آیکن (رایانش)
آیکُن یا آیکون (به انگلیسی: icon) (واژهٔ مصوب: نَقشَک)[۱]، در مقولهٔ نمایش رایانه‌ای، به تصویرنگاری کوچک گفته می‌شود که به‌عنوان ابزاری برای کمک به کاربران در ناوبری در رایانه عمل می‌کند. درواقع، آیکن‌ها عکس‌های کوچکی هستند که برای نمایش تصویری یک شئ یا موضوع به کار می‌روند. آیکن‌ها در فضای مجازی و رایانه، همانند نشان‌های راهنمایی و رانندگی در فضای واقعی و زندگی روزمره هستند.[۲]
تاریخچه
با ظهور قابلیت نمایش تصویرهای گرافیکی بیتی (شطرنجی) در رایانه‌ها، آیکن‌ها به‌عنوان ابزاری برای کمک به کاربران در راهبری به وجود آمدند. آیکن‌ها نخست در دههٔ هفتاد و توسط شرکت زیراکس برای کمک به کاربران تازه‌کار طراحی شدند. پس از آن نیز توسط شرکت‌های مایکروسافت و اپل مکینتاش در سامانه‌عاملهایشان رواج پیدا کردند.
آیکن‌ها می‌توانند بسته به مشخصات فنی دستگاه نمایش، ترجیحات کاربر و شرایط بینایی او اندازه‌ای از ۱۶×۱۶ پیکسل تا ۱۲۸×۱۲۸ و حتی ۲۵۶×۲۵۶ را نیز در بر بگیرند. برخی از پلتفرم‌ها، آیکن‌هایی تا اندازهٔ ۵۱۲×۵۱۲ پیکسل را نیز پشتیبانی می‌کنند. اندازه، نوع و فرمت آیکن، ارتباط مهمی با سکویی که در آن استفاده می‌شوند دارند، به عنوان مثال: آیکن‌هایی با فرمت PNG برای برنامه‌های محلی که محدودیت اندازه‌ای دارند، و آیکن‌هایی با فرمت SVG که اغلب در محیط وب امروزی مورد استفاده قرار می‌گیرند و با ساختار برداری، به اندازه وابسته نیستند.
آیکن‌ها ابتدا در دههٔ ۷۰ میلادی توسط شرکت زیراکس برای کمک به کاربران تازه‌کار معرفی شدند. سپس در دههٔ ۸۰ توسط شرکت‌های اپل و مایکروسافت برای استفاده در سامانه‌عامل‌های خود (اپل‌مکینتاش و ویندوز) رواج یافتند. با رشد فناوری و ظهور دستگاه‌های موبایل، آیکن‌ها در طراحی برنامه‌ها و وبگاه‌ها نیز به بخشی جدایی‌ناپذیر تبدیل شدند. امروزه، آیکن‌ها در همه‌جا، از جمله در رابط کاربری برنامه‌های گوشی، وبگاه‌ها، و رایانه‌های رومیزی، به‌طور گسترده استفاده می‌شوند. آیکن‌ها علاوه‌بر نقش کاربردی، امروزه به‌عنوان یک زبان بصری جهانی نیز عمل می‌کنند و بدون نیاز به متن، مفهوم و کارکرد را به کاربران منتقل می‌سازند.[۳]
جایگاه و جانمایی
برای نشان دادن تعداد زیادی از آیکن‌ها که پیچیدگی رو به رشد یک دستگاه را نشان می‌دهد، سامانه‌های مختلف، روش‌های مختلفی برای ادارهٔ فضای قابل رویت دارند. در نمایشگر رایانه‌ها در صفحهٔ اصلی یا دسکتاپ، مجموعه‌ای از آیکن‌ها وجود دارند که دسترسی سریع به عملکردهای رایج برای کاربران را فراهم می‌کنند.
آیکن‌ها باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که به راحتی قابل شناسایی و فهم‌پذیر باشند. در طراحی مدرن آیکن‌ها، اصل‌های UI/UX و تجربهٔ کاربری (UX) بسیار اهمیت دارند. برای نمونه، طراحی فلت (Flat design) و طراحی متریال (Material design) از جمله روندهای مهم در طراحی آیکن‌ها به‌شمار می‌روند. در این راستا، ابزارهای طراحی مانند اسکِچ (Sketch)، ادوبی ایکس‌دی (Adobe XD) و فیگما (Figma) به طراحان این امکان را می‌دهند که آیکن‌هایی با کیفیت بالا و مطابق با نیاز کاربران طراحی کنند.
طرح
شکل
شکل آیکن باید به آسانی قابل تشخیص باشد و در نمایشگرهای با اندازه‌های مختلف به‌خوبی دیده شود.
رنگ
رنگ آیکن باید کاملا قابل رویت باشد تا به‌آسانی خود را در صفحه نشان دهد و با رنگ پس‌زمینه یکی نباشد تا به خوبی دیده شود و در صورت استفاده از یک رنگ، باید متضاد و قابل رویت و تار نباشد.
اندازه و مقیاس
اندازهٔ آیکن بهتر است طوری تنظیم گردد که در هر دستگاه با صفحه‌نمایش‌های مختلف، به خوبی و وضوح کافی دیده شود.
فرمت
قالب پروندهٔ آیکن می‌تواند پی‌دی‌اف، اس‌وی‌جی ویا پی‌ان‌جی باشد. قالب جِی‌پی‌جی/جِی‌پِگ قالب مناسبی برای آیکن‌ها نیست. اگرچه در وب۲ حتی PNG نیز از نظر حرفه‌ای دیگر مورد پذیرش نیست، چرا که ممکن است مدیریت حجم و اندازه آن به دلیل ساختار پیکسلی باعث تجربه کاربری ضعیف شود
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان: دفتر چهارم. فرهنگستان زبان و ادب فارسی. ۱۳۸۶.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Rosenblatt, Joel (August 7, 2012). "Former Apple Designer Kare Testifies at Samsung Patent Trial". Businessweek. Bloomberg LP. Archived from the original on 10 اوت 2012. Retrieved August 7, 2012.
- ↑ o.o, FUTURAMO™ / MODULUS Sp z. "History of Icons - a visual brief on icon history by FUTURAMO". historyoficons.com (in English). Retrieved 2025-10-27.
منابع
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Computer icon». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۸ ژانویه ۲۰۱۰.
- وبگاه فرهنگستان زبان و ادب فارسی
- نقشک
- تصویرنگاشتها
- عناصر واسط نگارهای کاربر
- گرافیک رایانه‌ای