گویش ماهشهری

گویش ماهشهری
گویش معشوری
زبان بومی درایران
منطقهجنوب و جنوب شرق استان خوزستان و شمال استان بوشهر
کدهای زبان
ایزو ۳–۶۳۹-

گویش ماهشهری یا گویش معشوری گویش مردم شهرستان ماهشهر می‌باشد و در بین بخشی از مردم رواج دارد. گویش ماهشهری که به گویش بندری نیز معروف است، بر پایهٔ ویژگی‌های آوایی، واژگانی و ساختاری به شاخهٔ جنوبیِ زبان‌های ایرانی غربی (شاخهٔ فارسی[۱]) تعلق دارد.[۲]

گویش ماهشهری، در کنار شهر بندر ماهشهر، در روستاهای هَدامه و بُنیوار هم صحبت می‌شود. همچنین داده‌های «هدامه سفلی» در «اطلس زبانی ایران» (۱۹۷۸) آمده که نشان می‌دهد این گویش چند دهه پیش در آنجا هم رایج بوده است.[۲]

ماهشهری با گونه‌های لری جنوبی، به‌ویژه گویش‌های کهگیلویه و بویراحمد، نزدیکی آشکاری دارد و به دلیل این اشتراکات با گونه‌های مختلف لری، برخی حتی آن را در زیر مجموعه لری قرار داده‌اند.[۳]

الله‌کرم لیراوی اینگونه اظهار نظر می‌کند که: بختیاری، لرستانی، کهگیلویه‌ای، بویراحمدی، ممسنی، لیراوی دیلمی، گناوه‌ای، ماهشهری، کوهمره‌ای و… شاید ابتدا یکی بوده‌اند و به تناسب مکانی که قرار گرفته‌اند و رشد کرده‌اند، گویش جدید تری ایجاد شده که با اصل خود یا انشعاب خود فرق می‌کند.[۴]

نشانهٔ جمع

پسوند اصلی برای جمع در این گویش «ـَل» (/-æl/) است که بسته به محیط آوایی به صورت‌های دیگری مانند /-el/، /-ɛl/ یا /-ɑl/ نیز ظاهر می‌شود. این پسوند هم به اسم‌های جاندار و هم بی‌جان می‌چسبد و حتی برای ضمایر و اسم‌های اشاره نیز به‌کار می‌رود؛ بنابراین بسیار پربسامد و زایاست.[۲]

پژوهش‌ها همچنین نشان می‌دهد که این پسوند ریشه در فرایند «دستوری‌شدگی» واژهٔ «گله» (/ɡæle/) دارد و مشابه آن در برخی گویش‌های لری جنوبی نیز دیده می‌شود. نزدیکی جغرافیایی و تماس طولانی‌مدت زبانی میان ماهشهری و گویش‌های لری احتمالاً زمینه‌ساز ورود این پسوند به ماهشهری بوده است.[۲]

به بیان دیگر، پسوند جمع ماهشهری همان پسوندی است که در لری جنوبی هم به‌کار می‌رود (مانند «کورَل» برای «پسران» یا «دخترَل» برای «دختران» در لری یاسوج). از این رو، نویسندگان مقاله وجود این پسوند را در ماهشهری شاهدی بر تماس و پیوند دیرینهٔ زبانی میان جامعهٔ ماهشهری و گویش‌های لری جنوب ایران می‌دانند.

در عین حال، داده‌ها بیانگر تغییراتی تحت تأثیر فارسی معیار هستند. به‌ویژه استفادهٔ بیشتر از پسوندهای جمع فارسی مانند «ـها» و «ـان» یا شکل گفتاری «ـا»، که می‌تواند به تدریج جایگزین «ـَل» شود. در متون ادبی و شعرهای محلی ماهشهری، نمونه‌های فراوانی از کاربرد «ـَل» دیده می‌شود، اما در گفتار نسل جوان‌تر، بسامد آن کمتر از گذشته است.[۲]

جستارهای وابسته

منابع

  1. ↑ شاخه فارسی یا فارسی‌گون که در منابع علمی انگلیسی Persid نامیده می‌شود.
  2. 1 2 3 4 5 Amini, Reza; Choubsaz, Yazdan (2024). "Plural Marking in Mahshahri, an Iranian Dialect on the Northern Coast of the Persian Gulf". Research in Western Iranian Languages and Dialects (به انگلیسی). Razi University. 12 (4): 5–16. doi:10.22126/jlw.2024.11084.1793.
  3. ↑ آزاده, عبادی; نسترن, توکلی (2011-01-01). "بازنمایی عمده فرآیندهای آوایی گویش ماهشهری" (1). {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
  4. ↑ گویش و ادبیات مردم دیلم و لیراوی، الله کرم لیراوی، صفحهٔ ۳۰
    This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.