ادبیات جامائیکا
ادبیات جامائیکا از شناخته‌شده‌ترین ادبیات منطقه کارائیب است و جزیره جامائیکا زادگاه یا محل زندگی بسیاری از نویسندگان برجسته بوده‌است. یکی از ویژگی‌های بارز ادبیات جامائیکا بهره‌گیری از گویش محلی است؛ گونه‌ای از زبان انگلیسی که زبان رسمی این کشور است. این زبان کریول که جامائیکایی‌ها آن را «پتوا» می‌نامند و گاه از آن با عنوان «زبان ملی» یاد می‌شود، به عنصری مهم در داستان، شعر و تئاتر جامائیکا تبدیل شده‌است.
نویسندگان و روشنفکران سرشناسی از دیگر کشورهای کارائیب در کینگستون (جامائیکا) و در دانشگاه وست‌ایندیز تحصیل کرده‌اند؛ از جمله درک والکوت شاعر برنده جایزه نوبل از سنت لوسیا، والتر رادنی تاریخ‌نگار و پژوهشگر اهل گویان و مرل کالینز شاعر و داستان‌نویس اهل گرنادا.
سرآغازهای فولکلوریک
سنت داستان‌گویی در جامائیکا پیشینه‌ای دراز دارد و ریشه در افسانه‌های عامیانه‌ای دارد که بردگان در دوران استعمار روایت می‌کردند. داستان‌های عامه جامائیکا بیشترین پیوند را با قوم آشانتی در غرب آفریقا دارند که بسیاری از بردگان از آنجا آورده شده بودند.[۱] برخی افسانه‌های اروپایی نیز به‌دست مهاجران، به‌ویژه مهاجران بریتانیایی، به جزیره آورده شد. در این افسانه‌ها کاربرد گویش محلی ضروری است؛ زیرا به داستان‌ها طنز می‌بخشد و بخش جدایی‌ناپذیر بازگویی آن‌هاست.
شاید محبوب‌ترین شخصیت در افسانه‌های جامائیکایی آنانسی باشد؛ خدای عنکبوتی آفریقایی که در افسانه‌های سراسر کارائیب حضور دارد. آنانسی ایزد حیله‌گر است و در داستان‌هایش با دیگر خدایان جانوری مانند ببر و الاغ رویارو می‌شود. گمان می‌رود این داستان‌ها شیوه‌ای بود که بردگان از طریق آن، زیرکی و چیرگی خود بر صاحبانشان را بازگو می‌کردند.[۱]
سده هجدهم
پیشینه ادبیات جامائیکا را معمولاً از آغاز سده بیستم می‌نویسند، اما جوانه‌های نخستین پیش‌تر پدیدار شده بود. در دهه ۱۷۵۰ میلادی، فرانسیس ویلیامز، جامائیکایی آفریقایی‌تبار، چکامه‌هایی به زبان لاتین سرود. او را دوک مانتاگیو برای آزمایش توانایی یادگیری سیاهان به انگلستان فرستاد و ویلیامز توانست در دانشگاه کمبریج زبان‌های یونانی و لاتین بیاموزد. پس از بازگشت به جامائیکا، مدرسه‌ای بنیان نهاد و به سرودن شعر پرداخت. در سال ۱۷۵۹ چکامه‌ای لاتین برای خوش‌آمدگویی به فرماندار تازه سرود.[۲] ویلیامز بیشتر از سبک نویسندگان انگلیسی هم‌عصر خود پیروی می‌کرد؛ رویه‌ای که در آن دوره در میان نویسندگان کارائیبی رایج بود.
