خاندان رومانوف
| خاندان رومانوف | |
|---|---|
| خاندان سلطنتی | |
 نشان خاندان رومانوف | |
| خاندان مادر | هولشتاین–گوتورپ (از ۱۷۶۲) |
| کشور | روسیه تزاری امپراتوری روسیه |
| تاریخ بنیان‌گذاری | ۲۱ فوریه ۱۶۱۳ |
| بنیانگذار | میخائیل یکم |
| رهبر کنونی |
|
| آخرین حاکم |
|
| عنوان‌ها |
|
| خانواده‌های مرتبط | دودمان وینزر |
| عزل | ۱۵ مارس ۱۹۱۷ (در انقلاب فوریه) |
خاندان رومانوف (به روسی: Рома́новы) خاندان سلطنتی حاکم بر روسیه از سال ۱۶۱۳ تا ۱۹۱۷ میلادی بود. رومانوف‌ها نخست پس از ازدواج آناستازیا رومانوفا اولین همسر ایوان مخوف با او، به شهرت رسیدند. نیکلای دوم آخرین امپراتور روسیه، همراه با خانواده‌اش در سال ۱۹۱۸ اعدام شدند؛ اما هنوز هم نوادگان زندهٔ دیگری از این خاندان وجود دارند.
اعضای خاندان رومانوف در ابتدا از طبقه بویارها (بالاترین رتبه اشرافی در روسیه آن زمان) بودند و تحت سلطه دودمان روریک حکومت می‌کردند. با مرگ فیودور یکم در سال ۱۵۹۸، دودمان روریک منقرض شد و بحران جانشینی موجب آغاز «دوران آشوب» شد؛ دوره‌ای که مدعیان و مدعیان دروغین بسیاری در جریان اشغال روسیه توسط مشترک‌المنافع لهستان–لیتوانی، ادعای سلطنت کردند. در ۲۱ فوریه ۱۶۱۳، مجلس زِمسکی سوبور، میخائیل رومانف را به‌عنوان تزار انتخاب کرد و بدین ترتیب، دودمان رومانوف به‌عنوان دومین سلسله سلطنتی روسیه تأسیس شد.
نوهٔ میخائیل، پتر یکم (پتر کبیر)، در سال ۱۷۲۱ عنوان امپراتور روسیه را برگزید و تأسیس رسمی امپراتوری روسیه را اعلام کرد. او با مجموعه‌ای از اصلاحات و جنگ‌ها، روسیه را به یک قدرت بزرگ جهانی تبدیل کرد. با مرگ امپراتیس الیزابت (دختر پتر کبیر) در سال ۱۷۶۲ بدون فرزند، خط مستقیم مردانه خاندان رومانوف پایان یافت. در نتیجه، خواهرزاده‌اش پتر سوم، که از شاخهٔ پدری خاندان هولشتاین–گوتورپ بود، به سلطنت رسید و نام خانوادگی مادری خود، رومانوف، را حفظ کرد. از آن زمان، نوادگان پس از الیزابت گاه با عنوان «هولشتاین–گوتورپ–رومانوف» شناخته می‌شوند، هرچند به‌طور رسمی همچنان عضو خاندان رومانوف محسوب می‌شوند. پاول یکم نخستین ولیعهد رسمی با عنوان «تسِساروویچ» بود؛ عنوانی که بعدها برای همهٔ وارثان اصلی سلطنت به‌کار رفت.
با کناره‌گیری نیکلای دوم در ۱۵ مارس ۱۹۱۷ (مطابق با ۲ مارس در تقویم قدیم) در پی انقلاب فوریه، سلطنت خاندان رومانوف پس از ۳۰۴ سال پایان یافت و جمهوری روسیه تحت دولت موقت شکل گرفت؛ مقدمه‌ای بر جنگ داخلی روسیه (۱۹۱۷–۱۹۲۲). در سال ۱۹۱۸، نیکلای دوم و خانواده‌اش توسط بلشویک‌ها اعدام شدند. از میان ۶۵ عضو خاندان رومانوف، ۴۷ نفر از اعدام جان سالم به‌در بردند و به خارج از کشور تبعید شدند. در سال ۱۹۲۴، دوک بزرگ کیریل ولادیمیرویچ، ارشدترین بازماندهٔ مرد از نسل الکساندر دوم بر اساس اصل تقدم نسل، ریاست نمادین خاندان سلطنتی منقرض‌شدهٔ روسیه را برعهده گرفت.
