آبانگان
| از سلسله مباحث |
| مَزدَیَسنا |
|---|
 |
|
درگاه مزدیسنا |
| آبانگان | |
|---|---|
| برپایی توسط | زرتشتیان و دوستداران فرهنگ ایران باستان |
| نوع | جشنهای آب، جشنهای ماهانه، جشنهای ایران باستان |
| اهمیت | بزرگداشت ایزدبانو آناهیتا، پیروزی ایرانیان بر افراسیاب[۱] |
| مراسم | رفتن به پرستشگاههای ایزدبانو آناهیتا، نیایش در کنار رودها و چشمهها، رقصیدن، سمنوپزان[۲] پاسداشت پاکی و باروری [۳] |
| تاریخ | دهم آبان |
| تناوب | سالانه |
| مرتبط با | جشن تیرگان، جشن خردادگان |
آبانگان (چهارمِ آبانماه به گاهشماریِ زرتشتی، دهمِ آبانماه به گاهشماریِ جلالی) یکی از جشنهای ایرانی است که در ستایش و نیایش ایزدبانو آناهیتا که ایزد آبهای روان بودهاست، برگزار میشدهاست. زمان برگزاری این جشن در آبان، روز دهم آبان بودهاست.
آبان (نامِ دیگرِ ارِدْوی سورَ اَناهیتَا/ناهید) ایزدْبانویِ آبها و نگاهبانِ پاکی و بیآلایشی در گیتی است. آناهیتا در اسطورههای ایرانی، یکی از فرهمندترین ایزدان و یکی از کارآمدترین نقشْوَرزان است. در اوستا، سرود بلند و زیبایی به نام آبانْ یَشت با خیالْنقشهایی دلپذیر، ویژهٔ نیایش و ستایش اوست:
... اوست بَرومندی که در همهجا بلندْآوازه است.
اوست که در بسیار فَرّهمَندی، همچندِ همه آبهای روی زمین است.
اوست زورمندی که از کوهِ هُکَر به دریایِ فراخکرت ریزد.
من -- اهوره مَزدا -- او را به نیروی خویش، هستی بخشیدم تا خانه و روستا و شهر و کشور را بپرورم و پشتیبان و پناه بخش و نگاهبان باشم …[۴]
بیرونی در آثار باقیه به نقل از موبدان گزارش میکند که در این روز زَو/زاب پسر طهماسپ دستور داد که جویها و قناتها بکنند و از آن نگهداری کنند. سپس روایت دیگری میآورد که در این روز خبر پیروزی فریدون بر بیوراسپ به مردمان هفتکشور رسید و دوباره نظم بر جهان حاکم شد. [۵]
در شاهنامه فردوسی پس از سالها جنگ و ویرانی، سپاه زَو طهماسپ و سپاه افراسیاب تورانی صلح کردند. در آن روز پس از چند سال خشکسالی باران بارید و ایرانیان جشن برپا کردند که تلویحا میتواند اشاره ای به جشن آبانگان باشد:
بیامد به نزدیک ایرانسپاه / به سر بر نهاده کیانیکلاه
...همان بد که تنگی بد اندر جهان / شده خشک خاک و گیا را دهان
نیامد همی زآسمان هیچ نم / همی برکشیدند نان با درم
...سخن رفتشان یکبهیک همزبان/ که از ماست بر ما بدِ آسمان!
ز هر دو سپه خاست فریاد و عَو / فرستاده آمد به نزدیک زو
...بیا تا ببخشیم روی زمین / سراییم یک با دگر آفرین
...بر آن برنهادند هر دو سخن / که در دل ندارند کین کهن
ببخشند گیتی به رسم و به داد / ز کار گذشته نیارند یاد
...پر از غلعل و رعد شد کوهسار / زمین شد و پر از بوی و رنگ و نگار
...به هر سو یکی جشنگه ساختند / دل از کین و نفرین بپرداختند[۶]
«در جشن آبانگان، پارسیان به ویژه زنان در کنار دریا یا رودخانهها، فرشتهٔ آب را نیایش میکنند. ایرانیان کهن آب را پاک (مقدس) میشمردند و هیچگاه آن را آلوده نمیکردند و آبی را که ویژگی سهگانهاش (رنگ- بو- مزه) دگرگون میشد برای آشامیدن و شستشو به کار نمیبردند. زرتشتیان نیز در این روز همانند سایر جشنها به آدریانها (آتشکدهها) میروند و پس از آن برای گرامی داشت مقام فرشتهٔ آبها، به کنار جویها و قناتها رفته و با خواندن اوستای آبزور (بخشی از اوستا که به آب و آبان وابسته است) و به دستیاری مُوبَد خوانده میشود، اهورامزدا را ستایش کرده و درخواست فراوانی آب و نگهداری آن را کرده و پس از آن به شادی میپردازند.»[۷]
منابع
- آناهیتا و ایزدبانوان دیگر در اسطورهها و باورهای ایرانیان، رضا طاهری، نشر فروهر
- ↑ ماهنامه امرداد
- ↑ پیوند ایزدبانو آناهیتا و سمنو در سمنوپزان - امرداد
- ↑ ماهنامه امرداد
- ↑ آبانْ یَشت، بندهای ۳–۶ در اوستا، کهنترین سرودها و متنهای ایرانی، گزارش و پژوهش جلیل دوستخواه، چاپ نهم، جلد یکم، ص ۲۹۸.
- ↑ «ĀBĀN MĀH».
- ↑ «پادشاهی زو طهماسپ».
- ↑ رضا طاهری، آناهیتا و ایزدبانوان دیگر در اسطورهها و باورهای ایرانیان، نشر فروهر، ص ۱۲۵
