گویش کلاردشتی
| کلاردشتی | |
|---|---|
| زبان بومی در | ایران استان مازندران |
| الفبای طبری | |
| کدهای زبان | |
| ایزو ۳–۶۳۹ | – |
گویش کلاردشتی یا طبری کلاردشتی شاخه ای از گویش طبری رویانی از زبان طبری است که در نواحی غربی استان مازندران همچون شهرستان کلاردشت و شهر کلاردشت گویش میشود و با گویشهای طبری چالوس، عباسآباد، نوشهر و نور نزدیکی دارد. زبان مازندرانی زبانی است که در استان مازندران و قسمتهایی از استانهای گلستان، سمنان، تهران و البرز رایج است. وبگاه گلاتولوگ گویش کلارستاق و گویش کلاردشت را گویشهایی از زبان مازندرانی میداند.[۱][۲] حبیب برجیان گویش مناطق کجور و کلار را از لهجههای زبان مازندرانی میداند.[۳] ایران کلباسی گویش کلاردشت و تنکابن را گونهای از زبان مازندرانی میداند.[۴] گویش بومی مناطق از چالوس تا خود تنکابن (گویش منطقه کلارستاق) گویشی از زبان مازندرانی میباشد[۵] فردوس آقاگلزاده دو گویش چالوس و کلاردشت را گویشی از زبان مازندرانی معرفی میکند.[۶] در سال ۱۳۸۱ «واژهنامه بزرگ تبری» به ویراستاری «جهانگیر نصری اشرفی» منتشر شد که در بردارنده واژگانی از گویشهای عباسآباد و آمل و بابل و بهشهر و علیآباد کتول و کردکوی و نوشهر و ساری و تنکابن و دیگر مناطق بود.[۷] در کتاب واژهنامه بزرگ تبری گویشی که در منطقه کلارستاق شامل چالوس و کلاردشت و تنکابن شرقی (کلارستاق باستانی، برخی از روستاهای کوهپایهای منطقه بیرون بشم و لنگا و نواحی جلگه ای از آب چالوس و عباسآباد و رودخانه نشتا به مرکزیت عباسآباد) تکلم میشود گویشی از زبان مازندرانی میباشد.[۸]
ساختار گویش طبری کلاردشتی
ضمایر
در مازندرانی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.
| ضمیر | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
|---|---|---|---|---|---|---|
| فاعلی، ساری[۹] | men | te | ve | emâ | šemâ | vešun |
| مفعولی، ساری | mere | tere | vere | emâre | šemâre | vešunre |
| ملکی، ساری | me | te | vene | ame | šeme | vešune |
| فاعلی، چالوس[۱۰] | men | to | ve | amâ | šomâ | vešon |
| مفعولی، چالوس | mene/mere | tere | vere | amâre | šomâre | vešonre |
| ملکی، چالوس | me | te | ve | ame | šeme | vešone |
| فاعلی، کلاردشت[۱۱][۱۲] | men | to | un/on | amâ | šomâ | ušon |
| مفعولی، کلاردشت | mene | tere | une/vere | amâre | šomâre | ušone |
| ملکی، کلاردشت | me | te | une/ve | ame | šeme | ušone |
| فاعلی، شهمیرزاد[۱۳] | mo | to/tu | ü/o | h-ama | šamâ | ošan |
| مفعولی، شهمیرزاد | mar-a | tar-a/ter | ür-a | hamira | šamira | ošanra |
| ملکی، شهمیرزاد | me | to/te | e | hami | šami | ošene |
| ملکی، تنکابنی | mi | ti | vi | ami | šimi | ušane |
| فاعلی، تنکابنی | mon | to | vi | amâ | šomâ | ušân |
| مفعولی، تنکابنی | mere | tere | vere | amere | šemere | ušâne |
شناسه (کلاردشت)
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در زبان طبری سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی.[۱۴] (نمونه زیر براساس گویش کلاردشت صرف شده است)
۱. گذشته:
- بن ماضی ساده: _ba_berd = برد
- بن ماضی استمراری: _bard = میبَرد
| گذشته | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
|---|---|---|---|---|---|---|
| شناسه پس از همخوان | eme | i | e | emi | enni | enne |
| شناسه پس از واکه | me | i | e | mi | nni | nne |
| شناسه پس از واکه (ی) | yame | ∅ | ya | yami | yanni | yanne |
در جدول زیر افعال خوردن (boxordan)، آمدن (bimân) و دیدن (badiyân) در زمان گذشته صرف شدهاند.
