گرفته

در آواشناسی و واج‌شناسی، گرفته[۱] (به انگلیسی: obstruent) مشخصهٔ آوایی‌ای است که تولید آن با نوعی گرفتگی در مسیر جریان هوا همراه است. [k]،[d͡ʒ]، و [f] نمونه‌هایی از آواهای گرفته هستند. در آواشناسی، تولید آواها را می‌توان به دو دستهٔ بزرگِ گرفته و رسا sonorant تقسیم کرد. یعنی در برابر گرفته‌ها، رساها قرار دارند که بدون چنین گرفتگی‌ای تولید می‌شوند و طنین دارند.[۲] تمامی آواهای گرفته همخوان هستند، در حالی که آواهای رسا شامل واکه‌ها و همخوان‌ها می‌شوند.

زیرگونه‌ها

آواهای گرفته به سه دستهٔ اصلی تقسیم می‌شوند:

انفجاری‌ها (توقف‌های دهانی) مانند [p, b] که با انسداد کامل مجرای گفتار و سپس رهایش انفجاری تولید می‌شوند؛

سایشی‌ها مانند [s, z] که با گرفتگی محدود تولید می‌شوند، جریان هوا را قطع نمی‌کنند اما آن را آشفته می‌سازند؛

انسایشی‌ها که با انسداد کامل آغاز می‌شوند و سپس با رهایی‌ای شبیه به سایشی ادامه پیدا می‌کنند، مانند [t͡s] و [d͡z].[۳]

واک‌داری

آواهای گرفته معمولاً بی‌واک هستند، اما گونه‌های واک‌دار آن‌ها نیز بسیار رایج است. این در حالی است که آواهای رسا معمولاً واک‌دارند و تنها به‌ندرت به‌صورت واجی بی‌واک پدید می‌آیند.[۴]

منابع

  • Ian Maddieson (1984). Patterns of Sounds. Cambridge University Press. ISBN 0-521-26536-3.
  1. ↑ «گرفته» [زبان‌شناسی] هم‌ارزِ «obstruent» مترادفِ: «نارسا» هم‌ارزِ واژهٔ بیگانه‌ای دیگر (non-sonorant)؛ منبع: گروه واژه‌گزینی. دفتر سوم. فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان. تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی. شابک ۹۶۴-۷۵۳۱-۵۰-۸ (ذیل سرواژهٔ گرفته)
  2. ↑ Gussenhoven, Carlos; Haike, Jacobs. Understanding Phonology, Fourth Edition, Routledge, 2017
  3. ↑ Zsiga, Elizabeth. The Sounds of Language: An Introduction to Phonetics and Phonology. Wiley-Blackwell, 2013.
  4. ↑ Blevins, Juliette (2018). "Evolutionary phonology and the life cycle of voiceless sonorants". Typological Studies in Language. 121: 31–58. doi:10.1075/tsl.121.01ble.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.