کوهمره
کوهمره یا کُهمره نام منطقهای کوهستانی در استان فارس میان شیراز، فیروزآباد و کازرون و محل زندگی طوایف مختلف کوهمره و کُهَکی است.[۱] این منطقه جنگلی با درختان فراوان و چشمهسارهای انبوه، از دیرباز مامن طوایف مختلف کوچنشین بوده و امروزه پیرامون آن بیش از ۳۰ قبیله کوهنشین میزیند.[۲] با انطباق دادههای تاریخی میتوان کوهمره را با رم دیوان در قرون گذشته یکی دانست.[۳]
کوهمره بهطور سنتی به سه ناحیه کوهمره سرخی، کوهمره نودان و کوهمره جروق تقسیم میشود. این تقسیمبندیها بیشتر ریشه ایلی و تاریخی دارند. امروزه منطقه کوهمره از نظر سیاسی در بخشهایی از شهرستانهای کوهچنار، شیراز، کازرون، فیروزآباد، کوار و فراشبند واقع شده است.[۴]
نام
در مورد ریشه نام کوهمره، نظرات مختلفی بیان شدهاند. از شناختهشدهترین آنها این است که کوهمره نام منطقهای است که راههای ارتباطی آن به تنگههای محدودی ختم میشود و در واقع مره معنی «بنبست» میدهد.[۵]
میرزا حسن فسایی در فارسنامه ناصری از شش ناحیه کوهمره در فارس به نامهای کوهمره شکفت، پشتکوه، جروق، شکان، صیمکان و کهگیلویه یاد میکند. چهار کوهمره نخست در منطقه کوهمره امروزی واقع شدهاند ولی دو کوهمره صیمکان و کهگیلویه در فاصله دورتری از سایر کوهمرهها واقعاند.[۶]
جغرافیا
کوهمره حدفاصل شیراز، کازرون و فیروزآباد واقع شده است. این ناحیه بخشی از چینخوردگیهای زاگرس جنوبی بهشمار میرود. کوهمره منطقهای کوهستانی با درههای عمیق و دشتهای محدود و با ارتفاعات متوسط تا نسبتاً بلند همراه با شیبهای تند است. اقلیم کوهمره نیمهمرطوب تا نیمهخشک و پوشش جنگلی آن بیشتر از جنگلهای بلوط است. سکونتگاههای کوهمره پراکنده هستند و معیشت مردمان بیشتر بر پایه کشاورزی و دامداری است.[۷]
امروزه منطقه کوهمره از نظر سیاسی در بخشهایی از بخش کوهمره و دهستان سمقان شهرستان کوهچنار، بخش سیاخ دارنگون و دهستانهای کوهمره سرخی، دشت ارژن و قرهچمن شهرستان شیراز، دهستانهای خواجهای، دادنجان و احمدآباد شهرستان فیروزآباد، دهستانهای فامور، جره و دشت برم (موسوم به کوهمره جروق) شهرستان کازرون، دهستان طسوج شهرستان کوار و دهستان نوجین شهرستان فراشبند واقع شده است.[۸]
مردم
بیش از ۳۰ طایفه در کوهمره زندگی میکنند که به گویش کوهمرهای سخن میگویند. شناختهشدهترین آنها، ایل سرخی است که شامل طوایف ناصرو، بگی، جیحون، جبارزار، دهدار و شکره میباشد. طایفههای دیگر منطقه کوهمره سرخی بککی، سقلمهچی، آرندی و مالکی نام دارند. طوایف کوهمرهٔ جروق شامل مهبودی، غفاری، نوروزی، سرتاوهای، گشمردی، سادات، کشاورزی، چککی و جوکار (کوشکی) هستند. طوایف کوهمرهٔ نودان نیز شامل نظری، هاشمی، پرکی، میر (چککی) نام دارند. طوایف کوهمره فیروزآباد نیز که در آنجا کُهَکی نام دارند، شامل مهرکی، کرکونی، گلکی و بهاءالدینی (بهادنی) میشوند.[۹]
کوهمرهای یکی از کهنترین گویشهای جنوب غربی است. یکی از ویژگیهای متمایز این زبان، حفظ ساختار کُنایی (ارگاتیو) است. از مهمترین لهجههای آن میتوان به لهجههای دوسیرانی، جروقی، گرگدانی، نودانی، بورنجانی، دیکانکی، پاپونی ،سمغانی، کندهای ،کوزرگی، بککی، ابوالحیاتی، موردکی، رمقانی و شورابی اشاره کرد.
کوهمره سیمکان
میرزا حسن فسایی در فارسنامه ناصری همچنین از ناحیه میان فیروزآباد و سیمکان به نام «کوهمره صیمکان» یاد میکند که همان کوه نارو است.[۱۰] طوایف کوهنارو شامل شبانکاره، گونکی، پاسلاوی، علیشاهمحمدی، فرهادی و ماسلاری هستند.[۱۱] ییلاق بیشتر این طوایف در کوهنارو در مرز میمند، فیروزآباد و سیمکان و قشلاق آنها در جلگه میمند و سیمکان است. استثناها شامل طایفه گونکی که ییلاق آن کوه صور (خرمنکوه) سیمکان است و طایفه ماسلاری که ییلاق آنها دامنههای سپیدار و قشلاق آنها گوکان در منطقه خفر است، میباشند.[۱۲] این منطقه با رم لواجان تاریخی انطباق دارد.[۱۳]
در جنوب جهرم در منطقه کوهک نیز گروه کوهنشین دیگری ساکن هستند که کوهکی نام دارند.[۱۴]
پانویس
- ↑ شهبازی، ۷۹.
- ↑ شهبازی، ۱۰۰.
- ↑ شهبازی، ۱۰۱.
- ↑ «۱۳۸۷- سرشماری عشایر کوچنده در سطح دهستان». اداره کل امور عشایر استان فارس.
- ↑ مجیدی کرایی، نورمحمد (۱۳۷۱). تاریخ و جغرافیای کهگیلویه و بویراحمد.
- ↑ حسینی فسایی، میرزا حسن. فارسنامه ناصری.
- ↑ شهبازی، ۷۹.
- ↑ «۱۳۸۷- سرشماری عشایر کوچنده در سطح دهستان». اداره کل امور عشایر استان فارس.
- ↑ شهبازی، ۱۱۱.
- ↑ حسینی فسایی، میرزا حسن. فارسنامه ناصری.
- ↑ شهبازی، ۱۱۱.
- ↑ شهبازی، ۱۰۸.
- ↑ شهبازی، ۱۰۸.
- ↑ شهبازی، ۱۰۸.