سده نوزدهم تا آغاز سده بیستم
در نیمه نخست سده نوزدهم، شماری از نویسندگان جامائیکایی رمان‌هایی تقلیدی نوشتند. «جادوگر هامل» (به انگلیسی: Hamel, The Obeah Man) که در ۱۸۲۷ در لندن بدون نام نویسنده منتشر شد، احتمالاً نخستین رمان جامائیکایی است.[۲] نخستین رمانی که بیدادگری بردگی و ستم انگلیسی‌ها را برملا کرد «معشوقه بوشا» (به انگلیسی: Busha's Mistress) بود که در ۱۸۵۵ نوشته شد و در ۱۹۱۰ در روزنامه دیلی گلینر به‌صورت پاورقی چاپ شد.[۲]
در ۱۸۵۷، مری سیکول خودزندگینامه خود را با عنوان «سفرهای شگفت‌انگیز خانم سیکول در سرزمین‌های بسیار» منتشر کرد. سیکول بازمانده جنگ کریمه بود و در کتابش شرح داد که چگونه از جامائیکا به کلمبیا و پاناما سفر کرد و سرانجام به انگلستان رسید و بیمارستان صحرایی برپا داشت. این اثر همچنین نوشته‌ای زن‌گرایانه بود که مقاومت سیکول در برابر موانع نژادی جامعه بریتانیا را نشان می‌داد.[۲]
در آغاز سده بیستم، هویت ملی جامائیکا در ادبیات نمود یافت. توماس مک‌درموت (۱۸۷۰–۱۹۳۳)، شناخته‌شده با نام قلمی تام ردکم، پایه‌گذار ادبیات جامائیکا به‌شمار می‌آید. به گفته منتقد مایکل هیوز، مک‌درموت «احتمالاً نخستین نویسنده جامائیکایی بود که ادعای جایگاه ویژه هند غربی در فرهنگ انگلیسی‌زبان را مطرح کرد».[۳] مجموعه داستان او «بچه سفیدپوست بکا» (به انگلیسی: Becka's Buckra Baby)[۴] سرآغاز ادبیات نوین کارائیب دانسته می‌شود. پس از او جی.ای. کلر مکفارلن نخستین گزیده شعر سالانه جامائیکا به نام «از آن سوی دریا» (۱۹۲۴) و نخستین تاریخ ادبیات جامائیکا با عنوان «ادبیاتی در حال ساختن» (۱۹۳۰) را تدوین کرد.[۲]
دستیابی به شهرت جهانی
نخستین رمان‌نویس جامائیکایی که توجه جهانیان را برانگیخت هربرت دو لیسر بود. او سردبیر روزنامه گلینر نیز بود و آثارش در بستر جامائیکا می‌گذشت. مهم‌ترین رمان‌های او «حرفه جین» (به انگلیسی: Jane's Career، ۱۹۱۴) دربارهٔ تلاش یک زن فقیر جامائیکایی برای رسیدن به طبقه متوسط و «جادوگر سفید رُزهال» (۱۹۲۹) دربارهٔ رویدادهای فراطبیعی در یک مزرعه بودند.[۲]
کلود مک‌کی (۱۸۸۹–۱۹۴۸) جامائیکایی‌تبار، الهام‌بخش جنبش نگریتود در فرانسه و از بنیان‌گذاران رنسانس هارلم بود. او سیاهی خود را سرچشمه آفرینش‌گری می‌دانست. در ۱۹۱۲ جامائیکا را ترک کرد و به ایالات متحده رفت، اما همچنان جامائیکایی‌ها او را از خودشان می‌شمردند. آثار شاخص او «بازگشت به هارلم» (به انگلیسی: Home to Harlem) و «بانجو» (به انگلیسی: Banjo) هر دو در ۱۹۲۸ منتشر شدند.[۳][۲]
اونا مارسون و صداهای کارائیب
در دهه ۱۹۳۰ اونا مارسون (۱۹۰۵–۱۹۶۵) وارد میدان ادبیات شد. او شاعر، نمایشنامه‌نویس، زن‌گرا و راهنمای ادبی بود و نخستین شخصیت انگلیسی‌زبان کارائیبی بود که به‌صورت خودخواسته در انگلستان اقامت گزید؛ پدیده‌ای که پس از جنگ جهانی دوم به روندی گسترده تبدیل شد. مارسون پایه‌گذار برنامه رادیویی «صداهای کارائیب» بی‌بی‌سی بود که نویسندگان بسیاری از هند غربی را به جهان معرفی کرد، از جمله برندگان نوبل نایپل و درک والکوت.[۲] مارسون در نمایشنامه «پوکومانیا» زندگی دینی کارائیب را به تصویر کشید و در اشعاری چون «موهای فردار» (به انگلیسی: Kinky Hairs) آگاهی سیاهان را ترویج کرد و معیارهای زیبایی‌شناسی غربی را به چالش کشید.[۲]