| گذشته | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
|---|---|---|---|---|---|---|
| شناسه پس از همخوان | baxordeme | baxordi | baxorde | baxordemi | baxordenni | baxordenne |
| شناسه پس از واکه | bimâme | bimâi | bimâe | bimâmi | bimânni | bimânne |
| شناسه پس از واکه (ی) | badiyame | badi | bidiya | badiyami | badiyanni | badiyanne |
۲. حال ساده:
- بن مضارع اخباری: _bar = میبُرد
| حال ساده | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
|---|---|---|---|---|---|---|
| شناسه پس از همخوان | eme | ni | ne | emi | enni | enne |
| شناسه پس از واکه | me | ni | ne | mi | nni | nne |
در جدول زیر افعال خوردن (boxordan) و خواستن (bexâysan) در زمان حال صرف شدهاند.
| حال ساده | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
|---|---|---|---|---|---|---|
| شناسه پس از همخوان | xoreme | xorni | xorne | xoremi | xorenni | xorenne |
| شناسه پس از واکه | xâyme | xâyni | xâyne | xâymi | xâynni | xâynne |
۳. حال التزامی:
- بن مضارع التزامی: _ba_ber = ببرد
| حال التزامی | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
|---|---|---|---|---|---|---|
| شناسه پس از همخوان | am | i | e | im | in | an |
| شناسه پس از واکه | m | y | e | ym | yn | n |
| شناسه پس از واکه (ی) | yam | yey | ye | yeym | yeyn | yan |
در جدول زیر افعال خوردن (boxordan)، رفتن (beyšan) و آمدن (bimân) در زمان حال التزامی صرف شدهاند.
| حال التزامی | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
|---|---|---|---|---|---|---|
| شناسه پس از همخوان | baxoram | baxori | baxore | baxorim | baxorin | baxoran |
| شناسه پس از واکه | bašom | bašoy | bašoe | bašoym | bašoyn | bašon |
| شناسه پس از واکه (ی) | biyam | biyey | biye | biyeyem | biyeyn | biyan |
صرف فعل (کلاردشت)
در جدول زیر فعل بردن (baberden) بر اساس لهجه کلاردشت در زمانهای مختلف صرف میشود. برای منفی کردن این فعل در زمانهای: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل استمراری n جایگزین b در ابتدای فعل میشود و در زمانهای: حال ساده، گذشته استمراری و حال التزامی n در ابتدای فعل اصلی میآید.[۱۵]
| زمان/شخص | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
|---|---|---|---|---|---|---|
| گذشته ساده | baberdeme | baberdi | baberde | baberdemi | baberdenni | baberdenne |
| گذشته کامل | baberde-biyame | baberde_bi | baberde_biya | baberde-biyami | baberde-biyanni | baberde-biyanne |
| گذشته التزامی | baberde-bum | baberde-buy | baberde-buye | baberde-buym | baberde-buyn | baberde-bun |
| گذشته التزامی کامل | baberde-bi-bum | baberde-bi-buy | baberde-bi-buye | baberde-bi-buym | baberde-bi-buyn | baberde-bi-bun |
| گذشته استمراری | bar_imi_yame | bar_imi | bar_imi_ya | bar_imi_yami | bar_imi_yanni | bar_imi_yanne |
| گذشته در حال انجام | dabiyame-barimiyame | dabi-barimi | dabiya-barimiya | dabiyami-barimiyami | dabiyanni-barimiyamnni | dabiyanne-barimiyanne |
| حال ساده/آینده | barme | barni | barne | baremi | barenni | barenne |
| حال در حال انجام | darme-bareme | dari-barni | dare-barne | darmi-baremi | darni-barenni | darne-barenne |
| حال التزامی | baberam | baberi | babere | baberim | baberin | baberan |
