اثر ضد گلخانه‌ای

اثر ضد گلخانه‌ای یا اثر پادگلخانه‌ای (به انگلیسی: Anti-greenhouse effect) یک پدیده طبیعی است که هنگامی رخ می‌دهد که انرژی تابشی از یک ستاره (خورشید) توسط جو بالایی یک جرم آسمانی مداری (معمولاً با جرم سیاره‌ای) جذب یا پراکنده شود و از رسیدن این انرژی خورشیدی به سطح آن جلوگیری کند؛ امری که به انتقال گرمای خالص منفی (یعنی سرمایش) به سطح می‌انجامد و برعکس اثر گلخانه‌ای است. در یک حالت ایده‌آل که جو بالایی تمام برتابش خورشیدی (دریافت گرما) را جذب کند و در برابر اتلاف فروسرخ (افت گرما) از سطح تقریباً شفاف باشد، دمای تعادل جو پایینی (تروپوسفر و استراتوسفر) ۱۶٪ کاهش می‌یابد که مقدار قابل‌توجهی از سرمایش سطحی است.^[۱]

این اثر پادگلخانه‌ای در تیتان، قمر زحل کشف شده است.^[۲]^[۳] در استراتوسفر تیتان، ریزگردی متشکل از هواپخش‌های تولین آلی به‌طور هم‌زمان نور خورشید را جذب می‌کند و در برابر اتلاف فروسرخ از سطح تیتان تقریباً شفاف است. رقابت پویا بین گرمایش سطحی ناشی از نور خورشید و سرمایش سطحی ناشی از فرار گرمای فروسرخ با یک تعادل ترمودینامیکی مشخص می‌شود؛ جایی که اثر گلخانه‌ای تیتان را ۲۱ کلوین گرم می‌کند در حالی که اثر پادگلخانه‌ای تیتان را ۹ کلوین سرد می‌سازد، بنابراین گرمایش خالص ۱۲ کلوین (= ۲۱ کلوین - ۹ کلوین) است.^[۳]^[۴]

پیشنهاد شده است که زمین احتمالاً در دوران نخست‌زیستی دارای ریزگرد فتوشیمیایی مشابهی بوده که باعث ایجاد اثر پادگلخانه‌ای شده است؛^[۵] اثری که با اثر گلخانه‌ای قوی ناشی از متان جوی فراوان در آن زمان خنثی می‌شد. بر اساس نظریه‌ها، این ریزگرد به تنظیم و تثبیت اقلیم اولیه زمین در پس‌زمینه یک خورشید جوان کم‌نور کمک کرده است.^[۵] این تعادل در پایان نخست‌زیستی با رویداد بزرگ اکسیژنی به‌طور دائمی مختل شد که اکثر متان جوی را از بین برد و متعاقباً منجر به یک دوره سردخانه‌ای ۳۰۰ میلیون ساله معروف به یخبندان هورونی در اوایل دوران پیشین‌زیستی شد، تا اینکه دمای سطح جهانی سرانجام در طول میلیارد سال خسته‌کننده به سطوح معتدل بازگشت. این تعادل دوباره در طول کریوژنین مختل شد؛ زمانی که ترکیبی از کاهش اثر گلخانه‌ای به دلیل رویداد اکسیژنی پیشین‌زیستی نو (که کربن دی‌اکسید جو را به‌شدت کاهش داد) و افزایش اثر پادگلخانه‌ای ناشی از هواپخش‌های گوگرد آتشفشانی منجر به عصر یخبندان جهانی دیگری به نام زمین گوی برفی شد.^[۶]

سایر پدیده‌های جوی غیر از ریزکردهای تولین نیز می‌توانند عملی مشابه اثر پادگلخانه‌ای داشته باشند؛ مانند لایه ازون استراتوسفری زمین^[۴] و ترموسفر،^[۳]^[۴] ذرات پرتابه (به‌ویژه گوگرد دی‌اکسید و سولفات‌ها) از ستون‌های فوران آتشفشانی و رویدادهای برخوردی (که می‌توانند به‌ترتیب باعث زمستان آتشفشانی و زمستان برخوردی شوند)،^[۷] بارش‌های هسته‌ای (که می‌توانند باعث زمستان هسته‌ای شوند)،^[۳]^[۷] و غبار در جو بالایی مریخ.^[۷] در خارج از منظومه شمسی نیز محاسباتی در مورد تأثیر این ریزگردها بر ساختار گرمایی سیارات فراخورشیدی انجام شده است.^[۸]

