ایالت آذرین بزرگ
ایالت آذرین بزرگ (انگلیسی: Large igneous province؛ به اختصار LIP) انباشتگی بسیار گسترده‌ای از سنگ‌های آذرین است که هم سنگ‌های نفوذی (مانند آذرین‌لایه‌ها و آذرین‌تیغه‌ها) و هم سنگ‌های بیرونی (مانند روانه‌های گدازه و رسوبات آذرآوار) را دربرمی‌گیرد و هنگامی پدید می‌آید که ماگما از درون پوسته به سمت سطح زمین رانده می‌شود. پیدایش ایالت‌های آذرین بزرگ را به ستون‌های گوشته‌ای یا به فرآیندهای مرتبط با زمین‌ساخت صفحه‌ای نسبت می‌دهند.
پیدایش برخی از این ایالت‌ها در ۵۰۰ میلیون سال گذشته با انقراض‌های دسته‌جمعی و دگرگونی‌های سریع آب‌وهوایی همزمان بوده‌است و این همزمانی فرضیه‌های فراوانی دربارهٔ رابطه علّی میان آن‌ها پدیدآورده است. ایالت‌های آذرین بزرگ از بنیاد با هر دستگاه آتشفشانی یا آتشفشان فعال کنونی متفاوت‌اند.
ایالت‌های آذرین بزرگ هنگام شکل‌گیری معمولاً گستره‌ای چند میلیون کیلومتر مربعی و حجمی در مرتبه یک میلیون کیلومتر مکعب دارند. در بیشتر موارد، اکثر حجم یک ایالت آذرین بزرگ بازالتی در کمتر از یک میلیون سال جای می‌گیرد. این ایالت‌ها نقش بنیادینی در چرخه‌های شکست قاره‌ای، شکل‌گیری قاره‌ها، افزوده شدن پوسته جدید از روگوشته و چرخه ابرقاره ایفا کرده‌اند.
مرور کلی
بازنامه
در سال ۱۹۹۲، کافین و الدهولم اصطلاح «ایالت آذرین بزرگ» را برای نخستین بار به‌کار بردند و آن را به‌مثابه انواع گوناگونی از ایالت‌های آذرین مافیک با گستره بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع تعریف کردند که «جایگیری‌های عظیم پوسته‌ای از سنگ‌های بیرونی و نفوذی عمدتاً مافیک (سرشار از منیزیم و آهن) را نمایندگی می‌کنند و از فرآیندهایی جز گسترش 'عادی' بستر اقیانوس پدید آمده‌اند».[۱][۲][۳]
بازنامه اولیه دربرگیرنده روانه‌های بازالتی قاره‌ای، فلات‌های اقیانوسی، دسته تیغه‌های آذرین بزرگ (ریشه‌های فرساینده یک ایالت آتشفشانی) و حاشیه‌های ریفتی آتشفشانی بود. بستر دریای مافیک بازالتی و دیگر فرآوردهای زمین‌شناختی زمین‌ساخت صفحه‌ای «عادی» در این بازنامه جای نگرفتند.[۴] بیشتر این ایالت‌ها از بازالت تشکیل شده‌اند، اما برخی حجم‌های بزرگی از ریولیت وابسته نیز دارند (مانند گروه بازالت رودخانه کلمبیا در غرب ایالات متحده)؛ این ریولیت‌ها معمولاً بسیار خشک‌اند و دمای فوران بسیار بالاتری (۸۵۰ تا ۱۰۰۰ درجه سلسیوس) نسبت به ریولیت‌های عادی دارند. برخی از ایالت‌های آذرین بزرگ از نظر جغرافیایی دست‌نخورده‌اند، مانند دکن ترَپ‌های بازالتی هند، در حالی که برخی دیگر بر اثر جابه‌جایی‌های صفحه‌ای پاره‌پاره و پراکنده شده‌اند، مانند ایالت ماگمایی اقیانوس اطلس مرکزی که بخش‌هایی از آن در برزیل، شمال شرق آمریکای شمالی و شمال غرب آفریقا یافت می‌شوند.[۵]
