گله‌دار (بدره)
گله‌دار | |
|---|---|
روستا | |
محل | |
  گله‌دار | |
| مختصات: ۳۳°۱۵′۴۳″ شمالی ۴۷°۹′۳۹″ شرقی / ۳۳٫۲۶۱۹۴°شمالی ۴۷٫۱۶۰۸۳°شرقی | |
| کشور | ایران |
| استان | ایلام |
| شهرستان | بدره |
| بخش | هندمینی |
| دهستان | زرانگوش |
| جمعیت | ۷۱۱ |
|
برخلاف روستاهای همجوار، ساکنان این روستا به ایل هندمینی تعلق ندارند. بر اساس اسناد و شجره‌نامه‌های موجود، مردم گله‌دار از ایل بیرانوند هستند که در گذشته به این شهرستان مهاجرت کرده‌اند. |
گله‌دار روستایی در دهستان زرانگوش، بخش هندمینی، شهرستان بدره، استان ایلام در ایران است. این روستا در ناحیه شرقی استان ایلام و در محدوده جغرافیایی زاگرس قرار دارد.[۱]
|}
|
شاخهٔ دیگری از این طایفه در شهرستان خرم‌آباد سکونت دارد و روستای محل اقامت آنان تجره گله‌دار نامیده می‌شود. |
زبان، هویت قومی و نام‌های خانوادگی
|
گله‌دار از نظر هویت قومی، روستایی کُردنشین در بخش هندمینی شهرستان بدره است و گویش لکی گویش محلی رایج در میان ساکنان آن به‌شمار می‌رود. فرهنگ لکی در زندگی اجتماعی مردم روستا حضور پررنگی دارد و در ارتباطات روزمره، مناسبات خانوادگی و سنت‌های محلی بازتاب یافته است. |
نام‌های خانوادگی
|
ساختار اجتماعی گله‌دار از خانواده‌ها و خاندان‌هایی با نام‌های خانوادگی گوناگون شکل گرفته است. نادی یکی از نام‌های خانوادگی شناخته‌شده و برجستهٔ گله‌دار است و در کنار آن، نام‌های خانوادگی دیگری در میان ساکنان روستا وجود دارد. |
| خاندان‌ها و نام‌های خانوادگی گله‌دار | |||
|---|---|---|---|
| نادی | |||
| حقی | اکبربیگی | افشاری | میرزایی |
| جعفری | پیری | عزیزپور | عزیزی |
| نعمتی | محسنی | سبزی | بوکی‌نژاد |
| حسن‌زاده | شیخی | — | — |
جغرافیا
گله‌دار در بخش هندمینی شهرستان بدره واقع شده است. مختصات جغرافیایی ثبت‌شده برای روستا حدود ۳۳ درجه و ۱۵ دقیقه و ۴۵ ثانیه عرض شمالی و ۴۷ درجه و ۹ دقیقه و ۴۰ ثانیه طول شرقی است. ارتفاع محل روستا حدود ۹۱۳ متر از سطح دریا گزارش شده است.[۲]
از نظر تقسیمات کشوری، گله‌دار در دهستان زرانگوش از بخش هندمینی شهرستان بدره قرار دارد. بخش هندمینی در جریان اصلاحات تقسیمات کشوری سال ۱۳۹۲ در ترکیب شهرستان تازه‌تأسیس بدره قرار گرفت.[۳]
منطقه پیرامون گله‌دار بخشی از پهنه کوهستانی زاگرس در شرق استان ایلام است. شهرستان بدره در دامنه‌های شمالی کبیرکوه و در مجاورت حوضه رودخانه سیمره قرار دارد و از نظر طبیعی دارای ترکیبی از ارتفاعات، دره‌ها، جنگل‌های بلوط، مراتع و اراضی کشاورزی است.[۴]
نام
نام این روستا به صورت «گله‌دار» ثبت شده است.
واژه «گله‌دار» در فارسی به معنای دارنده یا نگهدارنده گله، به‌ویژه گله دام، است.[۵]
نباید گله‌دار شهرستان بدره با شهر گله‌دار در شهرستان مهر استان فارس یا سایر آبادی‌های هم‌نام در ایران اشتباه گرفته شود.
