یوروبالند
یوروبالند
Ilẹ̀ Káàárọ̀-Oòjíire جنوب‌غربی و بخشی از شمال مرکزی نیجریه و مرکز بنین، مرکز-شرقی توگو | |
|---|---|
ناحیه فرهنگی | |
 پرچم غیررسمی مردم یوروبا | |
| نام مستعار: Ilẹ̀ Oòduà | |
 موقعیت یوروبالند (green) در غرب آفریقا (white) | |
| بخشی از |  نیجریه بنین توگو |
| کهن‌ترین اثر تاریخ‌گذاری‌شده ایفه | ۵۰۰ پیش از میلاد |
| - امپراتوری اویو | ۱۳۰۰ |
| - مستعمره بریتانیا | ۱۸۶۲ |
| - قیمومیت آلمان (توگولند آلمان، توگوی کنونی) | ۱۸۸۴ |
| - مستعمره فرانسه (داهومی، بنین کنونی) | ۱۹۰۴ |
| - نیجریه | ۱۹۱۴ |
| بنیان‌گذار | مردمان پروتو-یوروبا و پروتو-ادکیری |
| پایتخت منطقه‌ای | •ایبادان (سیاسی) •ایله-ایفه (فرهنگی/معنوی) •لاگوس (اقتصادی) |
| کرسی سابق | •اویو-ایله (پایتخت پیشین امپراتوری اویو) |
| متشکل از | |
| حکومت | |
| • نوع | پادشاهی‌ها • اوبا (پادشاه) • اوگبونی (قوه مقننه) • اولویه (سران قبیله) • بالوگون (جنرالیسیمو) • بائله (سران روستا/منطقه در یوروبالند غربی) • اولوجا (سران روستا/منطقه در یوروبالند شرقی) |
| مساحت | |
| • کل | ۱۸۱۳۰۰ کیلومتر مربع (۷۰۰۰۰ مایل مربع) |
| بیشترین ارتفاع | ۱۰۵۵ متر (۳۴۶۱ فوت) |
| کمترین ارتفاع | -۰٫۲ متر (-۰٫۷ فوت) |
| جمعیت (برآورد ۲۰۱۵) | |
| • کل | ~ ۵۵ میلیون |
| • تراکم | ۳۸۷/کیلومتر مربع (۱۰۰۰/مایل مربع) |
| در نیجریه، بنین و توگو | |
| جمعیت‌شناسی | |
| • زبان | زبان یوروبایی، زبان‌های یوروبوئیدی |
| • دین | مسیحیت، اسلام، دین یوروبا (ایشه‌شه) |
| منطقهٔ زمانی | زمان غرب آفریقا (نیجریه، بنین)، ساعت گرینویچ (توگو) |
یوروبالند (به یوروبا: Ilẹ̀ Káàárọ̀-Oòjíire) سرزمین اصلی و ناحیه فرهنگی مردم یوروبا در غرب آفریقا است. این منطقه کشورهای امروزی نیجریه، بنین و توگو را دربرمی‌گیرد و مساحت کل آن ۱۴۲٬۱۱۴ کیلومترمربع است. از این مساحت، ۷۴٫۶ درصد (۱۰۶٬۰۱۶ کیلومترمربع) در نیجریه، ۱۸٫۹ درصد در بنین و ۶٫۵ درصد باقی‌مانده در توگو قرار دارد. پیش از استعمار اروپایی، بخشی از این منطقه به نام «سرزمین یوروبا» شناخته می‌شد. این فضای جغرافیایی-فرهنگی در حدود ۵۵ میلیون نفر جمعیت دارد که اکثریت آن‌ها از قوم یوروبا هستند.
یوروبالند از نظر جغرافیایی از خلیج گینه به سوی شمال گسترش یافته و از رودخانه نیجر به سوی غرب تا بنین و توگو امتداد دارد. این ناحیه دارای تنوع اقلیمی چشمگیری است؛ از جنگل‌های مانگرو و دشت‌های ساحلی در جنوب تا تپه‌ماهورهای مرتفع در داخل سرزمین. بلندترین نقطه آن در تپه‌های اینسلبرگ ایدانره با ارتفاعی بیش از ۱٬۰۵۰ متر قرار دارد.