در سال ۲۰۰۸، برایان و ارنست این بازنامه را به شکل دقیق‌تری بازنویسی کردند: «ایالت‌های آذرین بزرگ، ایالت‌های ماگمایی با گستره بیش از ۱×۱۰۵ km۲، حجم آذرین بیش از ۱×۱۰۵ km۳ و بیشینه طول عمر حدود ۵۰ میلیون سال هستند که دارای جایگاه زمین‌ساختی درون‌صفحه‌ای یا وابستگی‌های ژئوشیمیایی درون‌صفحه‌ای‌اند و با پالس (های) آذرینی کوتاه‌مدت (~۱ تا ۵ میلیون سال) مشخص می‌شوند که در آن‌ها بخش بزرگی (بیش از ۷۵٪) از کل حجم آذرین جای می‌گیرد. این ایالت‌ها عمدتاً مافیک‌اند اما می‌توانند مؤلفه‌های قابل توجهی از سنگ‌های فرامافیک و سیلیسی داشته باشند و برخی از آن‌ها ماگماتیسم سیلیسی چیره است.» این بازنامه بر نرخ بالای جایگیری ماگما در رویداد LIP تأکید می‌کند و کوه‌های آتشفشانی زیردریایی، گروه‌های آن‌ها، پشته‌های زیردریایی و پوسته اقیانوسی غیرعادی را کنار می‌گذارد.[۶]
بازنامه از آن زمان گسترش و پالایش یافته و همچنان در حال تکامل است. برخی از بازنامه‌های جدید LIP، ایالت‌های گرانیتی بزرگ — مانند آنچه در کوه‌های آند آمریکای جنوبی و غرب آمریکای شمالی یافت می‌شود — را نیز دربرمی‌گیرند. رده‌بندی‌های جامعی برای تمرکز گفتگوهای تخصصی پدید آمده‌اند. زیردسته‌بندی LIPها به ایالت‌های آتشفشانی بزرگ (LVP) و ایالت‌های پلوتونی بزرگ (LPP) و گنجاندن سنگ‌های حاصل از فرآیندهای عادی زمین‌ساخت صفحه‌ای پیشنهاد شده‌اند، اما این تغییرات به‌طور کلی پذیرفته نشده‌اند.[۷] اکنون LIP اغلب برای توصیف مناطق وسیعی از همه انواع سنگ‌های آذرین، نه فقط مافیک، به‌کار می‌رود. همچنین آستانه حداقلی برای گنجاندن در LIP به ۵۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع کاهش یافته‌است.[۷] رده‌بندی کاری که بر ژئوشیمی متمرکز است به این صورت است:
- ایالت آتشفشانی بزرگ (LVP)
- ایالت ریولیتی بزرگ (LRP)
- ایالت آندزیتی بزرگ (LAP)
- ایالت بازالتی بزرگ (LBP): اقیانوسی یا روانه‌های بازالتی قاره‌ای
- ایالت بازالتی–ریولیتی بزرگ (LBRP)
- ایالت پلوتونی بزرگ (LPP)
- ایالت گرانیتی بزرگ (LGP)
- ایالت پلوتونی مافیک بزرگ
پژوهش
از آنجا که ایالت‌های آذرین بزرگ در طی رویدادهای آذرین کوتاه‌مدت پدید می‌آیند که انباشتگی‌های نسبتاً سریع و پرحجمی از سنگ‌های آذرین آتشفشانی و نفوذی به بار می‌آورند، شایسته پژوهش‌اند. این ایالت‌ها پیوندهای اثبات‌شده یا محتمل با انقراض‌های دسته‌جمعی و دگرگونی‌های محیطی و اقلیمی جهانی دارند. مایکل رمپینو و ریچارد استادرز ۱۱ دوره مجزای روانه بازالتی را در ۲۵۰ میلیون سال گذشته برشمرده‌اند که ایالت‌های آتشفشانی و فلات‌های اقیانوسی پدیدآوردند و با انقراض‌های دسته‌جمعی همزمان بودند.[۸] این موضوع به یک حوزه پژوهشی گسترده تبدیل شده که رشته‌های علوم زمین مانند زیست‌چینه‌شناسی، آتشفشان‌شناسی، پترولوژی دگرگونی و مدل‌سازی سامانه زمین را به هم پیوند می‌زند.