| حال التزامی | xāyme baberam | xāyni baberi | xāyne babere | xāymi baberim | xāynni baberin | xāynne baberan |
در جدول زیر فعل رفتن (beyšan) بر اساس لهجه کلاردشت در زمانهای مختلف صرف میشود. برای منفی کردن این فعل در زمانهای: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل استمراری n جایگزین b در ابتدای فعل میشود و در زمانهای: حال ساده، گذشته استمراری و حال التزامی n در ابتدای فعل اصلی میآید.[۱۶]
| زمان/شخص | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
|---|---|---|---|---|---|---|
| گذشته ساده | beyšame | beyši | beyša | beyšami | beyšanni | beyšanne |
| گذشته کامل | beyša-biyame | beyša_bi | beyša_biya | beyša-biyami | beyša-biyanni | beyša-biyanne |
| گذشته التزامی | beyša-bum | beyša-buy | beyša-buye | beyša-buym | beyša-buyn | beyša-bun |
| گذشته التزامی کامل | beyša-bi-bum | beyša-bi-buy | beyša-bi-buye | beyša-bi-buym | beyša-bi-buyn | beyša-bi-bun |
| گذشته استمراری | šo_mi_yame | šo_mi | šo_mi_ya | šo_mi_yami | šo_mi_yanni | šo_mi_yanne |
| گذشته در حال انجام | dabiyame-šomiyame | dabi-šomi | dabiya-šomiya | dabiyami-šomiyami | dabiyanni-šomiyamnni | dabiyanne-šomiyanne |
| حال ساده/آینده | šome | šoni | šone | šomi | šonni | šonne |
| حال در حال انجام | darme-šome | dari-šoni | dare-šone | darmi-šomi | darni-šonni | darne-šonne |
| حال التزامی | bašom | bašoy | bašo | bašoym | bašoyn | bašon |
| حال التزامی | xāyme bašom | xāyni bašoy | xāyne bašo | xāymi bašoym | xāynni bašoyn | xāynne bašon |
در جدول زیر فعل آمدن (bimân) بر اساس لهجه کلاردشت در زمانهای مختلف صرف میشود. برای منفی کردن این فعل در زمانهای: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل استمراری n جایگزین b در ابتدای فعل میشود و در زمانهای: حال ساده، گذشته استمراری و حال التزامی n در ابتدای فعل اصلی میآید.[۱۷]
| زمان/شخص | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
|---|---|---|---|---|---|---|
| گذشته ساده | bimâme | bimâi | bimâ | bimâmi | bimânni | bimânne |
| گذشته کامل | bimâ-biyame | bimâ_bi | bimâ_biya | bimâ-biyami | bimâ-biyanni | bimâ-biyanne |
| گذشته التزامی | bimâ-bum | bimâ-buy | bimâ-buye | bimâ-buym | bimâ-buyn | bimâ-bun |
| گذشته التزامی کامل | bimâ-bi-bum | bimâ-bi-buy | bimâ-bi-buye | bimâ-bi-buym | bimâ-bi-buyn | bimâ-bi-bun |
| گذشته استمراری | e_mi_yame | e_mi | e_mi_ya | e_mi_yami | e_mi_yanni | e_mi_yanne |
| گذشته در حال انجام | dabiyame-emiyame | dabi-emi | dabiya-emiya | dabiyami-emiyami | dabiyanni-emiyamnni | dabiyanne-emiyanne |
| حال ساده/آینده | eme | eni | ene | emi | enni | enne |
| حال در حال انجام | darme-eme | dari-eni | dare-ene | darmi-emi | darni-enni | darne-enne |
| حال التزامی | biyam | biyey | biye | biyeym | baiyeyn | biyan |
| حال التزامی | xāyme biyam | xāyni biyey | xāyne biye | xāymi biyeym | xāynni biyeyn | xāynne biyan |
نمونه واژگان
شماری از واژههای مازندرانی در سه گویش کلاردشتی، گرگانی و قائمشهری با برابر گیلکی و فارسی و انگلیسی آن در اینجا به الفبای فونتیک بینالمللی آوانویسی شدهاست:
| مازندرانی (لهجه گرگان) | مازندرانی (لهجه قائمشهر) | مازندرانی (لهجه کلاردشت)[۱۸] | گیلکی (لهجه رشت) | فارسی | فارسی آوانویسی شده | انگلیسی |
