ادبیات آرژانتین

ادبیات آرژانتین مجموعه آثار ادبی پدیدآمده به دست نویسندگان آرژانتین است و یکی از پربارترین، تأثیرگذارترین و برجسته‌ترین ادبیات به زبان اسپانیایی به‌شمار می‌رود. این ادبیات جایگاه ویژه‌ای در ادبیات آمریکای لاتین و ادبیات جهان دارد.

خولیو کورتاسار، ویکتوریا اوکامپو، خورخه لوییس بورخس و آدولفو بیوی کاسارس؛ چهره‌های برجستهٔ ادبیات آرژانتین.

ریشه‌های بیان ادبی در سرزمین ریو دلا پلاتا به گزارش‌های نخستین کاوشگران و مبلّغان بازمی‌گردد. ادبیات آرژانتین در چارچوب رمانتیسم سدهٔ نوزدهم و با جنبش «نسل ۳۷» شکل نهایی یافت. در سدهٔ بیستم، جنبش‌های پیشروی ادبی و سپس «بوم آمریکای لاتین» در دههٔ ۱۹۶۰ داستان‌نویسی آرژانتین را به صحنهٔ جهانی رساند. نویسندگانی چون بورخس، کورتاسار، ارنستو ساباتو، آدولفو بیوی کاسارس و مانوئل پوییگ از چهره‌های شاخص این ادبیات هستند و در کنار شاعرانی مانند آلفونسینا استورنی، آلخاندرا پیسارنیک و خوان خلمن میراثی غنی بر جای گذاشته‌اند.

دورهٔ استعماری (۱۵۰۰–۱۸۰۰)

نگاره خوسه ارناندس، نویسندهٔ مارتین فیرو.

ادبیات اسپانیایی‌زبان در سرزمین آرژانتین با فتح و استعمار اسپانیایی آغاز شد.[۱] فاتحان همراه خود تاریخ‌نگارانی می‌آوردند که رویدادهای مهم را ثبت و توصیف می‌کردند؛ هرچند با نگاه اسپانیایی و برای مخاطب اسپانیایی.

با لشکرکشی پدرو دی مندوسا به ریو دلا پلاتا، روحانی لوییس میراندا دی ویافانیه و سرباز آلمانی اولریش اشمیدل به این سرزمین رسیدند و سال‌ها بعد نخستین گزارش‌های شناخته‌شده دربارهٔ این سفر را نوشتند که تنها به این دلیل که رویدادها در سرزمینی رخ داده که بعدها آرژانتین شناخته می‌شود، نخستین اسناد پیشاپیشینهٔ ادبیات ملی به‌شمار می‌آیند.[۱]

کتاب سفرنامه و رهنامه به اسپانیا و هندها نوشتهٔ اشمیدل در سال ۱۵۶۷ به زبان آلمانی در باواریا منتشر شد و بنیادگذاری بوئنوس آیرس و آسونسیون و درگیری‌ها با بومیان و میان فاتحان را روایت می‌کند.[۲] آوازه این اثر بیش از آنکه به ارزش ادبی‌اش بازگردد، به لحن رنگارنگی است که در توصیف رویدادها، مکان‌ها، اشخاص و جانوران به کار برده‌است.[۳]

نزدیک به سال ۱۵۶۹، در پرونده‌ای موجود در بایگانی عمومی هند، بخشی از یک سرودهٔ منظوم به قلم لوییس میراندا یافت شد که تنها در سال ۱۸۷۸ منتشر گردید. این اثر موسوم به رمانس مرثیه‌وار تنها شایستگی زمانی دارد: کهن‌ترین سرودهٔ ریو دلا پلاتا است و ارزش آن بیشتر سندی است تا ادبی.[۱][۳]

لوییس خوسه دی تخدا ای گوسمان (کوردوبا، ۲۵ اوت ۱۶۰۴ – ۱۰ سپتامبر ۱۶۸۰) نخستین سراینده زاده‌شده در سرزمین کنونی آرژانتین بود. سروده او در چارچوب ادبیات باروک مستعمرات اسپانیایی در آمریکا جای می‌گیرد و تأثیر شاعران اسپانیایی آن دوره، به‌ویژه لوییس دی گونگورا، در آن آشکار است.[۱]

دانشگاه کوردوبا که در سال ۱۶۱۳ بنیاد شد (نزدیک به ۲۳ سال پیش از دانشگاه هاروارد)، به‌سرعت به کانون فرهنگی تبدیل گردید.[۱]

در نیمهٔ دوم سدهٔ هجدهم، با آنکه مقامات اسپانیایی می‌کوشیدند اخبار اروپا را از آمریکا دور نگه دارند، کتاب‌های گوناگون به‌طور پنهانی از راه بندر بوئنوس آیرس وارد می‌شد.