پژوهش LIPها پیامدهای اقتصادی نیز دارد. برخی پژوهشگران آن‌ها را با هیدروکربن‌های محبوس مرتبط می‌دانند. این ایالت‌ها با تمرکزهای اقتصادی مس–نیکل و آهن نیز در پیوندند.[۹] همچنین با شکل‌گیری استان‌های معدنی بزرگ از جمله کانسارهای عناصر گروه پلاتین و در LIPهای سیلیسی، کانسارهای نقره و طلا پیوند دارند.[۴] کانسارهای تیتانیوم و وانادیوم نیز در پیوند با LIPها یافت می‌شوند.[۱۰]
ایالت‌های آذرین بزرگ در دوران‌های زمین‌شناختی گذشته نشانگر دگرگونی‌های بزرگ در آب‌کره و اتمسفر بوده و به تغییرات اقلیمی بزرگ و شاید انقراض‌های دسته‌جمعی منجر شده‌اند.[۴] برخی از این دگرگونی‌ها به رهایش سریع گازهای گلخانه‌ای از سنگ‌کره به اتمسفر مربوط بودند. از این رو، دگرگونی‌های برانگیخته‌شده توسط LIPها می‌توانند به‌عنوان الگویی برای درک تغییرات محیطی کنونی و آینده به‌کار روند.
نظریه زمین‌ساخت صفحه‌ای پستی‌وبلندی را با برهم‌کنش صفحات زمین‌ساختی — تحت تأثیر تنش‌های لزج ناشی از جریان در گوشته زیرین — توضیح می‌دهد. از آنجا که گوشته بسیار لزج است، نرخ جریان گوشته در موج‌هایی تغییر می‌کند که در سنگ‌کره به صورت موج‌هایی با دامنه کوچک و طول موج بلند بازتاب می‌یابند. درک چگونگی تأثیر برهم‌کنش میان جریان گوشته و ارتفاع سنگ‌کره بر شکل‌گیری LIPها برای کسب بینش دربارهٔ دینامیک گوشته در گذشته اهمیت دارد.[۱۱] ایالت‌های آذرین بزرگ در چرخه‌های شکست قاره‌ای، شکل‌گیری قاره‌ها، افزوده شدن پوسته جدید از روگوشته و چرخه ابرقاره نقشی اساسی ایفا کرده‌اند.[۱۱]
شکل‌گیری
زمین پوسته‌ای بیرونی از صفحات زمین‌ساختی جداگانه و متحرک دارد که بر گوشته‌ای جامد و همرفتی بر فراز یک هسته مایع شناورند. جریان گوشته توسط فرود صفحات زمین‌ساختی سرد در طول فرورانش و صعود مکمل ستون‌های گوشته‌ای از ترازهای پایین‌تر رانده می‌شود. سطح زمین بازتاب‌دهنده کشش، ضخیم شدن و خمش صفحات زمین‌ساختی در هنگام برهم‌کنش آن‌هاست.[۱۲]
پیدایش صفحه اقیانوسی در محل‌های برآمدگی گوشته، گسترش و فرورانش، اصول پذیرفته‌شده زمین‌ساخت صفحه‌ای هستند؛ برآمدگی مواد داغ گوشته و فرورفتن صفحات اقیانوسی سردتر، همرفت گوشته را می‌رانند. در این الگو، صفحات زمین‌ساختی در پشته‌های میانی اقیانوس از هم می‌رانند و سنگ داغ گوشته به بالا جاری می‌شود تا فضا را پر کند. فرآیندهای زمین‌ساخت صفحه‌ای سهم بسیار بزرگی از آتشفشان‌خیزی زمین را توضیح می‌دهند.[۱۳]
فراتر از اثرات حرکت همرفتی، فرآیندهای ژرف تأثیرات دیگری بر پستی‌وبلندی سطحی دارند. گردش همرفتی، برآمدگی‌ها و فروافتادگی‌هایی در گوشته زمین پدیدمی‌آورد که در سطح محلی بازتاب می‌یابند. مواد داغ گوشته که در یک ستون بالا می‌روند می‌توانند به صورت شعاعی در زیر صفحه زمین‌ساختی پهن شوند و مناطقی از فراخیزش پدیدآورند.[۱۲] این ستون‌های صعودی نقش مهمی در شکل‌گیری LIP دارند.