دهه ۱۹۴۰ و ادبیات ملی‌گرا
دهه ۱۹۴۰ دوران التهاب سیاسی و اوج‌گیری ملی‌گرایی در جامائیکا بود. پیرامون مجله ادبی «کانون» (به انگلیسی: Focus) به سردبیری هنرمند ادنا مَنلی، گروهی از نویسندگان پرانرژی شکل گرفت. مَنلی بر این باور بود که ادبیات باید در دگرگونی‌های اجتماعی و فرهنگی مشارکت کند و هویت ملی جامائیکا را پرورش دهد.[۲]
دو نویسنده برجسته این دوره ویکتور رید و راجر مِیز بودند. رید رمان «روزی نو» (به انگلیسی: New Day، ۱۹۴۹) را نوشت که نخستین رمان ملی‌گرایانه جامائیکا و نیز نخستین رمانی بود که پتوای جامائیکایی را در نوشتار ادبی به کار برد.[۲] مِیز رمان «تپه‌ها شادی می‌کردند» (به انگلیسی: The Hills Were Joyful Together، ۱۹۵۳) را نوشت؛ نخستین رمانی که زندگی در حلبی‌آبادهای جامائیکا را به تصویر کشید و خواستار دگرگونی سیاسی شد.[۲]
مِیز بعدها برای یافتن فرصت‌های بهتر نشر به انگلستان رفت. در آن دوران، موجی از نویسندگان جامائیکا را ترک کردند. برخی مانند جان هرن سرانجام بازگشتند و برخی مانند اندرو سالکی هرگز بازنگشتند. از جنگ جهانی دوم به بعد، بسیاری از نویسندگان جامائیکایی زندگی در بریتانیا یا کانادا را برگزیدند. از این میان می‌توان به اورلاندو پترسون جامعه‌شناس و رمان‌نویس، جیمز بری شاعر و نویسنده کودک، سیلویا وینتر رمان‌نویس و منتقد و لینتون کوسی جانسون شاعر دَب اشاره کرد. تبعید اختیاری این نویسندگان، شهرت ادبیات جامائیکا را در جهان افزایش داد.[۲]
زنان در ادبیات جامائیکا
اگر ادبیات جامائیکا در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ عمدتاً مردانه بود، از دهه ۱۹۷۰ زنان نویسنده به‌تدریج نقشی برجسته یافتند. لوئیس بنت-کاورلی (۱۹۱۹–۲۰۰۶)، شناخته‌شده با نام «میس لو»، شاعر و فولکلورشناس بود که با سرودن و اجرای اشعارش به پتوای جامائیکایی نقشی بنیادین در به رسمیت رساندن ادبی این گویش ایفا کرد.[۲] جین بینتا بریز نیز با بهره‌گیری از زبان خیابانی، اشعاری اعتراضی و ضد مردسالارانه سرود. هر دو شاعر نماینده «شعر اجرایی» یا «شعر دَب» بودند؛ شعری که برای شنیده‌شدن سروده می‌شود نه خوانده‌شدن و اجرای آن غالباً با موسیقی همراه است.[۲]
در پایان سده بیستم و آغاز سده بیست‌ویکم، حضور زنان در ادبیات جامائیکا افزون‌تر شد. منتقد باربارا لالا انحصار مردانه عرصه نوشتن و بازنمایی کلیشه‌ای زنان در آثار ادبی جامائیکایی را به چالش کشید.[۲] ادبیات کودک و نوجوان نیز رشد یافت و نویسندگانی چون جین دکاستا در این زمینه شهرت یافتند.[۲]
شاعران برگزیده ملی
در ۲۰۱۴، مروین موریس به مقام شاعر برگزیده ملی جامائیکا (به انگلیسی: Poet Laureate) منصوب شد.[۵] در ۲۰۱۷ لورنا گودیسون جانشین او شد.[۶]
نویسندگان سرشناس جامائیکایی
۲
- اوپال پالمر آدیسا — نویسنده، شاعر
- لیندزی بارت — شاعر، رمان‌نویس، روزنامه‌نگار
- ادوارد بائو — شاعر و پژوهشگر
- لوئیس بنت-کاورلی — شاعر، فولکلورشناس
- جیمز بری — شاعر
- الیوت بلیس — رمان‌نویس و شاعر
- ارنا برادبر — رمان‌نویس، شاعر
- مارگارت سزر-تامپسون — رمان‌نویس
- کالین چنر — رمان‌نویس
- کوامه داوس — شاعر، منتقد
- جین دکاستا — رمان‌نویس، پژوهشگر