|---|---|---|---|---|---|---|
| dim | dim | dim | dim | روی/چهره/دیم | ruy/čehreh | face |
| vače/kote | vače | vače | zay | کودک/بچه | kudæk/bæčé | Child |
| piyer | piyer | piyar | per | پدر | pedær | Father |
| ši piyer | ši piyer | ši piyar | mərdə per | پدرشوهر | pedær šohar | Father-in-law |
| kijâ/deter | kijâ/deter | kijâ/detar | kor | دختر | doxtær | Girl/Daughter |
| rikâ/peser | rikâ/peser | rikâ/pesar | rey/ri | پسر | pesær | Boy/Son |
| kerg | kerk | kerk | kark | مرغ خانگی | morgh khanegi | Hen |
| guw | guw | gow | gäb | گاو | gāv | Cow |
| melije/molije | melije | malije | murjâne | مورچه | murčé | Ant |
| kangoli | kangeli | kangoli | garzak | زنبور | zanbur | Bee |
| zerzem/asel maqez | zezem | asel mehaz | siftâl | زنبور عسل | zanbure asal | Honey Bee |
| bâmeši | bameši | pičâ/bameši | piča/piche | گربه/پیشی | gorbe/piši | Cat |
| jikâ | mičkâ | miškâ | čičini | گنجشک | gonješk | Sparrow |
| lalembâz/jerjer | lalembâz | lalebâz | čičilâs | سنجاقک | sanjâqak | Damselfly |
| mâčkol | mâčkel | mâčkol | čičir | مارمولک | mârmolak | Lizard |
| estekâ | hestekâ | hessekâ | xâš | استخوان | estexân | Bone |
| areskini/zangiče | elaskin/bâlkin | bâleskin | ašpe | آرنج | ârenj | Elbow |
| zemun/geder | zemun/geder | zamon | zəmat | زمان | zaman | Time |
| estâre/roojâ | esâre/roojâ | esâre/setâre | kiĵi/setarə | ستاره | setare | Star |
| nesum/sâyne | nesum/sâyne | nesum/sâye | nesä/saye | سایه | saye | Shadow |
| jur | jur | jur | buĵor / jor | بالا | bāla | Up |
| gat/gad | gat | gat | pilə=pila | بزرگ | bozorg | Big |
| vene | vene/her | vene/eštehâ | vastån | اشتها یا میل | ešteha یا meyl | Appetite |
| bašendesten | bašendiyen | bašeniyan/barixtan | šondån/fotan | ریختن مایعات | rixtan e mayeāt | Bottling |
نمونه صرف افعال
شماری از صرف افعال مازندرانی در سه گویش کلاردشتی، گرگانی و قائمشهری با برابر گیلکی و فارسی و انگلیسی آن در اینجا به الفبای فونتیک بینالمللی آوانویسی شدهاست:
| مازندرانی (لهجه گرگان) | مازندرانی (لهجه قائمشهر) | مازندرانی (لهجه کلاردشت)[۱۸] | گیلکی (لهجه رشت) | فارسی | فارسی آوانویسی شده | انگلیسی |
|---|---|---|---|---|---|---|
| embe | eme | eme | ayem | می آیم | mi_âyam | I come |
| biamome | bimome | bimâme | bamam | آمدم | âmadam | I came |
| vimbe | vime | vime | dinam | میبینم | mi-binam | I see |
| badime | badime | badiyame | bidiyam | دیدم | didam | I saw |
| šumbe | šume | šume | šam | می روم | mi-ravam | I go |
| burdeme/bašime | burdeme/bašime | buârdeme/bašiyame | bošam | رفتم | raftam | I went |
| ešembe | ešeme | ešeme | fanderam | نگاه می کنم | negah mi-konam | I look |
| hârešime | hârešime/bešime | bešiyame | fanderasam | نگاه کردم | negah kardam | I looked |
| vejembe | vejeme | vejeme | kanam | می کَنم | mi-kanam | I dig |
| buteme | buteme | buteme | bakandam | کَندم | kandam | I dug |
| elembe/ešeme | eleme | eleme | naham | می گذارم | mi-gozâram | I put |
| bešteme/belesteme | bešteme | bešteme | banam | گذاشتم | gozâštam | I put |