هنگام شکل‌گیری، LIPها معمولاً گستره‌ای چند میلیون کیلومتر مربعی و حجم‌هایی در مرتبه یک میلیون کیلومتر مکعب دارند. در بیشتر موارد، بخش عمده حجم یک LIP بازالتی در کمتر از یک میلیون سال جای می‌گیرد. یکی از معماهای ریشه LIPها درک این است که چگونه حجم‌های عظیمی از ماگمای بازالتی در چنین بازه‌های زمانی کوتاهی شکل می‌گیرند و فوران می‌کنند؛ با نرخ‌های تخلیه تا یک مرتبه بزرگ‌تر از بازالت‌های پشته میانی اقیانوس. منشأ بسیاری یا همه LIPها را به ستون‌های گوشته‌ای، فرآیندهای مرتبط با زمین‌ساخت صفحه‌ای یا برخورد شهاب‌سنگ نسبت می‌دهند.
تفتگاه‌ها
هرچند بیشتر فعالیت آتشفشانی زمین با مناطق فرورانش یا پشته‌های میانی اقیانوس پیوند دارد، مناطق قابل توجهی از آتشفشان‌خیزی دیرپا و گسترده وجود دارند که به نام تفتگاه‌ها شناخته می‌شوند و تنها پیوند غیرمستقیم با زمین‌ساخت صفحه‌ای دارند. رشته‌کوه زیردریایی هاوایی-امپراتور، که بر صفحه اقیانوس آرام جای دارد، نمونه‌ای است که میلیون‌ها سال حرکت نسبی را — هنگامی که صفحه بر فراز تفتگاه هاوایی حرکت می‌کند — نشان می‌دهد. تفتگاه‌های فراوانی با اندازه‌ها و سن‌های گوناگون در سرتاسر جهان شناسایی شده‌اند. این تفتگاه‌ها نسبت به یکدیگر به کندی جابه‌جا می‌شوند اما نسبت به صفحات زمین‌ساختی یک مرتبه بزرگ‌تر سریع‌تر حرکت می‌کنند؛ این شواهد نشان می‌دهد که مستقیماً به صفحات زمین‌ساختی گره نخورده‌اند.[۱۳]
ریشه تفتگاه‌ها همچنان بحث‌برانگیز است. تفتگاه‌هایی که به سطح زمین می‌رسند ممکن است سه ریشه متمایز داشته باشند. ژرف‌ترین آن‌ها احتمالاً از مرز میان گوشته پایین و هسته سرچشمه می‌گیرند؛ حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد از آن‌ها ویژگی‌هایی مانند وجود زنجیره خطی کوه‌های آتشفشانی زیردریایی با سن‌های فزاینده، LIP در نقطه آغاز مسیر، سرعت پایین موج برشی که نشانه دماهای بالا در زیر موقعیت کنونی مسیر است، و نسبت‌های ۳He به ۴He که با ریشه ژرف سازگار دانسته می‌شوند، دارند. دیگرانی مانند تفتگاه‌های پیتکرن، ساموآ و تاهیتی ظاهراً در بالای گنبدهای گدازه‌ای بزرگ و گذرایی در گوشته ریشه دارند که ابرتورم‌ها نامیده می‌شوند. بقیه ظاهراً در گوشته فوقانی ریشه دارند و گفته می‌شود از شکست سنگ‌کره در حال فرورانش پدید می‌آیند.[۱۴]
تصویربرداری اخیر از ناحیه زیر تفتگاه‌های شناخته‌شده (مانند یلوستون و هاوایی) با بهره‌گیری از لرزه‌نگاری برشی، شواهد روزافزونی فراهم آورده که از ستون‌های همرفتی نسبتاً باریک با ریشه ژرف پشتیبانی می‌کند که در مقایسه با گردش بزرگ‌مقیاس زمین‌ساخت صفحه‌ای محدود هستند. تصاویر مسیرهای عمودی پیوسته اما پیچ‌وتاب‌دار با مقادیر متغیری از مواد گرم‌تر را آشکار می‌کنند، حتی در ژرفاهایی که انتظار می‌رود دگرگونی‌های کریستالوگرافی رخ دهند.[۱۵]