نظریه تعادل انرژی

تعادل انرژی

برای درک چگونگی تأثیر اثر پادگلخانه‌ای بر یک سیاره یا قمر بزرگ با ستاره میزبانش به عنوان یک منبع انرژی خارجی، می‌توان یک بودجه انرژی محاسبه کرد؛ مشابه آنچه برای زمین انجام می‌شود. برای هر بخش در سیستم، انرژی ورودی باید با انرژی خروجی برابر باشد تا پایستگی انرژی حفظ شده و دما ثابت بماند.^[۹] اگر یکی از عوامل انرژی‌زا بزرگتر از دیگری باشد، عدم تعادل انرژی رخ می‌دهد و دمای شیء برای برقراری مجدد تعادل تغییر خواهد کرد. هنگام محاسبه تعادل انرژی، باید منابع انرژی در کل طیف الکترومغناطیسی در نظر گرفته شوند. برای مثال، در مورد زمین، تعادلی بین تابش موج کوتاه ورودی از خورشید و تابش موج بلند خروجی از سطح و جو برقرار می‌شود. پس از تعیین تعادل انرژی یک بخش، می‌توان یک دما به دست آورد.

اثر پادگلخانه‌ای ایده‌آل

در شدیدترین حالت، فرض کنید جو بالایی یک سیاره حاوی ریزگردی باشد که تمام نور خورشید منعکس‌نشده به فضا را جذب می‌کند، اما در عین حال در برابر تابش موج بلند فروسرخ تقریباً شفاف باشد. طبق قانون تابش حرارتی کیرشهف، از آنجا که ریزگرد جذب‌کننده خوبی برای تابش فروسرخ نیست، گسیل‌کننده خوبی نیز برای آن نخواهد بود و مقدار کمی از این بخش از طیف را به سمت فضا و سطح سیاره گسیل می‌کند. طبق قانون اشتفان–بولتسمان، سیاره انرژی را متناسب با توان چهارم دمای سطح گسیل می‌کند. در سطح، تعادل انرژی به شرح زیر است:

$\sigma T_{surf}^{4}=OLR$

که در آن $\sigma$ ثابت اشتفان–بولتسمان، $T_{surf}$ دمای سطح، و $OLR$ تابش موج بلند خروجی از ریزگرد در جو بالایی است. از آنجا که ریزگرد جذب‌کننده خوبی برای این تابش موج بلند نیست، می‌توان فرض کرد که تمام آن به فضا عبور می‌کند. انرژی خورشیدی ورودی باید مقیاس‌بندی شود تا مقدار انرژی از دست رفته به دلیل بازتاب به فضا را به حساب آورد، زیرا این انرژی در سیستم سیاره-جو قرار ندارد. در جو بالایی، تعادل انرژی به صورت زیر است:

${\frac {S}{4}}(1-\alpha )\equiv \sigma T_{e}^{4}=OLR+\sigma T_{surf}^{4}$

که در آن $S$ شار انرژی خورشیدی ورودی، $\alpha$ سپیدایی سیاره‌ای (یعنی میزان بازتاب) و $T_{e}$ دمای میانگین تابشی مؤثر است. شار خورشیدی ورودی بر چهار تقسیم می‌شود تا میانگین زمانی و مکانی در کل سیاره لحاظ شود و فاکتور $1-\alpha$ کسری از انرژی خورشیدی است که توسط ریزگرد جذب می‌شود. با جایگزینی $OLR$ با $\sigma$ $T_{surf}^{4}$ در معادله دوم، داریم:

$\sigma T_{e}^{4}=2\sigma T_{surf}^{4}$

و نسبت $T_{surf}/T_{e}$ برابر با $\left(0.5\right)^{1/4}$ یا ۰٫۸۴ خواهد بود. این بدان معناست که دمای سطح نسبت به دمای میانگین تابشی مؤثر ۱۶٪ کاهش می‌یابد که یک اثر سرمایشی بالقوه قابل‌توجه است.^[۱] این یک حالت ایده‌آل است و حداکثر تأثیری را که اثر پادگلخانه‌ای می‌تواند داشته باشد نشان می‌دهد و تأثیر واقعی بر یک سیاره یا قمر بزرگ نخواهد بود.