از نظر تاریخی، یوروبالند خاستگاه چندین پادشاهی مهم بوده‌است. شهر ایفه به عنوان میهن فرهنگی و معنوی ملت یوروبا شناخته می‌شود و بر اساس روایات، نیای افسانه‌ای یوروباها، اودودوا، از آنجا برخاسته است. امپراتوری اویو در فاصله سال‌های ۱۷۰۰ تا ۱۹۰۰ میلادی قدرتمندترین نیروی نظامی و سیاسی یوروبا بود.
جغرافیا
از نظر زمین‌شناختی، یوروبالند از خلیج گینه به شمال گسترش یافته و از رودخانه نیجر به سمت غرب به داخل بنین و توگو کشیده می‌شود. در بخش شمالی، یوروبالند از حومه‌های غرب لوکوجا آغاز شده و تا شاخه رود مونو در توگو بدون وقفه ادامه می‌یابد؛ فاصله‌ای در حدود ۶۱۰ کیلومتر. در جنوب، از منطقه‌ای در غرب رودخانه بنین که یوروباهای ایلاجه در آن زندگی می‌کنند آغاز شده و تا پورتو نووو ادامه می‌یابد؛ مجموع فاصله‌ای حدود ۲۸۰ کیلومتر به صورت خط مستقیم.[۱]
این سرزمین در جنوب با جنگل‌های مانگرو، پای‌رود و دشت‌های ساحلی مشخص می‌شود که به تدریج به سمت شمال به تپه‌ماهورها و بلندی‌های ناهموار داخلی تبدیل می‌شوند؛ این ناحیه به نام «فلات یوروبالند» یا «بلندی‌های غربی» شناخته می‌شود. بلندی‌ها به‌ویژه در منطقه ایالت اکیتی، در اطراف ارتفاعات افون و کمربند چین‌خوردگی اوکمسی نمایان‌تر هستند؛ این مناطق ارتفاعی بیش از ۷۳۲ متر دارند و آبشارهای فراوانی چون آبشار اولومیرین، آبشار آرینتا و آبشار افون در آن‌ها وجود دارد.[۱][۲] بلندترین نقطه در تپه‌های اینسلبرگ ایدانره با ارتفاعی بیش از ۱٬۰۵۰ متر قرار دارد. به طور کلی، چشم‌انداز داخلی از زمین‌های ناهموار با تک‌کوههای پراکنده تشکیل شده‌است. از جمله: تپه‌های اوکه‌آگبه: ۷۹۰ متر، اولوسونتا در ایکره اکیتی: ۶۹۰ متر، و تپه‌های شاکی و ایگبتی.[۱]
جنگل تپه‌ای نزدیک چشمه‌های گرم ایکوگوسی
دریاچه کوهستانی نزدیک ایکوله، ایالت اکیتی.jpg)
برآمدگی‌های گرانیتی ایدانره، بلندترین ویژگی جغرافیایی در نیمه غربی نیجریه
نمایی از رودخانه اوگون
ساحل دریا نزدیک بادگری
داخل مرکزی یوروبالند در فصل بارندگی
بخشی از ارتفاعات افون، بخشی از کمربند چین‌خوردگی اوکمسی
مخزن آسجیره روی رودخانه اوسون
آبشار اولومیرین در ارین-ایژشا
رودخانه‌ها
با دشت‌های ساحلی، پست‌زمین‌های جنوبی و بلندی‌های داخلی، یوروبالند دارای چندین رودخانه و جویبار بزرگ است که سرتاسر این سرزمین را دربرمی‌گیرند.[۱] این رودخانه‌ها در دو جهت کلی در سرزمین یوروبا جاری هستند؛ به سوی جنوب به سمت تالاب‌ها، پای‌رودها و خورها که به اقیانوس اطلس می‌ریزند، و به سوی شمال به رودخانه نیجر. رودخانه‌های جنوب‌رو عبارت‌اند از: رودخانه اوسون و رودخانه شاشا که به تالاب لکی می‌ریزند، رودخانه اوگون و شاخه‌های اصلی آن (اویان و اوفیکی) که به تالاب لاگوس می‌ریزند، رودخانه فوقانی مونو، رودخانه اوبا، رودخانه ارینله، رودخانه یووا که به خور بادگری می‌ریزد، رودخانه اوکپارا که بخشی از مرز نیجریه-بنین را تشکیل می‌دهد و سپس به رودخانه اومه که به دریاچه نوکوئه و خور پورتونووو می‌ریزد. آن‌هایی که به سمت شمال به رودخانه نیجر جاری می‌شوند عبارت‌اند از: رودخانه موشی، اویون، اوشین، آوون، آسا، ارو، لاویری و اویی.[۳]
