراوردههای دارویی بهره میگیرند، که درکی از اثرهای آنها بر بافتهای زیستی فراهم میکند.[۸] افزون بر این، توانایی چشمگیر آنها در باززایی اندامهای ازدسترفته، آنها را به الگویی مهم در پژوهشهای مربوط به یاختههای بنیادی بدل کرده است و شناختی از سازوکارهای یاختهای و مولکولی باززایی به دست میدهد.
با بهرهگیری از بررسیهای پیشرفتهٔ ژنتیکی (فیلوژِنومیک)، پژوهشگران تأیید کردهاند که تیرهٔ پلاناریای خاکزی، Geoplanidae، به دو گروه خواهری (کلاد) اصلی بخش میشود:
یک گروه شامل زیرتیرههای Bipaliinae و Microplaninae است.
گروه دیگر شامل Rhynchodeminae و Geoplaninae است.[۹]
پژوهشگران از کرمهای پلاناریا بهعنوان نمونهای شاخص استفاده میکنند تا نشان دهمد سازماندهی و هوشمندی در فرایندهای زیستی تنها به کد ژنتیکی وابسته نیست. پلاناریا دارای ویژگیهایی هستند که بسیاری از فرضیههای سنتی زیستشناسی را به چالش میکشند. این کرمها، بهویژه گونههای غیرجنسی، عملاً پیر نمیشوند و مقاومت چشمگیری در برابر سرطان نشان میدهند. افزون بر این، توانایی بازسازی خارقالعادهای دارند، بهگونهای که اگر بدن یک پلاناریا به صدها قطعه تقسیم شود، هر قطعه میتواند بهطور کامل یک فرد جدید بسازد. پژوهشهای لوین نشان میدهد که اطلاعات مربوط به «شکل درست» بدن این جانوران، مانند تعداد سر یا الگوی تقارن، صرفاً در دیانای رمزگذاری نشده، بلکه در سامانهٔ زیستالکتریکی بدن آنها ذخیره شده است. در یکی از آزمایشها، پژوهشگران با دستکاری الگوهای زیستبرقی سلولها، بدون آنکه حتی یک ژن را تغییر دهند، توانستند «حافظهٔ زیستی» کرم را بازنویسی کنند تا بهجای یک سر، دو سر بسازد. این تغییر یک نقص گذرا نبود؛ زیرا اگر سر دوم بریده میشد، کرم بار دیگر دو سر تولید میکرد. چنین نتیجهای نشان میدهد که با دستکاری در الگوهای زیستالکتریکی میتوان یک «تبار تازه» با آناتومی متفاوت ایجاد کرد؛ تباری که تغییرات آن در سطح ژنتیکی قابل شناسایی نیست. لوین این پدیده را چالشی برای برداشت کلاسیک از تکامل میداند و تأکید میکند که سازوکارهای زیستی همچون یک سامانهٔ حل مسئله عمل میکنند، بهطوریکه بدن پلاناریا با وجود ژنومی پر از خطا، میتواند شکل مطلوب خود را حفظ و بازیابی کند. از نگاه پژوهندگان، این امر نشان میدهد که هوشمندی مقدم بر حیات است و زیستشناسی در واقع سازوکاری برای مقیاسدهی به این هوشمندی پایه فراهم کرده است.[۱۰]
منابع
- ↑ "Unravelling How Planaria Regenerate". Sedeer el-Showk. Retrieved 26 January 2017.
- ↑ Variable Minds with Andréa Morris. (۲۰۲۵، ۱۳ نوامبر). «Michael Levin Explains the Future of AI & Humanity» [ویدئو]. یوتیوب. (http://www.youtube.com/watch?v=YoRMZhuk3lY)
- ↑ Ball, Ian R.; Reynoldson, T. B.; Warwick, T. (2009). "The taxonomy, habitat and distribution of the freshwater triclad Planaria torva (Platyhelminthes: Turbellaria) in Britain". Journal of Zoology. 157 (1): 99–123. doi:10.1111/j.1469-7998.1969.tb01691.x. ISSN 0952-8369.
- ↑ Reynoldson, T. B.; Sefton, A. D. (1976). "The food of Planaria torva (Müller) (Turbellaria-Tricladida), a laboratory and field study". Freshwater Biology. 6 (4): 383–393. doi:10.1111/j.1365-2427.1976.tb01623.x. ISSN 0046-5070.
- ↑ Reynoldson, T. B.; Piearce, Bronwen (1979). "Predation on snails by three species of triclad and its bearing on the distribution of Planaria torva in Britain". Journal of Zoology. 189 (4): 459–484. doi:10.1111/j.1469-7998.1979.tb03974.x. ISSN 0952-8369.
- ↑ Tyler S, Schilling S, Hooge M, and Bush LF (comp.) (2006-2012) Turbellarian taxonomic database. Version 1.7 Database بایگانیشده در ۴ فوریه ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine
- ↑ Raffa, Robert B. (2008-12-03). [(https://www.taylorfrancis.com/books/mono/10.1201/9781498713597/planaria-model-drug-action-abuse-robert-raffa) Planaria: A Model for Drug Action and Abuse] (به انگلیسی). CRC Press. doi:10.1201/9781498713597. ISBN 978-0-429-08997-8.
{{cite book}}: Check|url=value (help) - ↑ Shah, Syed Ibrahim; Williams, Adrian C.; Lau, Wing Man; Khutoryanskiy, Vitaliy V. (2020-12-01). [(https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0887233320305543) "Planarian toxicity fluorescent assay: A rapid and cheap pre-screening tool for potential skin irritants"]. Toxicology in Vitro. 69. Bibcode:2020ToxVi..6905004S. doi:10.1016/j.tiv.2020.105004. ISSN 0887-2333. PMID 33010358.
{{cite journal}}: Check|url=value (help); Unknown parameter|article-number=ignored (help) - ↑ Fernández, Rosa; Carbayo, Fernando; Mateos, Eduardo; Ángel Fernández-Álvarez, Fernando; Rojo, Iñaki; Salces-Ortiz, Judit; Escudero, Nuria; Benítez-Álvarez, Lisandra (September 2025). "Disentangling the evolutionary history of terrestrial planarians through phylogenomics". Molecular Phylogenetics and Evolution. 210. Bibcode:2025MolPE.21008371B. doi:10.1016/j.ympev.2025.108371. PMID 40378903.
{{cite journal}}: Check|pmid=value (help); Unknown parameter|article-number=ignored (help) - ↑ Variable Minds with Andréa Morris. (۲۰۲۵، ۱۳ نوامبر). «Michael Levin Explains the Future of AI & Humanity» [ویدئو]. یوتیوب. (http://www.youtube.com/watch?v=YoRMZhuk3lY)
مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Planaria». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۱ می ۲۰۱۳.
پیوند به بیرون