| girembe | girme | gireme | giram | می گیرم | mi-giram | I take |
| bahiteme | baiteme | baiteme | bigiftam | گرفتم | gereftam | I took |
| gombe | geme | gome | goyam | می گویم | mi-goyam | I say |
| bahoteme | baoteme | boteme | bogoftam | گفتم | goftam | I said |
| kombe | keme | kome | konam | می کُنم | mi-konam | I do |
| hâkordeme | hâkerdeme | hâkordeme | bokodam | کردم | kardam | I did |
| dembe | deme | deme | fadəm | می دهم | mi-daham | I give |
| hâdâme | hedâme | hâdâme | fadam | دادم | dâdam | I gave |
| hasteme | haseme | haseme | esam | هستم | hastam | Iam |
| bime | bime | biyame | besam | بودم | bodam | I was |
| angembe | angeme | angeme | egedam | می اندازم | mi-andâzam | I throw |
| dingume | dingume | dingume/bingume | begedam | انداختم | andâxtam | I threw |
منابع
- ↑ Dialect: Kalarestaqi, , “Dialect: Kalarestaqi” glottolog,
- ↑ Dialect: Kelardashti, , “Dialect: Kelardashti” glottolog,
- ↑ برجیان، حبیب (۱۳۸۸). متون طبری. تهران: آینه میراث صاحب امتیاز مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب. ص. ۱۱. شابک ۱۵۶۱–۹۴۰۰ مقدار
|شابک=را بررسی کنید: invalid character (کمک). - ↑ کلباسی، ایران (۱۳۸۳). «گذشته نقلی در لهجهها و گویشهای ایرانی». ویژه نامه نامه فرهنگستان (گویششناسی) (۲): ۸۲.
- ↑ اشمیت، رودیگر (١٣٨٢). راهنمای زبانهای ایرانی. به کوشش ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ بیدی. تهران: انتشارات ققنوس. ص. صفحه ۴۹۰ جلد دوم. شابک ۹۶۴-۳۱۱-۴۸۸-۰.
- ↑ آقاگلزاده، فردوس (۱۳۹۵). زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبانشناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی). نشر دانشگاه تربیت مدرس. ص. ۱۷۲.
- ↑ The dictionary edited by Naṣri Ašrafi (1381 Š./2002) contains vocabulary from the dialects of ʿAbbāsābād, Āmol, Bābol, Behšahr, Katul, Kord-kuy, Nowšahr, Sāri, Qāʾem-šahr, Tonokābon, etc. (in part compared with Pahlavi)., (Prods Oktor Skjærvø), “IRAN vi. IRANIAN LANGUAGES AND SCRIPTS (2) Documentation” Encyclopædia Iranica, online edition
- ↑ نصری اشرافی، جهانگیر (۱۳۷۷). واژهنامه بزرگ تبری. به کوشش حسین صمدی و سید کاظم مداح و کریم الله قائمی و علی اصغر یوسفی نیا و محمود داوودی درزی و محمد حسن شکوری و عسکری آقاجانیان میری و ابوالحسن واعظی و ناصر یداللهی و جمشید قائمی و فرهاد صابر و ناعمه پازوکی. تهران: اندیشه پرداز و خانه سبز. ص. صفحات ۲۷ و ۳۰ جلد اول. شابک ۹۶۴۹۱۱۳۱۵۰.
- ↑ گویش ساری (مازندرانی)، گیتی شکری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، سال 1374، ص 75
- ↑ آقاگلزاده، فردوس (۱۳۹۵). زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبانشناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی). نشر دانشگاه تربیت مدرس. ص. ۱۱۹.
- ↑ ثمره, یدالله. "تحلیل ساختاری فعل در گویش گیلکی کلاردشت" (PDF). ensani.ir.
- ↑ گویش کلاردشت (رودبارک)، ایران کلباسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، سال 1376، ص 44
- ↑ راهنمای زبانهای ایرانی، رودریگر اشمیت، انتشارات ققنوس، سال 1388، جلد دوم، ص 504
- ↑ کلباسی، گویش کلاردشت (رودبارک)، ۹۱.
- ↑ کلباسی، گویش کلاردشت (رودبارک)، ۹۸–۹۳.
- ↑ کلباسی، گویش کلاردشت (رودبارک)، ۱۶۹.
- ↑ کلباسی، گویش کلاردشت (رودبارک)، ۱۶۳.
- 1 2 کلباسی، گویش کلاردشت (رودبارک)، ۱٧۴_۲۷۲.