شکست صفحه‌ای
یک جایگزین اصلی برای الگوی ستون گوشته‌ای، الگویی است که در آن شکستگی‌ها توسط تنش‌های مرتبط با صفحات ایجاد می‌شوند که سنگ‌کره را می‌شکافند و به مذاب اجازه می‌دهند از منابع ناهمگن کم‌ژرفا به سطح برسد. فرض می‌شود که حجم‌های زیاد مواد مذاب که LIPها را می‌سازند از همرفت در گوشته فوقانی ناشی می‌شود که ثانوی بر همرفت پیشران حرکت صفحات زمین‌ساختی است.[۱۶]
سرریزی از مخزن‌های دیرین
پیشنهاد شده که شواهد ژئوشیمیایی از وجود یک مخزن دیرین پشتیبانی می‌کنند که در گوشته زمین برای حدود ۴٫۵ میلیارد سال پایدار مانده‌است. پیشنهاد می‌شود مواد مذاب از این مخزن سرچشمه گرفته و در حدود ۶۰ میلیون سال پیش روانه بازالتی جزیره بافین را پدیدآورده است. بازالت‌های فلات اونتونگ جاوا امضاهای ایزوتوپی و عنصر اثر مشابهی نشان می‌دهند که برای مخزن زمین اولیه پیشنهاد شده‌است.[۱۷]
شهاب‌سنگ‌ها
هفت جفت تفتگاه و LIP در طرف‌های مخالف زمین شناسایی شده‌اند؛ تحلیل‌ها نشان می‌دهند این موقعیت پادپایه همزمان بسیار بعید است که تصادفی باشد. جفت‌های تفتگاه شامل یک ایالت آذرین بزرگ با آتشفشانی قاره‌ای در مقابل یک تفتگاه اقیانوسی هستند. انتظار می‌رود برخوردهای اقیانوسی شهاب‌سنگ‌های بزرگ کارایی بالایی در تبدیل انرژی به امواج لرزه‌ای داشته باشند. این امواج در سرتاسر جهان منتشر می‌شوند و نزدیک به موقعیت پادپایه دوباره متمرکز می‌شوند؛ نوسانات کوچکی انتظار می‌رود زیرا سرعت لرزه‌ای بسته به ویژگی‌های مسیر تغییر می‌کند. همان‌طور که امواج بر موقعیت پادپایه متمرکز می‌شوند، پوسته در نقطه کانونی را تحت تنش قابل توجهی قرار می‌دهند و پیشنهاد می‌شود آن را بشکافند و جفت‌های پادپایه‌ای پدیدآورند. هنگامی که شهاب‌سنگ به یک قاره برخورد می‌کند، کارایی پایین‌تر تبدیل انرژی جنبشی به انرژی لرزه‌ای انتظار نمی‌رود تفتگاه پادپایه‌ای ایجاد کند.[۱۶]
یک الگوی دوم مرتبط با برخورد شهاب‌سنگ در شکل‌گیری تفتگاه و LIP پیشنهاد شده که در آن آتشفشانی جزئی تفتگاه در محل‌های برخورد اجرام بزرگ و آتشفشانی روانه بازالتی توسط انرژی لرزه‌ای متمرکز در پادپایه برانگیخته می‌شود. این الگو به چالش کشیده شده زیرا برخوردها به‌طور کلی از نظر لرزه‌ای ناکارآمد دانسته می‌شوند و دکن ترپ هند پادپایه برخورد چیکشولوب در مکزیک نبوده (و چند میلیون سال پیش از آن شروع به فوران کرده) است. افزون بر این، هیچ نمونه روشنی از آتشفشانی ناشی از برخورد، که با صفحات ذوب بی‌ارتباط باشد، در هیچ دهانه زمینی شناخته‌شده‌ای تأیید نشده‌است.[۱۶]