بخش‌بندی‌های زیرملی
بخش نیجریایی یوروبالند شامل ایالت‌های امروزی اویو، اوسون، اوگون، کوارا، اوندو، اکیتی، لاگوس و بخش غربی کوگی می‌شود.[۱] بخش بنینی شامل استان اومه، استان پلاتئو، استان کالینس، بخش چائورو از استان بورگو، بخش باسیلا از استان دونگا، بخش‌های اوئینهی و زوگبودومی از استان زو، و بخش کندی، بنین از استان آلیبوری است. بخش‌های توگویی شامل بخش‌های اوگو، آنیه و است-مونو در منطقه پلاتو و بخش چامبا در منطقه مرکزی، توگو می‌شود.[۱]
پوشش گیاهی و آب‌وهوا
آب‌وهوای یوروبالند از شمال تا جنوب متفاوت است. بخش‌های جنوبی، مرکزی و شرقی این منطقه از جنگل‌های بلند گرمسیری تشکیل شده که به عنوان اقلیم جنگل‌های پست‌زمینی یوروبا شناخته می‌شود.[۴] پوشش گیاهی مشخصه آن جنگل‌های متراکم سبز با سایبان بسته‌است که از انواع درختان پهن‌برگ تشکیل شده؛ از جمله میلیسیا اکسلسا (ایروکو)، آنتیاریس آفریکانا، ترمینالیا سوپربا (آفارا)، ماهون‌های آفریقایی (ساپله)، لوفیرا آلاتا، درخت قاب (اوبچه)، خایا گرندیفولیولا (ماهون آفریقایی) و گونه‌های دیگر. برخی گونه‌های غیربومی مانند تک و گملینا آربورئا نیز در این اکوسیستم معرفی شده‌اند.[۴]
بخش ساحلی این منطقه دارای اراضی باتلاقی است که گیاهانی چون مانگرو و دیگر گیاهان ریشه‌هوایی و همچنین نخل، سرخس و درختان نارگیل بر سواحل آن رشد می‌کنند. این بخش شامل بیشتر ایالت‌های اوندو، اکیتی، اوگون، اوسون و لاگوس است و با سطح بارش بالا با دو اوج فصلی (مارس تا جولای و سپتامبر تا نوامبر) مشخص می‌شود. میانگین بارش سالانه در ایجبو اوده در میانه ایالت اوگون حدود ۲٬۰۲۰ میلی‌متر است.[۵] این منطقه مرکز صنعت شکوفای تولید کاکائو، لاستیک طبیعی، دانه کولا و روغن پالم است. ایالت‌های اوندو، اکیتی و اوسون بزرگترین تولیدکنندگان کاکائو در نیجریه هستند.[۶][۷]
بخش‌های شمالی و غربی این منطقه با آب‌وهوای جنگلی-ساوانایی گرمسیری مشخص می‌شوند. این ناحیه بخش شمالی دو-سوم ایالت اویو، شمال‌غربی اوگون، کوارا، کوگی، استان کالینس (بنین)، نیمه شمالی بخش پلاتو (بنین) و مرکز توگو را دربرمی‌گیرد. بخشی از این منطقه ساوانای مشتق‌شده‌است که زمانی جنگل بود اما به دلیل فشارهای کشاورزی پوشش درختی خود را از دست داده‌است. بارش سالانه در اینجا بین ۱٬۱۰۰ تا ۱٬۵۰۰ میلی‌متر در نوسان است. بارش سالانه در ایلورین به عنوان مثال ۱٬۲۲۰ میلی‌متر است.[۸] گونه‌های درختی این منطقه شامل پارکیا (درخت لوبیای ایرو) می‌شود که برای تهیه ادویه محلی ایرو یا اوگیری کاربرد دارد.