پیشینه
گله‌دار از آبادی‌های قدیمی ناحیه هندمینی در منطقه بدره است. در منابع جغرافیایی قدیمی، این آبادی با نام گله‌دار در محدوده دهستان هندمینیِ بخش بدره ثبت شده است.
در فرهنگ جغرافیایی ایران، جلد پنجم، گله‌دار به عنوان آبادی‌ای از دهستان هندمینی بخش بدره شهرستان ایلام معرفی شده و برای آن جمعیتی حدود ۱۲۰ نفر، اقلیم گرم، منابع آب چشمه‌ای و فعالیت‌های کشاورزی و دامداری ذکر شده است.[۶]
این گزارش از آن جهت اهمیت دارد که نشان می‌دهد گله‌دار دست‌کم در دوره تهیه فرهنگ جغرافیایی ایران، به عنوان یک آبادی مستقل در ساختار سکونتگاهی هندمینی شناخته می‌شده است.
تقسیمات کشوری
گله‌دار در گذشته در محدوده بخش بدره از شهرستان دره‌شهر قرار داشت. در سال ۱۳۹۲، با ایجاد شهرستان بدره، ساختار اداری منطقه تغییر کرد.
بر اساس مصوبه مربوط به ایجاد شهرستان بدره، این شهرستان از بخش مرکزی به مرکزیت شهر بدره و بخش هندمینی تشکیل شد. بخش هندمینی نیز از دهستان‌های هندمینی و زرانگوش تشکیل گردید. دهستان زرانگوش به مرکزیت روستای زرانگوش ایجاد شده بود.[۳]
| سطح تقسیمات | نام |
|---|---|
| کشور | ایران |
| استان | ایلام |
| شهرستان | بدره |
| بخش | هندمینی |
| دهستان | زرانگوش |
| روستا | گله‌دار |
جمعیت
بر پایه نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵، جمعیت گله‌دار ۷۱۱ نفر در ۱۶۷ خانوار بوده است.[۱]
در سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت روستا ۸۵۰ نفر در ۱۵۰ خانوار گزارش شده بود.[۷]
| سال سرشماری | جمعیت | خانوار | متوسط جمعیت خانوار |
|---|---|---|---|
| ۱۳۸۵ | ۸۵۰ | ۱۵۰ | ۵٫۶۷ نفر |
| ۱۳۹۵ | ۷۱۱ | ۱۶۷ | ۴٫۲۶ نفر |
بر اساس این داده‌ها، جمعیت روستا بین سال‌های ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۵، ۱۳۹ نفر کاهش داشته است که معادل حدود ۱۶٫۴ درصد کاهش جمعیت در این دوره است. در همین دوره، تعداد خانوارها افزایش یافته است؛ بنابراین علاوه بر کاهش جمعیت، کاهش متوسط اندازه خانوار نیز مشاهده می‌شود.
برای درج آمار جمعیتی جدیدتر از ۱۳۹۵ باید به نتایج رسمی سرشماری یا آمارهای رسمی جمعیتی جدید دسترسی داشت. برآوردهای غیررسمی اینترنتی نباید جایگزین آمار مرکز آمار ایران شوند.
جمعیت تاریخی
| سال | جمعیت | منبع |
|---|---|---|
| ۱۳۸۵ | ۸۵۰ نفر | مرکز آمار ایران |
| ۱۳۹۵ | ۷۱۱ نفر | مرکز آمار ایران |
زبان و هویت قومی
اقتصاد
منابع جغرافیایی تاریخی، کشاورزی و دامداری را از فعالیت‌های اقتصادی اصلی گله‌دار معرفی کرده‌اند.[۶]
موقعیت روستا در ناحیه کوهستانی و مرتعی بدره، وجود زمین‌های قابل کشت در پیرامون سکونتگاه و سابقه دامداری در منطقه، از عوامل مؤثر در شکل‌گیری اقتصاد سنتی آن بوده‌اند.