- هربرت دو لیسر — روزنامه‌نگار و نویسنده
- فردیناند دنیس — رمان‌نویس
- نیکول دنیس-بن — رمان‌نویس
- مارشا داگلاس — رمان‌نویس، شاعر
- گلوریا اسکافری — نقاش، شاعر
- جان فیگوئروا — شاعر، آموزگار
- آنر فورد-اسمیت — نمایشنامه‌نویس، شاعر
- لورنا گودیسون — شاعر
- جان هرن — رمان‌نویس
- ای.ال. هندریکس — شاعر و منتقد
- نالو هاپکینسون — نویسنده علمی‌تخیلی
- مارلون جیمز — رمان‌نویس
- ایوان جونز — نمایشنامه‌نویس، شاعر
- لینتون کوسی جانسون — شاعر
- باربارا لالا — رمان‌نویس، پژوهشگر
- توماس مک‌درموت — شاعر، رمان‌نویس
- راجر مِیز — رمان‌نویس
- ریچل مَنلی — خاطره‌نویس، شاعر
- اونا مارسون — شاعر، نمایشنامه‌نویس
- شارا مک‌کالوم — شاعر
- کلود مک‌کی — شاعر و رمان‌نویس
- آنتونی مک‌نیل — شاعر
- کی میلر — شاعر
- پاملا مورداکای — شاعر، رمان‌نویس
- مروین موریس — شاعر، پژوهشگر
- موتاباروکا — شاعر
- رکس نتلفورد — پژوهشگر، منتقد اجتماعی
- اورلاندو پترسون — جامعه‌شناس
- جفری فیلپ — شاعر، رمان‌نویس
- ولما پولارد — شاعر، رمان‌نویس
- پاتریشیا پاول — رمان‌نویس
- کلودیا رنکین — شاعر، نمایشنامه‌نویس
- ویکتور استفورد رید — رمان‌نویس
- ترور رون — نمایشنامه‌نویس و فیلم‌ساز
- لئون راس — رمان‌نویس
- اندرو سالکی — رمان‌نویس، شاعر
- دنیس اسکات — شاعر، نمایشنامه‌نویس
- الیو سنیور — شاعر، رمان‌نویس
- مایکی اسمیت — شاعر
- سیلویا وینتر — رمان‌نویس، منتقد
- آنتونی سی. وینکلر — رمان‌نویس
- کری یانگ — رمان‌نویس[۷]
س، شاعر
- دنیس اسکات — شاعر، نمایشنامه‌نویس
- الیو سنیور — شاعر، رمان‌نویس
- مایکی اسمیت — شاعر
- سیلویا وینتر — رمان‌نویس، منتقد
- آنتونی سی. وینکلر — رمان‌نویس
- کری یانگ — رمان‌نویس[۷]
}}
جستارهای وابسته
- فهرست نویسندگان جامائیکایی
منابع
- 1 2 Rebecca Tortello, "Pieces of the Past: The Arrival Of The Africans". A Jamaica Gleaner Feature, 3 February 2004.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 "牙买加文学" (in Chinese). Retrieved 27 آوریل 2026.
- 1 2 Michael Hughes, A Companion to West Indian Literature, Collins, 1979, p. 75.
- ↑ Becka's Buckra Baby is available openly and freely online from the کتابخانه دیجیتال کارائیب.
- ↑ Rowe, Marcia (2014), "Poet Laureate Morris Honoured At King's House", جامائیکا گلینر, 24 May 2014.
- ↑ Richard Johnson, "Goodison is poet laureate" بایگانی‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۰۲ توسط Wayback Machine, جامائیکا آبزرور, 20 March 2017.
- 1 2 "Kerry Young", Literature British Council.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Jamaican literature». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۷ آوریل ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «牙买加文学». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای چینی ، بازبینی‌شده در ۲۷ آوریل ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- Becka's Buckra Baby — از کتابخانه دیجیتال کارائیب (۱۹۰۴)
- One Brown Girl and - a Jamaica Story — از کتابخانه دیجیتال کارائیب (۱۹۰۹)
- ادبیات جامائیکا
- ادبیات آمریکای شمالی