کشتی خوفو
| کشتی خوفو | |
|---|---|
 بلم خورشیدی بازسازی‌شدهٔ خوفو | |
| نوع | بلم خورشیدی |
| مواد | سدر لبنانی |
| عرض | ۵٫۹ متر (۱۹ فوت) |
| خلق‌شده | حدود ۲۵۰۰ پیش از میلاد |
| کشف‌شده | ۱۹۵۴ مجموعه اهرام جیزه |
| کاشف | کمال الملاخ |
| مکان کنونی | موزه بزرگ مصر، استان جیزه، مصر |
| فرهنگ | مصر باستان |
کشتی خوفو یک بلم خورشیدی سالم و در اندازهٔ واقعی از مصر باستان است. این شناور حدود ۲۵۰۰ پیش از میلاد، در زمان دودمان چهارم مصر از دورهٔ پادشاهی کهن مصر، در گودالی در کنار هرم بزرگ جیزه متعلق به فرعون خوفو قرار داده و مهروموم شد. این شناور، مانند دیگر کشتی‌های مدفون مصر باستان، بخشی از مجموعهٔ گستردهٔ اثاث قبر بود که برای استفادهٔ متوفی در زندگی پس از مرگ در نظر گرفته می‌شد.
کشتی خوفو یکی از کهن‌ترین، بزرگ‌ترین و سالم‌ترین شناورهای بازمانده از جهان باستان است. طول آن ۴۳٫۴ متر (۱۴۲ فوت)، پهنای آن ۵٫۹ متر (۱۹ فوت) و عمق آن ۱٫۷۸ متر است. از آن به‌عنوان کهن‌ترین کشتی کامل و سالم جهان و «شاهکاری در نجاری و کشتی‌سازی» یاد شده است که اگر در دریاچه یا رودخانه‌ای قرار داده شود، از نظر سازه‌ای توان شناوری دارد.[۱]
کشتی سال‌ها در موزه بلم خورشیدی جیزه نگهداری می‌شد و در اوت ۲۰۲۱ به موزه بزرگ مصر منتقل شد.
تاریخچه
کارکرد
کارکرد دقیق کشتی خوفو روشن نیست. این شناور از نوعی است که «بلم خورشیدی» نامیده می‌شود؛ بلمی آیینی که در باورهای مصر باستان برای سفر شاهِ رستاخیز‌یافته در آسمان همراه با رع، ایزد خورشید، تصور می‌شد. بااین‌حال، بر روی کشتی نشانه‌هایی از استفادهٔ واقعی در آب نیز دیده شده است.[۲]
از این رو چند احتمال دربارهٔ کارکرد آن مطرح شده است. ممکن است این شناور بلم تدفینی‌ای بوده باشد که برای انتقال پیکر مومیایی‌شدهٔ شاه از ممفیس به جیزه به کار رفته، یا اینکه خود خوفو در زمان زندگی از آن به‌عنوان بلم زیارتی برای سفر به مکان‌های مقدس استفاده کرده و پس از مرگ، کشتی را برای استفادهٔ او در جهان پس از مرگ دفن کرده باشند. برخلاف برخی تدفین‌های کشتی در شمال اروپا، هیچ جسدی درون این شناور قرار نداشت.[۲]
کشف و ساختار
کشتی خوفو یکی از دو شناوری بود که در سال ۱۹۵۴ به دست کمال الملاخ دوباره کشف شد. محفظه‌ای که شناور در آن قرار داشت از زمان مهروموم شدنش دست‌نخورده مانده بود و در سنگ بستر فلات جیزه تراشیده شده بود.[۳]
این کشتی عمدتاً از چوب سدر لبنانی ساخته شده است. بررسی‌های جدید نشان داده‌اند که شکل‌دهی برخی تخته‌های طولیِ بدنه با خم‌کردن آنها انجام شده است.[۴]
شناور با روش «پوسته‌نخست» ساخته شده بود؛ یعنی ابتدا پوستهٔ بیرونی بدنه شکل گرفته و سپس اجزای تقویتی داخلی افزوده شده‌اند. اتصال تخته‌ها با روش کام و زبانه و بدون میخ یا میخچه انجام شده بود. کشتی کف نسبتاً تختی متشکل از چند تخته داشت و فاقد مازهٔ واقعی بود. تخته‌ها و قاب‌های داخلی با طناب‌های گیاهی به یکدیگر بسته شده بودند.[۵]
کشتی از ۱۲۲۴ قطعه بازسازی شد. این قطعات هنگام دفن به ترتیبی منظم و منطقی در گودال کنار هرم چیده شده بودند. طول کشتی ۴۳٫۴ متر (۱۴۲ فوت) و پهنای آن ۵٫۹ متر (۱۹ فوت) است.
هرچند از نظر سازه‌ای شناور قابلیت قرار گرفتن در آب را دارد، مشخص نیست که برای دریانوردی واقعی ساخته شده باشد؛ زیرا هیچ دکل و دستگاه بادبانی شناخته‌شده‌ای در آن وجود ندارد و فضای لازم برای پاروزنی متعارف نیز محدود است.[۶]
کشف این شناور در مستند ده کشف بزرگ مصر اثر زاهی حواس از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناختی مصر باستان معرفی شده است.
بازسازی
بازسازی کشتی سال‌ها به طول انجامید و مسئول اصلی این کار احمد یوسف مصطفی، مرمت‌گر ارشد ادارهٔ آثار باستانی مصر، بود.[۲]
مصطفی پیش از آغاز بازسازی ناچار بود شناخت دقیقی از شیوه‌های کشتی‌سازی مصر باستان به دست آورد. او نقش‌برجسته‌های دیوارها و آرامگاه‌ها و همچنین مدل‌های چوبی کوچک کشتی‌ها و بلم‌هایی را که در گورها یافت شده بودند بررسی کرد. وی همچنین از کارگاه‌های ساخت بلم در مصر قدیم و المعادی در کنار نیل دیدن کرد و به اسکندریه رفت؛ جایی که هنوز قایق‌های چوبی رودخانه‌ای ساخته می‌شدند.