در سال‌های اخیر فعالیت‌های مرتبط با صنایع دستی نیز در روستا گزارش شده است. در یکی از برنامه‌های حمایتی دولتی، یک طرح گلیم‌بافی در روستای گله‌دار بخش هندمینی شهرستان بدره ثبت شده است.[۹]
همچنین یک طرح پرواربندی بره در روستای گله‌دار هندمینی در فهرست طرح‌های اشتغال روستایی استان ایلام ثبت شده است.[۱۰]
دامداری
دامداری یکی از فعالیت‌های سنتی منطقه هندمینی و گله‌دار بوده است. سابقه ثبت‌شده در منابع جغرافیایی قدیمی نیز نشان می‌دهد که دامداری در کنار کشاورزی از فعالیت‌های اصلی ساکنان آبادی بوده است.[۶]
در برنامه‌های اشتغال روستایی نیز طرح‌های مرتبط با پرورش دام در گله‌دار ثبت شده است.[۱۰]
کشاورزی
کشاورزی از فعالیت‌های سنتی گله‌دار محسوب می‌شود. منابع جغرافیایی قدیمی برای آبادی، تولید غلات و حبوبات را گزارش کرده‌اند.[۶]
شرایط طبیعی شهرستان بدره، شامل اراضی کشاورزی در دشت‌ها و دره‌ها و وجود منابع آب سطحی و زیرزمینی، زمینه فعالیت‌های کشاورزی در بخش‌هایی از منطقه را فراهم کرده است.
منابع آب
در گزارش‌های جغرافیایی تاریخی، آب گله‌دار از چشمه تأمین شده است.[۶]
با توسعه شبکه‌های خدماتی روستایی، تأمین آب و سایر خدمات زیربنایی در قالب شبکه‌های جدیدتر انجام شده است.
گازرسانی
گله‌دار از روستاهای بخش هندمینی بود که در دهه ۱۳۹۰ در طرح گازرسانی روستاهای منطقه قرار گرفت.
در گزارش مربوط به گازرسانی منطقه بدره، روستاهای چشمه‌شیرین، دول‌گلاب، گله‌دار و آهنگران در میان روستاهای تحت پوشش طرح گازرسانی قرار داشتند و برای این مجموعه شبکه توزیع و انشعابات گاز اجرا شد.[۱۱]
ارتباطات و راه‌های دسترسی
گله‌دار در شبکه روستایی بخش هندمینی قرار دارد و ارتباط آن با سایر سکونتگاه‌های منطقه از طریق راه‌های روستایی و محورهای ارتباطی شهرستان بدره انجام می‌شود.
در منابع جغرافیایی قدیمی، گله‌دار در ارتباط با مسیرهای محلی منطقه سیمره معرفی شده بود.[۶]
برای درج فاصله دقیق روستا تا شهر بدره، شهر چشمه‌شیرین و شهر دره‌شهر، بهتر است از داده‌های رسمی راه و شهرسازی یا مختصات GIS استفاده شود و از اعداد منابع محلی غیررسمی استفاده نشود.
معماری و بافت روستا
گله‌دار مانند بسیاری از روستاهای زاگرس، تحت تأثیر شرایط طبیعی منطقه و الگوی سنتی سکونت روستایی شکل گرفته است.
در سال‌های اخیر عملیات بهسازی و آسفالت معابر روستا گزارش شده است. همچنین تصاویر و گزارش‌های محلی از احیا و بازسازی برخی خانه‌های قدیمی روستا منتشر شده‌اند.
با این حال، برای توصیف علمی معماری سنتی گله‌دار، نوع مصالح، الگوی خانه‌ها، سن بناها و روند تحول بافت روستا، بررسی میدانی و مطالعه طرح هادی روستا ضروری است.
محیط طبیعی
گله‌دار در یکی از نواحی کوهستانی شهرستان بدره قرار دارد. شهرستان بدره بخشی از پهنه زاگرس است و در آن عوارض طبیعی متنوعی از جمله ارتفاعات، دره‌ها، جنگل‌های بلوط، مراتع و رودخانه‌ها وجود دارد.
پژوهش‌های باستان‌شناسی حوضه سد سیمره نیز نشان داده‌اند که منطقه بدره و حوضه ابتدایی آبگیر سد سیمره از نظر باستان‌شناختی دارای شمار قابل توجهی محوطه و استقرارهای تاریخی است.[۱۲]
این یافته‌ها لزوماً به معنای وجود یک محوطه باستانی ثبت‌شده در خود روستای گله‌دار نیست، بلکه اهمیت تاریخی و باستان‌شناختی پهنه پیرامون شهرستان بدره و حوضه سیمره را نشان می‌دهد.