تاریخچه
هولشتاین-گوتورپ-رومانوف
خاندان هولشتاین–گوتورپ شاخه روسیه نام خانوادگی رومانوف را حفظ کرده و بر تبار مادری خود از پتر کبیر، از طریق آنا پتروونا (دختر بزرگتر پتر یکم از همسر دومش) تأکید داشتند.[۱] در سال ۱۷۴۲، الیزابت روسیه پسر آنا، خواهرزاده‌اش پیتر هولشتاین-گوتورپ را به سن پترزبورگ آورد و او را وارث خود اعلام کرد. پس از مدتی، او را به ازدواج یک شاهزاده خانم آلمانی، سوفیا از آنهالت-زربست درآورد. در سال ۱۷۶۲، اندکی پس از مرگ ملکه الیزابت، سوفیا که پس از ازدواج نام روسی کاترین را برای خود برگزیده بود، با کمک معشوقش، گریگوری اورلوف، شوهر نامحبوب خود را سرنگون کرد. او با عنوان کاترین کبیر سلطنت کرد. پسر کاترین، پاول یکم، که در سال ۱۷۹۶ جانشین مادرش شد،[۲] به ویژه به اینکه نوه پتر کبیر است، افتخار می‌کرد، اگرچه خاطرات مادرش مسلماً القا می‌کند که پدر طبیعی پاول در واقع معشوق او سرگئی سالتیکوف بود، نه شوهرش، پتر سوم. پاول که به شدت از خطرات ناشی از نبردهای جانشینی آگاه بود، قوانین خاندان را برای رومانوف‌ها - به اصطلاح قوانین پولین، در میان سختگیرانه‌ترین قوانین در اروپا - صادر کرد که اولویت نیمه سالیک را به عنوان قانون جانشینی تاج‌وتخت ایجاد کرد و برای پادشاه و سلسله، و برای همسران پادشاهان و وارثان نزدیک آنها ایمان به مذهب ارتدوکس لازم بود. بعدها، الکساندر یکم، در پاسخ به ازدواج ناهم‌تراز برادر و وارث خود کنستانتین پاولوویچ،[۲] این الزام را اضافه کرد که همسران همه خاندان سلطنتی روسی در سلسله مردانه باید از تولد برابر باشند (یعنی متولد شده از یک سلسله سلطنتی یا حکومتی باشند).
سقوط دودمان رومانوف
انقلاب فوریهٔ سال ۱۹۱۷ منجر به کناره‌گیری نیکلای دوم از سلطنت شد. او تاج و تخت را به نفع برادرش، دوک بزرگ میخائیل آلکساندروویچ، واگذار کرد. با این حال، میخائیل از پذیرش قدرت امپراتوری خودداری کرد و تصمیم‌گیری نهایی را به دولت موقت واگذار نمود تا در آینده از طریق همه‌پرسی دموکراتیک تعیین شود. این اقدام عملاً به سلطنت خاندان رومانوف در روسیه پایان داد.
پس از انقلاب فوریه، نیکلای دوم و خانواده‌اش در کاخ الکساندر تحت بازداشت خانگی قرار گرفتند. در حالی که برخی از اعضای خاندان سلطنتی توانستند روابط خوبی با دولت موقت حفظ کنند و در نهایت از روسیه خارج شوند، نیکلای دوم و خانواده‌اش در اوت ۱۹۱۷ توسط الکساندر کرنسکی به شهر توبولسک در سیبری تبعید شدند. در جریان انقلاب اکتبر همان سال، بلشویک‌ها دولت موقت را سرنگون کردند.
در آوریل ۱۹۱۸، خانواده رومانوف به شهر یکاترینبورگ در منطقه اورال منتقل شدند و در خانه ایپاتیف نگهداری شدند. در شب‌های ۱۶ تا ۱۸ ژوئیه ۱۹۱۸، تمامی اعضای خانواده سلطنتی روسیه به همراه چند تن از خدمت‌کارانشان توسط انقلابیون بلشویک اعدام شدند؛ اقدامی که احتمالاً به دستور مستقیم ولادیمیر لنین صورت گرفت.
منابع
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «House of Romanov». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۰۲۴-۰۸-۱۱.
- خاندان رومانوف
- خاندانهای والای روسیه
- خانواده‌های سلطنتی اروپا
- دودمانهای پادشاهی روسیه
- روسیه تزاری