همبستگی‌ها با شکل‌گیری LIP
دسته تیغه‌های آذرین گسترده، استان‌های آذرین‌لایه و نفوذی‌های لایه‌دار بزرگ فرامافیک، نشانگرهای LIP هستند، حتی هنگامی که شواهد دیگری قابل مشاهده نیست. لایه‌های بازالتی فوقانی LIPهای قدیمی‌تر ممکن است توسط فرسایش برداشته شده یا توسط برخوردهای صفحات زمین‌ساختی پس از شکل‌گیری دگرشکل شده باشند. این امر به‌ویژه برای دوره‌های قدیمی‌تر مانند دیرینه‌زیستی و پیشین‌زیستی محتمل‌تر است.[۶]
دسته تیغه‌های آذرین
دسته تیغه‌های آذرین غول‌پیکر با درازاهای بیش از ۳۰۰ کیلومتر[۱۸] نمونه‌های رایجی از LIPهای به‌شدت فرساییده‌اند. هر دو آرایش شعاعی و خطی دسته تیغه‌های آذرین وجود دارند. دسته‌های شعاعی با گستره بیش از ۲۰۰۰ کیلومتر و دسته‌های خطی با درازای بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر شناخته شده‌اند. دسته‌های خطی اغلب نسبت بالایی از آذرین‌تیغه نسبت به سنگ‌های میزبان دارند، به‌ویژه هنگامی که پهنای میدان خطی کمتر از ۱۰۰ کیلومتر باشد. آذرین‌تیغه‌ها معمولاً ۲۰ تا ۱۰۰ متر پهنا دارند، هرچند آذرین‌تیغه‌های فرامافیک با پهنای بیش از ۱ کیلومتر گزارش شده‌اند.[۶]
آذرین‌تیغه‌ها معمولاً نیمه‌قائم تا قائم‌اند. هنگامی که ماگمای در حال صعود (سازنده آذرین‌تیغه) به مرزهای افقی یا ضعف‌ها — مانند میان لایه‌های یک رسوب رسوبی — برخورد کند، ماگما می‌تواند به صورت افقی جاری شود و آذرین‌لایه بسازد. برخی از استان‌های آذرین‌لایه‌ای گستره‌ای بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر دارند.[۶]
آذرین‌لایه‌ها
رشته‌ای از آذرین‌لایه‌های مرتبط که اساساً همزمان (در طی چند میلیون سال) از آذرین‌تیغه‌های مرتبط شکل گرفته‌اند، در صورتی که گستره کافی داشته باشند، یک LIP می‌سازند. نمونه‌ها عبارتند از:
- مجتمع آذرین‌لایه وینگامی (شمال غرب آلبرتا، کانادا)
- مجتمع آذرین بوشولد (آفریقای جنوبی)
حاشیه‌های ریفتی آتشفشانی
حاشیه‌های ریفتی آتشفشانی در مرز ایالت‌های آذرین بزرگ یافت می‌شوند. حاشیه‌های آتشفشانی هنگامی شکل می‌گیرند که ریفتینگ با ذوب قابل توجه گوشته همراه باشد و آتشفشانی پیش از شکست قاره‌ای و/یا در طی آن رخ دهد. حاشیه‌های ریفتی آتشفشانی با این ویژگی‌ها مشخص می‌شوند: پوسته انتقالی متشکل از سنگ‌های آذرین بازالتی شامل روانه‌های گدازه، آذرین‌لایه‌ها، آذرین‌تیغه‌ها و گابروها، روانه‌های بازالتی پرحجم، توالی‌های بازتاب‌دهنده سمت دریای روانه‌های بازالتی که در مراحل اولیه شکست چرخیده‌اند، نشست محدود حاشیه نافعال در طی شکست و پس از آن، و وجود پوسته پایینی با سرعت‌های P موج لرزه‌ای غیرعادی بالا در اجسام پوسته پایینی که نشانگر محیط‌های سرد و چگال است.