دورهٔ استقلال

انقلاب مه محدودیت‌ها را از میان برداشت و هنگامی که در سال ۱۸۱۲ نخستین کتابخانهٔ عمومی بوئنوس آیرس به همت ماریانو مورنو گشایش یافت، ساکنان این شهر تنها در یک ماه بیش از ۲۰۰۰ کتاب اهدا کردند.[۴]

تنش‌ها با ادبیات فرانسوی پدیده‌هایی چون ادبیات گائوچویی و بازگشت به ادبیات اسپانیایی را پدیدآورد. اسپانیاگرایان و گائوچوگرایان مکتب‌های مشخصی تشکیل ندادند و همیشه هم‌زمان نبودند؛ اما در حالی که گروه نخست از دیدگاه کمیت و کیفیت آثار اندکی بر جای گذاشت، دستهٔ دوم بنیان‌گذاران ادبیات نوین آرژانتین به‌شمار می‌آیند.[۱]

نسل ۳۷

دومینگو فائوستینو سارمینتو، نویسندهٔ فاکوندو (۱۸۴۵).

در سال ۱۸۳۷، مارکوس ساسترِه، کتاب‌فروش بوئنوس‌آیرسی، سالنی از «کتابفروشی آرژانتین» خود را برای برپایی یک سالن ادبی و نشست‌های گروه‌های مطالعه و گفتگو روشنفکران پیشنهاد کرد. نخستین نشست افتتاحیه در ژوئن ۱۸۳۷ برگزار شد.[۵] مفاهیم بنیادینی که این گروه را همبسته کرد ـ بر پایهٔ سخنرانی‌های افتتاحیهٔ خوان باتیستا آلبردی، مارکوس ساسترِه و خوان ماریا گوتیرس ـ عبارت بودند از:

  • بازاندیشی دربارهٔ رویدادهای سیاسی گذشته برای کنش در زمان حال
  • بازگشت به آرمان‌های انقلاب مه
  • آفرینش ادبیات ملی پیوسته با محیط جغرافیایی و اجتماعی، با الگوبرداری از رمانتیسم اروپایی اما با رنگ‌وبوی بومی
  • گسست از الگوهای ادبی اسپانیایی
  • دفاع از آزادی در کاربرد زبان و پذیرش گونه‌های منطقه‌ای اسپانیایی آمریکایی[۵]

نخستین روایتی که بسیاری از منتقدان آن را «بنیان‌گذار» می‌نامند، پیش از میانهٔ سدهٔ نوزدهم به قلم استبان اچِوِریا (۱۸۰۵–۱۸۵۱) نوشته شد. داستان کوتاه کشتارگاه صحنه‌ای وحشیانه از شکنجه و کشتن در کشتارگاه‌های دام بوئنوس آیرس را با سبکی واقع‌گرایانه ـ که در آن دوره کمیاب بود ـ توصیف می‌کند.[۶] داوید ویناس در این‌باره گفته‌است: «ادبیات آرژانتین با یک تجاوز آغاز می‌شود.»[۷]

فاکوندو: اثر سارمینتو

در سال ۱۸۴۵، دومینگو فائوستینو سارمینتو، نویسنده و سیاست‌مداری که در ۱۸۶۸ به ریاست‌جمهوری آرژانتین رسید، کتاب فاکوندو را دربارهٔ سرکردهٔ ایالتی فاکوندو کیروگا منتشر کرد. سارمینتو او را نمادی از بربریت ترسیم کرد و در برابرش پیشرفت و تمدن را نهاد. این اثر بر تقابل بنیادین «تمدن یا بربریت» استوار است: تمدن در فضای شهری و انسان خردگرا نمود می‌یابد و بربریت در گائوچو، ساکن دشت‌های بی‌کران و فارغ از آموزش رسمی.[۸]

ادبیات گائوچویی

ادبیات گائوچویی زیرژانری ویژهٔ ادبیات آمریکای لاتین است که می‌کوشد زبان گائوچو را بازآفرینی کند و شیوهٔ زندگی او را روایت نماید. ویژگی اصلی آن حضور گائوچو به‌عنوان شخصیت محوری و جریان رویدادها در فضاهای باز و غیرشهری مانند پامپای آرژانتین است.[۹]

این ادبیات با رمانسی آغاز شد که نزدیک به سال ۱۷۷۷ خوان بالتاسار ماسیِل نوشت و در آن پیروزی‌های فرماندار پدرو دی سِوایوس بر پرتغالی‌ها را می‌سرود. دومین اثر شاخص، نمایشنامهٔ منظوم عشق دامدارزن (نوشته‌شده میان ۱۷۸۰ تا ۱۷۹۵) از نویسنده‌ای ناشناس است.[۱]

در دورهٔ استقلال، بارتولومه ایدالگو با سرودهای سیلیتوها تأثیر چشمگیری گذاشت.[۱۰] سپس فائوستو اثر استانیسلائو دل کامپو (۱۸۶۶) منتشر شد؛ طنزی منظوم که در آن گائوچویی با زبان خودش اجرای اپرای فاوست اثر شارل گونو در تئاتر کلون بوئنوس آیرس را بازگو می‌کند.[۱]

مارتین فیرو

جلد ویرایش ۱۸۹۴ گائوچو مارتین فیرو، چاپ پنجم.
جلد چاپ نخست بازگشت مارتین فیرو، ۱۸۷۹.