مفهوم قدیمی اثر پادگلخانه‌ای

بحث‌های قبلی در جامعه علمی پیش از تعریف فعلی که توسط دکتر کریستوفر مک‌کی در سال ۱۹۹۱ تعیین شد، به اثر پادگلخانه‌ای به عنوان پیش‌زمینه‌ای برای یخبندان اواخر پرکامبرین اشاره می‌کرد و آن را بیشتر به عنوان یک فرایند ترسیب کربن توصیف می‌نمود.^[۱۰] این دیگر کاربرد فعلی این اصطلاح نیست، زیرا تعریف کنونی بر سرمایش سطحی ناشی از جذب تابش خورشیدی در ارتفاعات بالا تأکید دارد.

مقایسه با اثر گلخانه‌ای منفی

اثر گلخانه‌ای منفی پدیده‌ای است که می‌تواند به‌جای سرمایش سیاره‌ای، سرمایش موضعی ایجاد کند. در حالی که اثر پادگلخانه‌ای شامل وارونگی دمایی کلی در استراتوسفر است، اثر گلخانه‌ای منفی شامل وارونگی دمایی موضعی در تروپوسفر می‌شود. هر دو اثر باعث افزایش گسیل‌های گرمایی خروجی می‌شوند — در مورد اثر گلخانه‌ای منفی به‌صورت موضعی و در مورد اثر پادگلخانه‌ای به‌صورت جهانی.^[۱۱]^[۱۲]

در تیتان

ریزگرد آلی در استراتوسفر تیتان^[۴] ۹۰٪ از تابش خورشیدی رسیده به تیتان را جذب می‌کند، اما در به دام انداختن تابش فروسرخ تولیدشده توسط سطح ناکارآمد است. این به دلیل وجود پنجره جوی تیتان در محدوده تقریبی ۱۶٫۵ تا ۲۵ میکرومتر است.^[۴] اگرچه یک اثر گلخانه‌ای بزرگ تیتان را در دمایی بسیار بالاتر از تعادل گرمایی نگه می‌دارد، اما اثر پادگلخانه‌ای ناشی از ریزگرد، دمای سطح را ۹ کلوین کاهش می‌دهد. از آنجا که اثر گلخانه‌ای ناشی از سایر اجزای جوی آن را ۲۱ کلوین افزایش می‌دهد، اثر خالص این است که دمای واقعی سطح تیتان (۹۴ کلوین) ۱۲ کلوین گرم‌تر از دمای مؤثر ۸۲ کلوین است (که دمای سطح در صورت عدم وجود جو با فرض سپیدایی ثابت می‌بود).^[۳]^[۱۳] در حالت پادگلخانه‌ای ایده‌آل توصیف‌شده در بالا، حداکثر تأثیر ریزگرد آلی بر تیتان برابر با (۱–۰٫۸۴) $\times$ ۸۲ کلوین = ۱۳ کلوین است. این مقدار بالاتر از ۹ کلوین یافت‌شده در تیتان است.

ریزگرد آلی از طریق بسپارش محصولات نورکافت متان و نیتریل‌ها تشکیل می‌شود؛ به این معنی که محصولات با یکدیگر ترکیب شده و زنجیره‌های طولانی‌تر و مولکول‌های بزرگ‌تری می‌سازند. این پلیمرهای مشتق‌شده از متان می‌توانند از هیدروکربن‌های آروماتیک چندحلقه‌ای (PAHs) و پلی‌استیلن ساخته شوند.^[۱۴] با این حال، توزیع این پلیمرها در جو تیتان به صورت عمودی یکنواخت نیست. پلیمرهای نیتریل و پلی‌استیلن در جو بالایی تشکیل می‌شوند، در حالی که پلیمرهای PAH در استراتوسفر ایجاد می‌گردند.^[۱۴] سپس این پلیمرها تجمع یافته و ذرات ریزگرد را تشکیل می‌دهند. کدری این ریزگرد آلی در برابر نور خورشید در تیتان عمدتاً با نرخ تولید ریزگرد تعیین می‌شود. اگر تولید ریزگرد افزایش یابد، کدری آن افزایش می‌یابد و در نتیجه دمای سطح بیشتر سرد می‌شود.^[۳] علاوه بر این، حضور این ریزگرد آلی علت وارونگی دما در استراتوسفر تیتان است.^[۴]