فصل مونسون (دوره بارانی) در هر دو منطقه آب‌وهوایی با فصل خشک‌تری همراه با بادهای تجارتی شمال‌غربی دنبال می‌شود که هارماتان (طوفان‌های سرد و خاک‌آلود) را از صحرای بزرگ آفریقا می‌آورند و معمولاً همه مناطق به جز بخش کوچکی از ساحل جنوبی را تحت تأثیر قرار می‌دهند.[۱]
شهرها و شهرک‌های اصلی
| شهرهای اصلی یوروبالند برآوردهای ۲۰۱۶–۲۰۱۸[۹][۱۰] | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| رتبه | نام شهر | منطقه | جمعیت | رتبه | نام شهر | منطقه | جمعیت | ||
| ۱ | لاگوس (کلان‌شهر) | ایالت لاگوس | ۲۳٬۴۳۷٬۴۳۵ | ۱۱ | اویو (نیجریه) | ایالت اویو | ۶۰۲٬۰۰۰ | ||
| ۲ | ایبادان | ایالت اویو | ۳٬۶۷۵٬۰۰۰ | ۱۲ | بادگری | ایالت لاگوس | ۵۵۵٬۱۶۲ | ||
| ۳ | ایلورین | ایالت کوارا | ۱٬۱۲۰٬۰۰۰ | ۱۳ | ادو اکیتی | ایالت اکیتی | ۴۶۵٬۰۰۰ | ||
| ۴ | ایکورودو | ایالت لاگوس | ۱٬۰۰۵٬۵۵۱ | ۱۴ | اوگبوموشو | ایالت اویو | ۴۲۰٬۴۰۰ | ||
| ۵ | اوسوگبو | ایالت اوسون | ۸۲۰٬۰۰۰ | ۱۵ | اوندو سیتی | ایالت اوندو | ۳۹۰٬۰۰۰ | ||
| ۶ | ابوکاتا | ایالت اوگون | ۷۷۷٬۰۰۰ | ۱۶ | ایکیره | ایالت اوسون | ۳۳۷٬۲۰۰ | ||
| ۷ | ایفو-آکوته-ایجوکو (کنگلومرا) | ایالت اوگون | ۷۵۰٬۰۰۰ | ۱۷ | شاگامو | ایالت اوگون | ۳۲۵٬۰۰۰ | ||
| ۸ | اوتا | ایالت اوگون | ۷۳۳٬۴۰۰ | ۱۸ | ایکیرون | ایالت اوسون | ۳۲۳٬۹۰۰ | ||
| ۹ | ایفی | ایالت اوسون | ۷۰۱٬۱۰۰ | ۱۹ | اوو (ایالت اوندو) | ایالت اوندو | ۳۰۰٬۰۰۰ | ||
| ۱۰ | اکوره (نیجریه) | ایالت اوندو | ۶۶۲٬۸۰۰ | ۲۰ | ایلسا (ایالت اوسون) | ایالت اوسون | ۲۹۲٬۳۰۰ | ||
بخش‌بندی‌های اداری
| یوروبالند | |||||||
| کشور: نیجریه | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ایالت | مساحت (کیلومترمربع) | مرکز منطقه‌ای | بزرگترین شهر | دومین شهر بزرگ | |||
| ایالت اکیتی | 6,353 | ادو اکیتی | ادو اکیتی | ایکره-اکیتی | |||
| ایالت کوگی | 9,351 | لوکوجا | کابا | ایسانلو، ایگبه | |||
| ایالت کوارا | 17,000 | ایلورین | ایلورین | اوفا | |||
| ایالت لاگوس | 3,345 | ایکجا | علی‌موشو | ایکورودو | |||
| ایالت اوگون | 16,762 | ابوکاتا | اوتا-ایجوکو-ایفو | ابوکاتا | |||
| ایالت اوندو | 15,500 | اکوره | اکوره | اوندو، اوکیتیپوپا | |||
| ایالت اوسون | 9,251 | اوسوگبو | اوسوگبو | ایله-ایفه، ایلشا | |||
| ایالت اویو | 28,454 | ایبادان | ایبادان | اویو، اوگبوموشو | |||
| مساحت = ۱۰۶٬۰۱۶ کیلومترمربع | |||||||
| کشور: بنین | |||||||
| بخش (استان) | مساحت (کیلومترمربع) | مرکز منطقه‌ای | بزرگترین شهر | دومین شهر بزرگ | |||
| بورگو (شاوورو) | 5,000 | ____ | شاوورو | کپاکپانین | |||
| کالینس | 12,440 | ایگبو ایداشا | شابه | ایداشا | |||
| دونگا (باسیلا) | 5,661 | ____ | باسیلا | مانیگری | |||
| پلاتئو | 3,264 | ساکته | پوبه | کتو، ساکته | |||
| اومه | 500 | پورتو نووو | پورتو نووو | آجارا | |||
| مساحت ≈ ۲۶٬۸۶۵ کیلومترمربع | |||||||
| کشور: توگو | |||||||
| منطقه | مساحت (کیلومترمربع) | مرکز منطقه‌ای | بزرگترین شهر | دومین شهر بزرگ | |||
| مرکزی (چامبا) | 2,900 | ____ | کابولی | آلجو، گوبی | |||