تفتگاه‌ها
فعالیت آتشفشانی اولیه تفتگاه‌های اصلی — که پیشنهاد می‌شود از ستون‌های گوشته ژرف ناشی شوند — اغلب با روانه‌های بازالتی همراه است. این فوران‌های روانه بازالتی به انباشت‌های بزرگ گدازه‌های بازالتی منجر شده‌اند که با نرخی بسیار بیشتر از فرآیندهای آتشفشانی معاصر جای می‌گیرند. ریفتینگ قاره‌ای معمولاً پس از آتشفشانی روانه بازالتی دنبال می‌شود. استان‌های روانه بازالتی ممکن است به‌عنوان پیامد فعالیت اولیه تفتگاه در حوضه‌های اقیانوسی و نیز در قاره‌ها رخ دهند. می‌توان تفتگاه را به روانه‌های بازالتی یک ایالت آذرین بزرگ دنبال کرد؛ جدول زیر ایالت‌های آذرین بزرگ را با مسیر یک تفتگاه مشخص همبسته می‌کند.[۱۹][۲۰]
| ایالت | منطقه | تفتگاه | مرجع |
|---|---|---|---|
| بازالت رودخانه کلمبیا | شمال غرب ایالات متحده | تفتگاه یلوستون | [۱۹][۲۱] |
| روانه‌های بازالتی اتیوپی-یمن | اتیوپی، یمن | [۱۹] | |
| ایالت آذرین شمال اقیانوس اطلس | شمال کانادا، گرینلند، جزایر فارو، نروژ، ایرلند و اسکاتلند | تفتگاه ایسلند | [۱۹] |
| دکن ترپ | هند | تفتگاه رئونیون | [۱۹] |
| راجمهال ترپ | شرق هند | پشته نود شرق | [۲۲][۲۳] |
| فلات کرگولن | اقیانوس هند | تفتگاه کرگولن | [۲۲] |
| فلات اونتونگ جاوا | اقیانوس آرام | تفتگاه لوییزویل | [۱۹][۲۰] |
| ترپ‌های پارانا و اتندکا | برزیل–نامیبیا | تفتگاه تریستان | [۱۹] |
| ایالت کارو-فرار | آفریقای جنوبی، جنوبگان، استرالیا و نیوزیلند | جزیره ماریون | [۱۹] |
| ایالت آذرین بزرگ کارائیب | فلات اقیانوسی کارائیب-کلمبیا | تفتگاه گالاپاگوس | [۲۴][۲۵] |
| ایالت آذرین بزرگ مکنزی | سپر کانادا | تفتگاه مکنزی | [۲۶] |
پیوند با رویدادهای انقراض
فوران‌ها یا جایگیری‌های LIPها به نظر می‌رسد در برخی موارد همزمان با بی‌اکسیژنی اقیانوسی و رویدادهای انقراض بوده‌است. مهم‌ترین نمونه‌ها عبارتند از دکن ترپ (رویداد انقراض کرتاسه–پالئوژن)، کارو-فرار (انقراض پلینسباخی-توارسی)، ایالت ماگمایی اقیانوس اطلس مرکزی (رویداد انقراض تریاس–ژوراسیک)، سیبری ترپ (رویداد انقراض پرمین–تریاس) و امیشان ترپ (رویداد انقراض کاپیتانی).