در زمین

گذشته

وجود یک ریزگرد آلی تولین در جو دوم زمین در دوران نخست‌زیستی نخستین بار در سال ۱۹۸۳ پیشنهاد شد و می‌توانست مسئول یک اثر پادگلخانه‌ای باشد.^[۱۵]^[۱۶] این فرضیه برخاسته از تلاش‌ها برای حل پارادوکس خورشید جوان کم‌نور است، جایی که خروجی خورشیدی کمتر از خورشید اولیه باید با وجود آب‌های سطحی مایع بر روی زمین (که در آن زمان کاملاً یک دنیای اقیانوسی با خشکسارهای کم بود) مطابقت داده می‌شد. برای توضیح اینکه چگونه آب می‌توانست به شکل مایع باقی بماند، پیشنهاد شده است که گازهای گلخانه‌ای قوی مانند متان موجود در جو (که پتانسیل گرمایش جهانی آن ۸۴ برابر بیشتر از کربن دی‌اکسید است^[۱۷]^[۱۸]) به گرم نگه داشتن سطح زمین به اندازه کافی برای جلوگیری از انجماد کامل آب کمک کرده‌اند. در حالی که یک فرضیه پیشنهاد می‌کند که تنها CO₂ مسئول گرمای اضافی بوده است، فرضیه دیگری شامل حضور هر دو CO₂ و CH
4 است. یک مدل نشان داد که متان در دوران نخست‌زیستی پسازیستی می‌توانسته با نسبت ترکیب ۱٬۰۰۰ ppm یا بالاتر وجود داشته باشد، در حالی که کربن دی‌اکسید می‌توانست تا ۵٬۰۰۰ ppm پایین باشد تا همچنان از یخ‌زدگی زمین جلوگیری کند که حدود ۱۲ برابر مقدار آن در سال ۲۰۲۲ است.^[۵]^[۱۹]^[۲۰] با این حال، در این نسبت ۰٫۲ متان به کربن دی‌اکسید، محصولات حاصل از نورکافت متان می‌توانند پلیمرزه شده و مولکول‌های زنجیره‌بلندی تشکیل دهند که به ذرات تولین تبدیل می‌شوند و ریزگرد آلی پادگلخانه‌ای را ایجاد می‌کنند.^[۴]

ریزگرد پادگلخانه‌ای زمانی تشکیل می‌شود که نسبت CH
4/CO₂ از حدود ۰٫۱ فراتر رود.^[۱۵]^[۱۶] فرض بر این است که ریزگرد آلی اجازه ایجاد یک حلقه بازخورد منفی را داد که اقلیم زمین را در دوران نخست‌زیستی در برابر اثر گریز گلخانه‌ای تثبیت کرد.^[۵] اگر دما در زمینِ نخست‌زیستی افزایش می‌یافت، تولید متان به دلیل ترجیح احتمالی متانوژن‌ها برای دماهای گرم‌تر افزایش می‌یافت (ببینید: گرمادوست‌ها).^[۵] افزایش دما همچنین حذف دی‌اکسید کربن را از طریق هوازدگی بازالت و سیلیکات (یعنی کربناته شدن کانی‌ها) به دلیل افزایش مفروض بارش افزایش می‌داد که منجر به فرسایش سنگ‌کره و افزایش ترسیب کربن غیرآلی می‌شد. این امر منجر به افزایش نسبت CH
4/CO₂ می‌شد که تولید ریزگرد تولین را تقویت می‌کرد. این افزایش در تولید ریزگرد منجر به افزایش کدری و سپیدایی جو در برابر نور خورشید می‌شد و مقدار انرژی خورشیدی رسیده به سطح را کاهش می‌داد؛ بنابراین دمای سطح کاهش می‌یافت که به نوبه خود افزایش اولیه دمای سطح را خنثی می‌کرد. یک تخمین از اثر پادگلخانه‌ای در زمینِ نخست‌زیستی، میزان تأثیر را تا حدود ۲۰ کلوین سرمایش سطحی محاسبه کرده است.^[۲۱]

حال

در جو مدرن زمین، به دلیل رویدادهای اکسیژن‌رسانی پی‌درپی که بیشتر متان جوی مورد نیاز برای ایجاد تولین را از بین برده‌اند، دیگر هیچ ریزگرد آلی در جو بالایی وجود ندارد. با این حال، هنوز چند منبع برای اثر پادگلخانه‌ای وجود دارد. پیشنهاد شده است که لایه ازون استراتوسفری (که در طول پیشین‌زیستی نو تشکیل شد) و ترموسفر به دلیل کدری گرمایی پایین و دماهای بالا، یک اثر پادگلخانه‌ای جزئی ایجاد می‌کنند.^[۳] علاوه بر این، پرتابه‌های هواپخش‌شده مانند ستون‌های فوران آتشفشان‌ها و بارش‌های پس از یک آزمایش جنگ‌افزار هسته‌ای هوای آزاد نمادی از یک اثر پادگلخانه‌ای دانسته شده‌اند.^[۳]^[۷] همچنین، تشکیل هواپخش‌های گوگردی استراتوسفری ناشی از انتشار گاز آتشفشانی حاوی گوگرد دی‌اکسید نیز دارای اثر سرمایشی بر روی زمین به مدت تقریباً ۱ تا ۲ سال دیده شده است.^[۲۲] همه این منابع برای ایجاد یک لایه‌بندی دمایی جوی عمل می‌کنند که در آن یک لایه بالایی داغ بالای لایه‌های پایینی سردتر قرار می‌گیرد و نماد اثر پادگلخانه‌ای است.