| پلاتو | 6,482 | آتاکپامه | آتاکپامه | آنیه، موریتا | |||
| مساحت ≈ ۹٬۲۳۳ کیلومترمربع | |||||||
| مساحت کل یوروبالند ≈ ۱۴۲٬۱۱۴ کیلومترمربع | |||||||
پیشینه و روایت شفاهی
سکونت
اودودوا به عنوان نیای افسانه‌ای یوروبا شناخته می‌شود و تقریباً هر شهرک یوروبایی ریشه خود را به شاهزادگان ایله-ایفه در ایالت اوسون نسبت می‌دهد. از این رو ایفه را می‌توان میهن فرهنگی و معنوی ملت یوروبا، هم در نیجریه و هم خارج از آن، دانست. بر اساس روایت اویو، اودودوا یک فرستاده یوروبایی بود که گفته می‌شد از شرق آمده و این به احتمال بیشتر به منطقه زیرگروه‌های اکیتی و اوکون در یوروبالند اشاره دارد.[۱۱] از سوی دیگر، شواهد زبانی نشان می‌دهد که نیمه شرقی یوروبالند در دوره‌ای پیشین‌تر از مناطق غربی سکونت داشته‌است، زیرا گویش‌های یوروبای شمال‌غربی و جنوب‌غربی نوآوری‌های زبانی بیشتری نسبت به همتایان مرکزی و شرقی خود نشان می‌دهند.[۱]
پیش از جنگ داخلی
در فاصله سال‌های ۱۱۰۰ تا ۱۴۰۰ میلادی، پادشاهی یوروبایی ایفه دوران طلایی را تجربه کرد که بخشی از آن نوعی رنسانس هنری و ایدئولوژیک بود. سپس امپراتوری اویو بین ۱۷۰۰ تا ۱۹۰۰ میلادی به عنوان قدرت نظامی و سیاسی غالب یوروبا جای آن را گرفت.[۱]
مردم یوروبا به طور کلی احساس عمیقی از فرهنگ و سنت‌هایی دارند که آن‌ها را به هم پیوند می‌دهد و به عنوان فرزندان اودودوا شناسایی می‌کند. گروه‌ها و زیرگروه‌های متعددی در یوروبالند وجود دارند که بر اساس گویش‌های مختلف زبان یوروبایی شناخته می‌شوند. این گویش‌ها با آنکه به طور متقابل قابل فهم هستند، تفاوت‌های مشخصی دارند.[۱]
حکومت در جوامع یوروبایی ساختار پیچیده‌ای دارد. در سطح پایه، خانواده هسته‌ای با پدر به عنوان سرپرست قرار دارد. سطح بعدی خانواده گسترده با سرپرست خاص خود (اولوری-ابی) است. گروهی از خانواده‌های گسترده یک شهر را تشکیل می‌دهند که توسط سران محلی (اولویه‌ها) زیر نظر بائله‌ها اداره می‌شود. گروهی از شهرها یک قبیله را تشکیل می‌دهد که زیر نظر اوبا حکومت می‌کند.[۱]
تاریخ
حکومت
ایفی توسط امپراتوری اویو به عنوان قدرت سیاسی و نظامی غالب یوروبا در فاصله ۱۶۰۰ تا ۱۸۰۰ میلادی پشت سر گذاشته شد. بیشتر شهرها زیر کنترل «اوباها» (پادشاهان دینی) و شوراهایی متشکل از اولویه‌ها (سران با نسب سلطنتی، اشرافی و گاه عوام) اداره می‌شدند.[۱]
نظام‌های مختلف حکومتی در ایالت‌های گوناگون وجود داشت. برخی مانند اویو دارای پادشاهانی با اقتدار تقریباً مطلق بودند، در حالی که در برخی دیگر مانند شهرستان‌های ایجبو، شوراهای سنایی قدرت اصلی را در دست داشتند. با این همه، در همه موارد پادشاهان یوروبا نیازمند تأیید مستمر رأی‌دهندگانشان بودند و در صورت استبداد یا ناکارآمدی، اجبار به کناره‌گیری از قدرت می‌شدند. فرمان ترک تخت معمولاً از طریق پیامی نمادین (آروکو) که به شکل تخم‌مرغ‌های طوطی در یک کاسه کالباسی پوشیده توسط سناتورهای اوگبونی تحویل داده می‌شد، ابلاغ می‌گشت.[۱]
جنگ‌های داخلی یوروبا
پس از جهاد (معروف به جنگ فولانی) به رهبری عثمان دان فودیو (۱۷۵۴–۱۸۱۷) در اوایل سده نوزدهم، امپراتوری اویو به تدریج فروپاشید. این بی‌ثباتی منجر به یک رشته جنگ‌های داخلی در سرتاسر یوروبالند شد که طی دهه‌ها مرزهای سیاسی این منطقه را دگرگون کرد.[۱]