جایگاه گله‌دار در منطقه بدره
گله‌دار یکی از سکونتگاه‌های روستایی بخش هندمینی است. دهستان زرانگوش که گله‌دار در آن قرار دارد، در جریان اصلاحات تقسیمات کشوری در ساختار بخش هندمینی قرار گرفت و پس از ایجاد شهرستان بدره، بخش هندمینی نیز به شهرستان بدره ملحق شد.[۳]
اهمیت روستا را می‌توان در ارتباط آن با شبکه سکونتگاهی هندمینی، فعالیت‌های کشاورزی و دامداری و موقعیت آن در پهنه شرقی شهرستان بدره بررسی کرد.
تاریخ تقسیمات کشوری
| دوره | وضعیت اداری |
|---|---|
| پیش از تشکیل شهرستان بدره | بخش بدره، شهرستان دره‌شهر، استان ایلام |
| ۱۳۹۲ | ایجاد شهرستان بدره و قرارگیری بخش هندمینی در شهرستان جدید |
| وضعیت کنونی | شهرستان بدره، بخش هندمینی، دهستان زرانگوش |
ایجاد شهرستان بدره در سال ۱۳۹۲ به تصویب هیئت وزیران رسید. در این مصوبه، بخش هندمینی در ساختار شهرستان جدید بدره قرار گرفت و دهستان زرانگوش نیز در ترکیب آن تعریف شد.[۳]
جستارهای وابسته
منابع
- 1 2 «سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۵: استان ایلام». مرکز آمار ایران. ۱۳۹۵.
{{cite web}}: پارامتر|پیوند=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Galleh Dar, Ilam». GeoNames.
{{cite web}}: پارامتر|پیوند=ناموجود یا خالی (کمک) - 1 2 3 4 «ایجاد شهرستان بدره و اصلاح تقسیمات کشوری استان ایلام». هیئت وزیران جمهوری اسلامی ایران. ۱۳۹۲.
{{cite web}}: پارامتر|پیوند=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «شهرستان بدره». دانشنامه آزاد پارسی.
{{cite web}}: پارامتر|پیوند=ناموجود یا خالی (کمک) - ↑ علی‌اکبر دهخدا. «گله‌دار». لغت‌نامه دهخدا.
- 1 2 3 4 5 6 فرهنگ جغرافیایی ایران. ج. ۵. اداره جغرافیایی ارتش.
- ↑ «سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵: استان ایلام». مرکز آمار ایران. ۱۳۸۵.
{{cite web}}: پارامتر|پیوند=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «درگاه ملی آمار > سرشماری عمومی نفوس و مسکن > نتایج سرشماری > جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری سال 1395». www.amar.org.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۱.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «فهرست طرح‌های اشتغال و حمایت از صنایع دستی در استان ایلام». سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری. ۱۳۹۸.
{{cite web}}: پارامتر|پیوند=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 «فهرست طرح‌های اشتغال روستایی استان ایلام». دستگاه‌های اجرایی جمهوری اسلامی ایران. ۱۳۹۸.
{{cite web}}: پارامتر|پیوند=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «گازرسانی به روستاهای بخش هندمینی شهرستان بدره». شرکت گاز استان ایلام. ۱۳۹۲.
{{cite web}}: پارامتر|پیوند=ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑
منابع اصلی
- مرکز آمار ایران، سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵، استان ایلام.
- مرکز آمار ایران، سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۵، استان ایلام.
- هیئت وزیران جمهوری اسلامی ایران، مصوبه ایجاد شهرستان بدره و اصلاح تقسیمات کشوری استان ایلام، ۱۳۹۲.
- اداره جغرافیایی ارتش، فرهنگ جغرافیایی ایران، جلد پنجم.
- پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، پژوهش‌های باستان‌شناسی سد سیمره.
- GeoNames، Galleh Dar, Ilam.
منابع
- روستاهای شهرستان بدره
- مناطق مسکونی در شهرستان دره‌شهر