در سایر سیارات

بحث‌هایی دربارهٔ اثر پادگلخانه‌ای ضعیف در مریخ وجود دارد؛ جایی که طوفان‌های غبار مقدار قابل‌توجهی از ذرات معلق کدر را به جو بالایی منتقل می‌کنند. مدرک این اثر از اندازه‌گیری‌های وایکینگ ۱ در سال‌های ۱۹۷۶–۱۹۷۷ به دست آمد، زمانی که در پی یک طوفان جهانی، میانگین دمای روزانه بالای سطح زمین ۵ کلوین کاهش یافت.^[۷]

مطالعات با استفاده از شبیه‌سازی‌های کامپیوتری به بررسی تأثیر ریزکردهای فتوشیمیایی بر ساختار گرمایی سایر سیارات فراخورشیدی پرداخته‌اند. با اعمال این مدل بر روی مشتری‌های داغ، دانشمندان دریافتند که گنجاندن ریزگرد برای اچ‌دی ۱۸۹۷۳۳ بی منجر به گسترش جو می‌شود که به توضیح امضای گذر تند مشاهده‌شده در طیف الکترومغناطیسی کمک می‌کند. همچنین، مدل برای اچ‌دی ۲۰۹۳۴۸ بی هر دو ریزگرد فتوشیمیایی و اجسامی مانند ابر را پیش‌بینی کرد.^[۸]