مارتین فیرو شعری روایی سرودهٔ خوسه ارناندس است که شاهکار ادبیات گائوچویی به‌شمار می‌رود. بخش نخست آن با عنوان گائوچو مارتین فیرو در ۱۸۷۲ و دنبالهٔ آن بازگشت مارتین فیرو در ۱۸۷۹ منتشر شد.[۱۱]

جلد کتاب.
خوسه ارناندس.

این اثر سرشت استقلال‌طلبانه، دلاورانه و فداکارانهٔ گائوچو را روایت می‌کند و بخشی از آن اعتراضی است علیه گرایش‌های اروپایی و نوگرایانهٔ سارمینتو.[۱۲] لئوپولدو لوگونس در اثرش پایادور این سروده را «کتاب ملی آرژانتینی‌ها» خواند و ریکاردو روخاس آن را کلاسیک بی‌چون‌وچرای آرژانتین دانست.[۱۱] مارتین فیرو به صدها ویرایش منتشر و به بیش از ۷۰ زبان برگردان شده‌است.[۹]

سدهٔ بیستم: مدرنیسم و لوگونس

پس از پایان جنگ‌های داخلی و با به قدرت رسیدن آزادی‌خواهان، آرژانتین با شکوه وارد سدهٔ نو شد و ادبیات آن رنگ جهان‌وطنی گرفت. سراینده، داستان‌نویس و جستارنگار لئوپولدو لوگونس نمایندهٔ پُل میان دو دوره بود. لوگونس که از سروده روبن داریوی نیکاراگوئه‌ای تأثیر پذیرفته بود، شعرهایی با شیوایی پیچیده، داستان‌های کوتاه و جستارهای ستیزه‌جو نوشت. او از آنارشیسم نخستین به ملی‌گرایی اقتدارگرا گرایید، از نخستین کودتا در کشور (۱۹۳۰) پشتیبانی کرد و سرانجام در مهمان‌سرایی در دلتای رود پارانا خودکشی کرد.[۸]

جنبش‌های پیشرو دههٔ ۱۹۲۰: گروه فلوریدا و گروه بوئدو

در دههٔ ۱۹۲۰ دو جنبش پیشروی ادبی متضاد پدید آمد: گروه فلوریدا و گروه بوئدو.[۱۳]

گروه فلوریدا به این نام خوانده می‌شد چون در قنادی ریچموند در خیابان فلوریدا در بوئنوس آیرس گرد هم می‌آمد و در مجلهٔ مارتین فیرو می‌نوشت ـ نویسندگانی چون خورخه لوییس بورخس،[۱۴] لئوپولدو مارچال، ریکاردو گوئیرالدس، ویکتوریا اوکامپو و اولیوریو خیروندو را در بر می‌گرفت.

گروه بوئدو با ریشه‌های فروتنانه‌تر، در انتشارات کلاریداد چاپ می‌کرد و نویسندگانی چون روبرتو آرلت، لئونیداس بارلتا و آلوارو یونکه و هنرمندانی مانند اومرو مانسی را گرد می‌آورد. این گروه نشست‌های خود را در محلهٔ بوئدو و در کافه «ال خاپونس» برگزار می‌کرد.[۱۳] هر دو گروه پدیده‌ای ادبی با ریشه‌های اجتماعی بودند که ادبیات آرژانتین را غنا بخشیدند.

بوم آمریکای لاتین و دههٔ ۱۹۶۰

در دههٔ ۱۹۶۰، بوم آمریکای لاتین داستان‌نویسی آرژانتین را به سطح جهانی رساند. خولیو کورتاسار که نخستین داستان‌های کوتاهش را در دههٔ ۱۹۵۰ منتشر کرده و به پاریس مهاجرت کرده بود، با رمان‌ها و داستان‌هایش به یکی از برجسته‌ترین چهره‌های این جنبش تبدیل شد. مانوئل پوییگ نیز با سبکی نوآورانه که عناصر فرهنگ عامه را با روایت درهم‌آمیخت، آوازه جهانی یافت.[۸]

در کنار آن‌ها آدولفو بیوی کاسارس، ارنستو ساباتو (که نخستین رمانش تونل در اروپا مورد ستایش قرار گرفت)، سیلوینا اوکامپو و ائسکیل مارتینس استرادا از چهره‌های کلیدی نثر سدهٔ بیستم بودند.[۱۴]

