پیربداق پسر جهانشاه
پیربداق | |
|---|---|
 دربار پیربداق در شیراز- حدود ۱۴۵۵–۱۴۶۰ م. | |
| نام هنگام تولد | ابوالفتح پیربداق |
| درگذشت | ۱۴۶۶ بغداد |
| شناختهشده برای | حاکم شیراز (۱۴۵۶–۶۰)؛ حاکم بغداد (۱۴۶۰–۶۶) |
ابوالفتح پیربُداق که به نام پیربداق یا پیربوداغ نیز مشهور است، پسر جهانشاه قراقویونلو و جان بیگم خاتون و حاکم شیراز (۱۴۵۶–۱۴۶۰) و بغداد (۱۴۶۰–۱۴۶۶) بود در مورد انتصاب وی به بغداد امده
خواندمیر (حبیبالسیر، ج۴، ص۴۴۵): «جهانشاه، ولده پیر بداق را بر ولایت بغداد گماشت، که در ضبط آن موضع حسن تدبیر نمود.»
فضلالله خنجی (عالمآرای امینی، ص۲۴۵): «در آن ایام، پیر بداق میرزا را در عراق عرب نصب فرمود.»
. وی بر پدر خویش عصیان کرد و موفق به فتح قلعه بغداد شد، به دست برادر خود محمدی کشته شد از جمله منابع این حرف به شرح زیره
«پدر، پسر را امان داد؛ لیکن در خلوت او را به تیغ برادرش یوسف میرزاکُشتند تا فتنه برنیفزاید.»
(روضهالصفا، ج ۶، ص ۱۲۵) ولی در منابع دیگر آمده بعد مرگ پدر زنده بوده.
خواندمیر، حبیبالسیر فی اخبار افراد البشر، جلد ۴، بخش مربوط به وقایع پس از کشته شدن جهانشاه قراقویونلو (سال ۸۷۲ه.ق)
«… و چون جهانشاه در جنگ اوزون حسن، میرزا پیر بداق فرزند او، متصرف در بغداد بود. چون خبر وفات پدر دریافت، داعیهی استیلای آذربایجان در او پیدا شد و به اتفاق جمعی از امراء قراقویونلو آهنگ آن دیار نمود. لیکن اوزون حسن که از آن عزم آگاه شد، سپاهی بدان سو فرستاد و پسر جهانشاه را از زمین آذربایجان بیرون کرد. میرزا پیر بداق ناگزیر از آن حدود به موصل و دیاربکر گریخت…»
احسنالتواریخ (حسن بیگ روملو)
در ذکر قتل جهانشاه:
«… جهانشاه را در محاربه با اوزون حسن مقاتله افتاد، و پس از مقتول شدن او، میرزا یوسف و پیر بداق از فرزندان او گاه در عراق و گاهی میان عربان میبودند… تا آن که هر دو به فرمان اوزون حسن به قتل رسیدند.»
(احسنالتواریخ، تصحیح نوشاهی، ص. ۲۱۶)
جهانآرا تألیف قاضی احمد قمی
«پیر بداق بن جهانشاه چون از کشتهشدن پدرش آگاه شد، خواست ملک پدری را استوار دارد، اما اوزون حسن به وقت وی رسید و او را بگرفت و بکشت.»
(جهانآرا، ص. ۱۷۳، چاپ حجر، تهران ۱۳۶۲)
اما شواهد سکه شناسی نشان میدهد که بعد مرگ پدر وی زنده بوده این شواهد به شرح زیره
باستانشناسی و سکهشناسی نیز شواهدی دارد:
- آخرین سکههای «پیربوداق بن جهانشاه» در بغداد ضرب شدهاند، با تاریخ خوانا:۸۷۱ق و یکی با ۸۷۲ق (منبع: Album, Sylloge of Islamic Coins, Vol II, #1671–1673).تاریخ ۸۷۲ در واقع پس از مرگ جهانشاه است.
بنابراین، طبق دادهٔ numismatic، ظاهراً دستکم تا اوایل ۸۷۲ق قدرت یا نفوذ او در بغداد برقرار بوده است
وی در طی شورش هایش برادرش رستم میرزا را که در ناحیه مکران و مراغه مدتی حاکم بود را کشت
«رستم میرزا در مبارزت با لشکر پیربوداق تیر خورد و درگذشت،و جهانشاه از این واقعه متأثر گشت.»
(تاریخ احمدی، برگ ۹۴ ر)
این درگیری در منابع دیگر امده
جهانگشای خاقان (تألیف سدهٔ ۱۰ ق) نقل شده:
«در ایام شورش پیربوداق میان او و رستم میرزا نزاعی افتاد و هر دو سپاه در نواحی فارس به هم رسیدند.»
او به خاطر ایجاد کتابخانهای از بهترین نسخههای خطی، حمایتش از هنر، تبدیل بغداد به عنوان مرکز مهم هنر و تقویت مجدد نویسندگی کتاب مورد توجه است. از او به عنوان بزرگترین ترکمن حامی هنر یاد شدهاست.در حاشیه روضات الصفا آمده
«پیر بداق میرزا در بغداد جشنی عظیم به فراغت از عمارت قصر خویش کرد و شعرای بسیار را انعام نمود.»
وقفنامهٔ یکی از نسخههای خمسه نظامی
«به امر پادشاه دانشدوست و هنرپرورِ روزگار—سلطان پیربوداق بن جهانشاه ترکمان، سکهٔ هنر حُکّاکان بغداد.»
منابع
- لغتنامه دهخدا، علی اکبر دهخدا، ذیل همین ماده / مشعشعیان، احمد کسروی، ص۲۶