پانویس

1 2 Covey, C.; Haberle, R. M.; McKay, C. P.; Titov, D. V. (2013), "The Greenhouse Effect and Climate Feedbacks" (PDF), Comparative Climatology of Terrestrial Planets, University of Arizona Press, Bibcode:2013cctp.book..163C, doi:10.2458/azu_uapress_9780816530595-ch007, ISBN 978-0-8165-3059-5, OSTI 1240051, retrieved 2022-06-02
↑ "Titan: Greenhouse and Anti-greenhouse". Astrobiology Magazine – earth science – evolution distribution Origin of life universe – life beyond :: Astrobiology is study of earth. Archived from the original on 2020-07-22. Retrieved 2010-10-15.
1 2 3 4 5 6 7 8 McKay, Christopher P.; Pollack, James B.; Courtin, Régis (1991-09-06). "The Greenhouse and Antigreenhouse Effects on Titan" (PDF). Science (in English). 253 (5024): 1118–1121. Bibcode:1991Sci...253.1118M. doi:10.1126/science.11538492. ISSN 0036-8075. PMID 11538492. S2CID 10384331.
1 2 3 4 5 6 7 Catling, David C. (2017). Atmospheric Evolution on Inhabited and Lifeless Worlds. James F. Kasting. West Nyack: Cambridge University Press. ISBN 978-1-139-02055-8. OCLC 982451455.
1 2 3 4 5 Kump, Lee R. (2010). The earth system. James F. Kasting, Robert G. Crane (3rd ed.). San Francisco: Prentice Hall. ISBN 978-0-321-59779-3. OCLC 268789401.
↑ Macdonald, Francis A.; Wordsworth, Robin (2017-02-08). "Initiation of Snowball Earth with volcanic sulfur aerosol emissions". Geophysical Research Letters. 44 (4). American Geophysical Union: 1938–1946. doi:10.1002/2016GL072335. Retrieved 2026-05-17.
1 2 3 4 5 Courtin, R.; McKay, C. P.; Pollack, J. (1992-05). "L'effet de serre dans le systeme solaire". La Recherche. 23 (243): 542–9. Bibcode:1992Rech...23..542C. {{cite journal}}: تاریخ وارد شده در |date= را بررسی کنید (کمک)
1 2 Lavvas, P; Arfaux, A (2021-03-04). "Impact of photochemical hazes and gases on exoplanet atmospheric thermal structure". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society (in English). 502 (4): 5643–5657. arXiv:2102.05763. doi:10.1093/mnras/stab456. ISSN 0035-8711.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:doi رایگان بی‌نشان (رده)
↑ "Climate and Earth's Energy Budget". earthobservatory.nasa.gov (in English). 2009-01-14. Retrieved 2022-06-03.
↑ Roberts, J. D. (1971-11). "Late Precambrian Glaciation: an Anti-Greenhouse Effect?". Nature (in English). 234 (5326): 216–217. Bibcode:1971Natur.234..216R. doi:10.1038/234216a0. ISSN 1476-4687. S2CID 34163139. {{cite journal}}: تاریخ وارد شده در |date= را بررسی کنید (کمک)
↑ Schmithüsen, Holger; Notholt, Justus; König-Langlo, Gert; Lemke, Peter; Jung, Thomas (2015-12-16). "How increasing CO 2 leads to an increased negative greenhouse effect in Antarctica". Geophysical Research Letters (in English). 42 (23). doi:10.1002/2015GL066749. ISSN 0094-8276.
↑ Sejas, S.A.; Taylor, P. C.; Cai, M. (2018). "Unmasking the negative greenhouse effect over the Antarctic Plateau". npj Clim Atmos Sci. 1 (17): 17. Bibcode:2018npCAS...1...17S. doi:10.1038/s41612-018-0031-y. PMC 7580794. PMID 33102742.
↑ "Titan's Greenhouse Effect and Climate: Lessons from the Earth's Cooler Cousin" (PDF). Retrieved 2017-02-24.
1 2 Atreya, Sushil K.; Adams, Elena Y.; Niemann, Hasso B.; Demick-Montelara, Jaime E.; Owen, Tobias C.; Fulchignoni, Marcello; Ferri, Francesca; Wilson, Eric H. (2006-10-01). "Titan's methane cycle". Planetary and Space Science. Surfaces and Atmospheres of the Outer Planets, their Satellites and Ring Systems from Cassini-Huygens Data (in English). 54 (12): 1177–1187. Bibcode:2006P&SS...54.1177A. doi:10.1016/j.pss.2006.05.028. ISSN 0032-0633.
1 2 Kasting, J. F.; Zahnle, K. J.; Walker, J. C. G. (1983-06-01). "Photochemistry of methane in the Earth's early atmosphere". Precambrian Research. Development and interactions of the Precambrian atmosphere, lithosphere and biosphere: results and challenges (in English). 20 (2): 121–148. Bibcode:1983PreR...20..121K. doi:10.1016/0301-9268(83)90069-4. hdl:2027.42/25194. ISSN 0031-9268. {{cite journal}}: مقدار |issn= را بررسی کنید (کمک)
1 2 Catling, David C.; Zahnle, Kevin J. (2020-02-28). "The Archean atmosphere". Science Advances (in English). 6 (9) eaax1420. Bibcode:2020SciA....6.1420C. doi:10.1126/sciadv.aax1420. ISSN 2375-2548. PMC 7043912. PMID 32133393.
↑ Stocker; et al. "Climate Change 2013: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change" (PDF). ipcc.ch. Cambridge University Press. Retrieved 2021-10-19.
↑ Stocker, Thomas (ed.). Climate change 2013: the physical science basis: Working Group I contribution to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. New York. p. 166. ISBN 978-1-107-41532-4. OCLC 881236891.
↑ Haqq-Misra, Jacob D.; Domagal-Goldman, Shawn D.; Kasting, Patrick J.; Kasting, James F. (2008-12). "A Revised, Hazy Methane Greenhouse for the Archean Earth". Astrobiology (in English). 8 (6): 1127–1137. Bibcode:2008AsBio...8.1127H. doi:10.1089/ast.2007.0197. ISSN 1531-1074. PMID 19093801. {{cite journal}}: تاریخ وارد شده در |date= را بررسی کنید (کمک)
↑ US Department of Commerce, NOAA. "Global Monitoring Laboratory - Carbon Cycle Greenhouse Gases". gml.noaa.gov (in American English). Retrieved 2022-06-03.
↑ Arney, Giada; Domagal-Goldman, Shawn D.; Meadows, Victoria S.; Wolf, Eric T.; Schwieterman, Edward; Charnay, Benjamin; Claire, Mark; Hébrard, Eric; Trainer, Melissa G. (2016-11). "The Pale Orange Dot: The Spectrum and Habitability of Hazy Archean Earth". Astrobiology (in English). 16 (11): 873–899. arXiv:1610.04515. Bibcode:2016AsBio..16..873A. doi:10.1089/ast.2015.1422. ISSN 1531-1074. PMC 5148108. PMID 27792417. {{cite journal}}: تاریخ وارد شده در |date= را بررسی کنید (کمک)
↑ Stenchikov, Georgiy L.; Kirchner, Ingo; Robock, Alan; Graf, Hans-F.; Antuña, Juan Carlos; Grainger, R. G.; Lambert, Alyn; Thomason, Larry (1998-06-27). "Radiative forcing from the 1991 Mount Pinatubo volcanic eruption". Journal of Geophysical Research: Atmospheres (in English). 103 (D12): 13837–13857. Bibcode:1998JGR...10313837S. doi:10.1029/98JD00693. hdl:21.11116/0000-0004-ECBD-E.

منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Anti-greenhouse effect». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲ سپتامبر ۲۰۲۶.

[:6-1] 1 2 Covey, C.; Haberle, R. M.; McKay, C. P.; Titov, D. V. (2013), "The Greenhouse Effect and Climate Feedbacks" (PDF), Comparative Climatology of Terrestrial Planets, University of Arizona Press, Bibcode:2013cctp.book..163C, doi:10.2458/azu_uapress_9780816530595-ch007, ISBN 978-0-8165-3059-5, OSTI 1240051, retrieved 2022-06-02

[2] "Titan: Greenhouse and Anti-greenhouse". Astrobiology Magazine – earth science – evolution distribution Origin of life universe – life beyond :: Astrobiology is study of earth. Archived from the original on 2020-07-22. Retrieved 2010-10-15.

[:1-3] 1 2 3 4 5 6 7 8 McKay, Christopher P.; Pollack, James B.; Courtin, Régis (1991-09-06). "The Greenhouse and Antigreenhouse Effects on Titan" (PDF). Science (in English). 253 (5024): 1118–1121. Bibcode:1991Sci...253.1118M. doi:10.1126/science.11538492. ISSN 0036-8075. PMID 11538492. S2CID 10384331.

[:3-4] 1 2 3 4 5 6 7 Catling, David C. (2017). Atmospheric Evolution on Inhabited and Lifeless Worlds. James F. Kasting. West Nyack: Cambridge University Press. ISBN 978-1-139-02055-8. OCLC 982451455.

[:0-5] 1 2 3 4 5 Kump, Lee R. (2010). The earth system. James F. Kasting, Robert G. Crane (3rd ed.). San Francisco: Prentice Hall. ISBN 978-0-321-59779-3. OCLC 268789401.

[AGU2017-6] Macdonald, Francis A.; Wordsworth, Robin (2017-02-08). "Initiation of Snowball Earth with volcanic sulfur aerosol emissions". Geophysical Research Letters. 44 (4). American Geophysical Union: 1938–1946. doi:10.1002/2016GL072335. Retrieved 2026-05-17.

[:2-7] 1 2 3 4 5 Courtin, R.; McKay, C. P.; Pollack, J. (1992-05). "L'effet de serre dans le systeme solaire". La Recherche. 23 (243): 542–9. Bibcode:1992Rech...23..542C. {{cite journal}}: تاریخ وارد شده در |date= را بررسی کنید (کمک)

[:7-8] 1 2 Lavvas, P; Arfaux, A (2021-03-04). "Impact of photochemical hazes and gases on exoplanet atmospheric thermal structure". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society (in English). 502 (4): 5643–5657. arXiv:2102.05763. doi:10.1093/mnras/stab456. ISSN 0035-8711.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:doi رایگان بی‌نشان (رده)

[9] "Climate and Earth's Energy Budget". earthobservatory.nasa.gov (in English). 2009-01-14. Retrieved 2022-06-03.

[10] Roberts, J. D. (1971-11). "Late Precambrian Glaciation: an Anti-Greenhouse Effect?". Nature (in English). 234 (5326): 216–217. Bibcode:1971Natur.234..216R. doi:10.1038/234216a0. ISSN 1476-4687. S2CID 34163139. {{cite journal}}: تاریخ وارد شده در |date= را بررسی کنید (کمک)

[hsch-11] Schmithüsen, Holger; Notholt, Justus; König-Langlo, Gert; Lemke, Peter; Jung, Thomas (2015-12-16). "How increasing CO 2 leads to an increased negative greenhouse effect in Antarctica". Geophysical Research Letters (in English). 42 (23). doi:10.1002/2015GL066749. ISSN 0094-8276.