سروده سدهٔ بیستم

در پهنهٔ سروده، پس از سروده پرشکوه لوگونس، دورهٔ سروده ساده‌گرا با شاعرانی مانند بالدومرو فرناندس مورِنو و اواریستو کاریگو فرارسید. در دهه‌های میانی سده، شاعرانی چون اولگا اوروسکو و آلخاندرا پیسارنیک که از سوررئالیسم اروپایی تأثیر پذیرفته بودند، آثار درخشانی آفریدند.[۸] خوان خلمن برجسته‌ترین چهرهٔ سروده گفتاری و سیاسی این دوره بود. شاعران دیگری مانند لئونیداس لامبورگینی و خواکین جانوتسی نیز جایگاه ویژه‌ای یافتند.[۱۳]

ادبیات اعتراض و تجربی

نویسندگانی چون رودولفو والش و آنتونیو دی بندتو با ادبیات افشاگرانه و نثر تجربی خود متمایز شدند. والش با آثار مستند-داستانی‌اش پیشگام ژانری نو بود و دی بندتو با رمان زاما (۱۹۵۶) یکی از شاهکارهای نثر آرژانتینی را آفرید.[۷]

ادبیات سدهٔ کنونی

ادبیات سدهٔ کنونی آرژانتین به‌شدت از آثار ریکاردو پیگلیا، سسار آیرا، سارا گایاردو و اِبه اوآرت تأثیر پذیرفته‌است. پیگلیا با آمیختن نقد ادبی و داستان، و آیرا با روایت‌های کوتاه و سبک پرشتاب خود، مسیرهای تازه‌ای در ادبیات اسپانیایی‌زبان گشودند.[۸]

ریکاردو گوئیرالدس نیز با رمان دون سگوندو سومبرا روایتی حماسی‌ـنوستالژیک از گائوچو ارائه داد که بر خلاف مارتین فیرو، نه مطالبهٔ اجتماعی بلکه یادبود افسانه‌ای گائوچو بود.[۹]

جایگاه جهانی

بورخس از سوی هارولد بلوم یکی از بیست‌وشش نویسندهٔ محوری قانون ادبی غرب شناخته شده و در کنار شکسپیر، دانته، سروانتس، تولستوی، فرانتس کافکا و جیمز جویس جای گرفته‌است.[۱۴] ادبیات آرژانتین همواره با بهره‌گیری از بستر سیاسی و اجتماعی کشور، از جنگ‌های داخلی سدهٔ نوزدهم تا دوره‌های دیکتاتوری سدهٔ بیستم، آثاری پدیدآورده که هم‌زمان بومی و جهانی هستند.[۸]

منابع

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 Prieto, Martín (2006). Breve historia de la Literatura Argentina (in اسپانیایی). Taurus. pp. 11–12. ISBN 987-04-0337-9.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
  2. ↑ "Viaje al Río de La Plata". Viaje al Río de La Plata (in Spanish). 2010. Retrieved 2010-05-15.
  3. 1 2 Figueira, Ricardo (1979). "Prólogo". In Canal Feijoo, Bernardo (ed.). Los fundadores. Capítulo: biblioteca argentina fundamental. Centro Editor de América Latina. pp. I–III.
  4. ↑ Pigna, Felipe (2005). Los Mitos de la Historia Argentina 2. Buenos Aires: Planeta. p. 49.
  5. 1 2 "Entre el salón literario y la escuela pública". Diario Perfil (in Spanish). 2001. Archived from the original on 2011-01-15. Retrieved 2010-05-15.
  6. ↑ Gamerro, Carlos. El nacimiento de la literatura argentina. ISBN 978-987-28405-6-3. OCLC 953279695.
  7. 1 2 Viñas, David (1974). De Sarmiento a Cortazar: literatura argentina y realidad política. Ediciones Siglo Veinte. OCLC 973398935.
  8. 1 2 3 4 5 6 "Literatura argentina. El viaje como posibilidad de autodescubrimiento". Cervantes Virtual.
  9. 1 2 3 "Literatura gauchesca". Cervantes Virtual.
  10. ↑ "Sus cielitos y diálogos patrióticos | Bartolomé Hidalgo". rea.ceibal.edu.uy. Retrieved 2021-05-18.
  11. 1 2 "El gaucho Martín Fierro". Cervantes Virtual.
  12. ↑ "Cuando Sarmiento le puso precio a la cabeza de José Hernández". El Historiador.
  13. 1 2 3 Gliman, Claudia. Florida y Boedo: hostilidades y acuerdos.
  14. 1 2 3 Bloom, Harold (1994). The Western Canon: The Books and School of the Ages (in English). Nueva York: Harcourt Brace. p. 2.

پیوند به بیرون

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.