پیوند به بیرون
منابع
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Defence Language Institute, Curriculum Development Division: Yoruba Culture Orientation, 2008
- ↑ «Taking a short road trip through Oke-Mesi Fold Belt (Part 1)». olokuta.blogspot.ca. ۵ اکتبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۳ آوریل ۲۰۱۸.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Delineation of Groundwater Potential Zones in Awun Basin and Its Environs Using Remote Sensing and GIS Techniques». ResearchGate. دریافت‌شده در ۱۳ آوریل ۲۰۱۸.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 "Yoruba lowland forests" (in English). World Wildlife Federation. Retrieved 3 ژانویه 2022.
- ↑ «Ijebu Ode climate: Average Temperature, weather by month, Ijebu Ode weather averages – Climate-Data.org». en.climate-data.org. دریافت‌شده در ۱۶ اوت ۲۰۲۱.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «ANALYSIS OF INCENTIVES AND DISINCENTIVES FOR COCOA IN NIGERIA» (PDF). Fao.org. دریافت‌شده در ۳۱ ژانویه ۲۰۲۲.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Ondo State of Nigeria:: Nigeria Information & Guide». Nigeriagalleria.com. دریافت‌شده در ۱۳ آوریل ۲۰۱۸.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Climate Ilorin: Temperature, Climograph, Climate table for Ilorin - Climate-Data.org». en.climate-data.org. دریافت‌شده در ۱۳ آوریل ۲۰۱۸.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Lagos Bureau of Statistics. «2018 Abstract of Local Government Statistics» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۱۶ اوت ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۱.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Nigeria: States, Local Government Areas, Cities and Agglomerations - Population Statistics in Maps and Charts». Citypopulation.de. دریافت‌شده در ۳۱ ژانویه ۲۰۲۲.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Article: Oduduwa, The Ancestor Of The Crowned Yoruba Kings». بایگانی‌شده از اصلی در ۵ فوریه ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۳۱ ژانویه ۲۰۲۲.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Yorubaland». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۳۰ مه ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Yorubaland». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای فرانسوی، بازبینی‌شده در ۳۰ مه ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Iorubalândia». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای پرتغالی ، بازبینی‌شده در ۳۰ مه ۲۰۲۶.
- حوزههای نفوذ فرهنگی
- جغرافیای بنین
- جغرافیای نیجریه
- جغرافیای توگو
- جغرافیای یوروبالند
- تاریخ یوروبا
- منطقههای آفریقای غربی