[sejas-12] Sejas, S.A.; Taylor, P. C.; Cai, M. (2018). "Unmasking the negative greenhouse effect over the Antarctic Plateau". npj Clim Atmos Sci. 1 (17): 17. Bibcode:2018npCAS...1...17S. doi:10.1038/s41612-018-0031-y. PMC 7580794. PMID 33102742.

[13] "Titan's Greenhouse Effect and Climate: Lessons from the Earth's Cooler Cousin" (PDF). Retrieved 2017-02-24.

[:4-14] 1 2 Atreya, Sushil K.; Adams, Elena Y.; Niemann, Hasso B.; Demick-Montelara, Jaime E.; Owen, Tobias C.; Fulchignoni, Marcello; Ferri, Francesca; Wilson, Eric H. (2006-10-01). "Titan's methane cycle". Planetary and Space Science. Surfaces and Atmospheres of the Outer Planets, their Satellites and Ring Systems from Cassini-Huygens Data (in English). 54 (12): 1177–1187. Bibcode:2006P&SS...54.1177A. doi:10.1016/j.pss.2006.05.028. ISSN 0032-0633.

[:5-15] 1 2 Kasting, J. F.; Zahnle, K. J.; Walker, J. C. G. (1983-06-01). "Photochemistry of methane in the Earth's early atmosphere". Precambrian Research. Development and interactions of the Precambrian atmosphere, lithosphere and biosphere: results and challenges (in English). 20 (2): 121–148. Bibcode:1983PreR...20..121K. doi:10.1016/0301-9268(83)90069-4. hdl:2027.42/25194. ISSN 0031-9268. {{cite journal}}: مقدار |issn= را بررسی کنید (کمک)

[:8-16] 1 2 Catling, David C.; Zahnle, Kevin J. (2020-02-28). "The Archean atmosphere". Science Advances (in English). 6 (9) eaax1420. Bibcode:2020SciA....6.1420C. doi:10.1126/sciadv.aax1420. ISSN 2375-2548. PMC 7043912. PMID 32133393.

[17] Stocker; et al. "Climate Change 2013: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change" (PDF). ipcc.ch. Cambridge University Press. Retrieved 2021-10-19.

[Climate_change_2013-18] Stocker, Thomas (ed.). Climate change 2013: the physical science basis: Working Group I contribution to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. New York. p. 166. ISBN 978-1-107-41532-4. OCLC 881236891.

[:52-19] Haqq-Misra, Jacob D.; Domagal-Goldman, Shawn D.; Kasting, Patrick J.; Kasting, James F. (2008-12). "A Revised, Hazy Methane Greenhouse for the Archean Earth". Astrobiology (in English). 8 (6): 1127–1137. Bibcode:2008AsBio...8.1127H. doi:10.1089/ast.2007.0197. ISSN 1531-1074. PMID 19093801. {{cite journal}}: تاریخ وارد شده در |date= را بررسی کنید (کمک)

[20] US Department of Commerce, NOAA. "Global Monitoring Laboratory - Carbon Cycle Greenhouse Gases". gml.noaa.gov (in American English). Retrieved 2022-06-03.

[21] Arney, Giada; Domagal-Goldman, Shawn D.; Meadows, Victoria S.; Wolf, Eric T.; Schwieterman, Edward; Charnay, Benjamin; Claire, Mark; Hébrard, Eric; Trainer, Melissa G. (2016-11). "The Pale Orange Dot: The Spectrum and Habitability of Hazy Archean Earth". Astrobiology (in English). 16 (11): 873–899. arXiv:1610.04515. Bibcode:2016AsBio..16..873A. doi:10.1089/ast.2015.1422. ISSN 1531-1074. PMC 5148108. PMID 27792417. {{cite journal}}: تاریخ وارد شده در |date= را بررسی کنید (کمک)

[22] Stenchikov, Georgiy L.; Kirchner, Ingo; Robock, Alan; Graf, Hans-F.; Antuña, Juan Carlos; Grainger, R. G.; Lambert, Alyn; Thomason, Larry (1998-06-27). "Radiative forcing from the 1991 Mount Pinatubo volcanic eruption". Journal of Geophysical Research: Atmospheres (in English). 103 (D12): 13837–13857. Bibcode:1998JGR...10313837S. doi:10.1029/98JD00693. hdl:21.11116/0000-0004-ECBD-E.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]