هدف او این بود که مشخص کند آیا کشتی‌سازان مصری جدید برخی فنون کهن را، حتی به‌صورت غیرمستقیم، حفظ کرده‌اند یا نه. او سپس شیوه‌های کشتی‌سازی سنت‌های دیگر را نیز برای مقایسه بررسی کرد.[۷]
نمایش عمومی
کشتی خوفو از سال ۱۹۸۲ در موزه‌ای که به‌طور ویژه در مجموعه اهرام جیزه برای نگهداری آن ساخته شده بود به نمایش عمومی درآمد. این ساختمان همان موزه بلم خورشیدی جیزه بود و در کنار هرم بزرگ قرار داشت.
طبقهٔ نخست موزه با عکس‌ها، نمودارها و نوشته‌هایی به روند حفاری، کشف و بازسازی کشتی اختصاص داشت. گودالی که کشتی در آن پیدا شده بود نیز در طراحی طبقهٔ همکف موزه گنجانده شده بود. بازدیدکنندگان برای دیدن شناور بازسازی‌شده به طبقهٔ دوم می‌رفتند. پنجره‌های بزرگ از کف تا سقف نور طبیعی فراوانی وارد می‌کردند و راهروی چوبی پیرامون کشتی امکان مشاهدهٔ بدنه از فاصلهٔ نزدیک و از زاویه‌های گوناگون را فراهم می‌ساخت.[۲][۸]
در اوت ۲۰۲۱، کشتی خوفو از این موزه به موزه بزرگ مصر منتقل شد.[۹][۱۰]
نگارخانه
کشتی خوفو اندکی پس از کشف
گودالی که کشتی خوفو در آن کشف شد؛ این گودال بعدها در ساختمان موزه بلم خورشیدی جیزه قرار گرفت
طناب‌های اصلی یافت‌شده همراه کشتی خوفو
کشتی خوفو در موزه بلم خورشیدی جیزه
کشتی خوفو در موزه بلم خورشیدی.jpg)
کشتی خوفو در موزه بزرگ مصر
گودال بلم خورشیدی در فلات جیزه
یکی از گودال‌های شناور در ضلع شرقی هرم بزرگ
جستارهای وابسته
- بلم خورشیدی
- قایق‌های ابیدوس
- فناوری مصر باستان
- کشتی‌های دهشور
- فهرست کشتی‌های باستانی بازمانده
- کشتی‌های نگهداری‌شده در موزه
- موزه بلم خورشیدی جیزه
برای مطالعهٔ بیشتر
- Nancy Jenkins (1980). The Boat Beneath the Pyramid: King Cheops' Royal Ship. شابک ۰−۰۳−۰۵۷۰۶۱−۱
- Paul Lipke (1984). The Royal Ship of Cheops: A Retrospective Account of the Discovery, Restoration and Reconstruction. Oxford: B.A.R. شابک ۰−۸۶۰۵۴−۲۹۳−۹
- Björn Landström (1970). Ships of the Pharaohs: 4000 Years of Egyptian Shipbuilding. Doubleday & Company.
- David Weitzman (2020 [2009]). Pharaoh's Boat. Purple House Press. شابک ۹۷۸۱۹۴۸۹۵۹۱۴۸
منابع
- ↑ "The Royal Ships of Egyptian Pharaohs" (in انگلیسی). Retrieved 17 ژانویه 2019.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - 1 2 3 4 جنکینز, نانسی (1980). The Boat Beneath the Pyramid (PDF) (in انگلیسی). ISBN 978-0030570612. Archived from the original (PDF) on 8 سپتامبر 2021.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "Egypt Excavates Ancient King's 4,500-Year-Old Ship". فاکس نیوز (in انگلیسی). آسوشیتد پرس. 23 ژوئن 2011. Archived from the original on 26 ژوئن 2011.
{{cite news}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ Bram; Me-Bar (2024). "The production method of the Khufu-1 sheer planks: carving or bending?". Wood Material Science & Engineering (in انگلیسی).
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ کلارک, لیزل; تایسون, پیتر. "Explore Ancient Egypt". Nova (in انگلیسی). PBS. Retrieved 28 دسامبر 2012.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "The Royal Ships of Egyptian Pharaohs" (in انگلیسی). Retrieved 17 ژانویه 2019.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ جنکینز, نانسی (26 مه 1954). "The Smell of Time". Saudi Aramco World (in انگلیسی). Archived from the original on 7 مه 2012.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ سارمن, دِینی (1 مارس 2010). "Did Pharaohs Get Seasick?: Khufu Boat Museum: Giza, Egypt" (in انگلیسی). Archived from the original on 14 آوریل 2010.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "A team from the Grand Egyptian Museum succeeded in the first trial run conducted to test the vehicles that will be used in the transferring the first Khufu Solar Boat from its current location". وزارت گردشگری و آثار باستانی مصر (in انگلیسی).
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "In pictures: Egypt pharaoh's 'solar boat' moved to Giza museum". بی‌بی‌سی نیوز (in انگلیسی). 7 اوت 2021. Retrieved 7 اوت 2021.
{{cite news}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Khufu ship». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- آثار سده ۲۵ (پیش از میلاد)
- ابزارها در مصر باستان
- خوفو
- کشتی‌های باستانی
- کشتی‌های نگهداری‌شده در موزه