سازوکارهای چندی برای توضیح پیوند LIPها با رویدادهای انقراض پیشنهاد شده‌اند. فوران LIPهای بازالتی بر سطح زمین حجم‌های بزرگی از گاز سولفات رها می‌کند که در اتمسفر اسید سولفوریک می‌سازد؛ این اسید گرما را جذب می‌کند و سرمایش قابل توجهی پدیدمی‌آورد (مانند فوران لکی در ایسلند در سال ۱۷۸۳). LIPهای اقیانوسی می‌توانند اکسیژن آب دریا را کاهش دهند — یا از راه واکنش‌های اکسایش مستقیم با فلزات در سیالات گرمابی یا از راه ایجاد شکوفه‌های جلبکی که اکسیژن فراوانی مصرف می‌کنند.[۲۷]
کانسارهای معدنی
ایالت‌های آذرین بزرگ با چند نوع کانسار معدنی در پیوندند که عبارتند از:
ناهنجاری‌های جیوه
غنی‌شدگی جیوه نسبت به کربن آلی کل (Hg/TOC) یک آماج ژئوشیمیایی رایج برای تشخیص آتشفشانی انبوه در پرونده زمین‌شناختی است، هرچند بی‌نقص بودن آن زیر سؤال رفته‌است.[۲۸]
نمونه‌ها
| ایالت | منطقه | سن (میلیون سال) | گستره (میلیون کیلومتر مربع) | حجم (میلیون کیلومتر مکعب) | نام‌های دیگر یا دربرمی‌گیرد | مرجع |
|---|---|---|---|---|---|---|
| فلات آگولاس | اقیانوس هند جنوب‌غربی، اقیانوس اطلس جنوبی، اقیانوس جنوبگان | ۱۴۰–۹۵ | ۰٫۳ | ۱٫۲ | LIP جنوب‌شرقی آفریقا؛ پشته موزامبیک، فراخیز شمال‌شرق جورجیا، فراخیز ماود، پشته آستراید | [۲۹] |
| بازالت رودخانه کلمبیا | شمال غرب ایالات متحده | ۱۷–۶ | ۰٫۱۶ | ۰٫۱۷۵ | [۲۱][۳۰] | |
| روانه‌های بازالتی اتیوپی-یمن | یمن، اتیوپی | ۳۱–۲۵ | ۰٫۶ | ۰٫۳۵ | اتیوپی | [۳۰] |
| ایالت آذرین شمال اقیانوس اطلس | شمال کانادا، گرینلند، جزایر فارو، نروژ، ایرلند و اسکاتلند | ۶۲–۵۵ | ۱٫۳ | ۶٫۶ | جیمسون لند؛ فلات تولی | [۳۰] |
| دکن ترپ | هند | ۶۶ | ۰٫۵–۰٫۸ | ۰٫۵–۱٫۰ | [۳۰] | |
| ماداگاسکار | ۸۸ | [۳۱] | ||||
| راجمهال ترپ | هند | ۱۱۶ | [۲۲][۲۳] | |||
| فلات اونتونگ جاوا | اقیانوس آرام | ح. 122 | ۱٫۸۶ | ۸٫۴ | فلات مانیهیکی و فلات هیکورانگی | [۳۰] |
| ایالت آذرین بزرگ قطب شمال بالایی | سوالبارد، سرزمین فرانتس یوزف، حوضه سواردراپ، حوضه آمراسیا و شمال گرینلند | ۱۳۰–۹۵ | >۱٫۰ | ۰٫۱ | [۳۲][۳۳] | |
| ترپ‌های پارانا و اتندکا | برزیل، نامیبیا | ۱۳۴–۱۲۹ | ۱٫۵ | >۱ | ایالت ماگمایی اقیانوس اطلس استوایی؛ کوهسارهای برزیل | [۳۰] |
| ایالت کارو-فرار | آفریقای جنوبی، جنوبگان، استرالیا و نیوزیلند | ۱۸۳–۱۸۰ | ۰٫۱۵–۲ | ۰٫۳۷–۰٫۵۷ | [۳۴][۳۰] | |
| ایالت ماگمایی اقیانوس اطلس مرکزی | شمال آمریکای جنوبی، شمال غرب آفریقا، ایبری، شرق آمریکای شمالی | ۲۰۱–۱۹۷ | ۱۱ | ۲٫۵ (۲٫۰–۳٫۰) | [۳۵][۳۶][۳۷] | |
| سیبری ترپ | روسیه | ۲۵۰ | ۱٫۵–۳٫۹ | ۰٫۹–۲٫۰ | [۳۰] | |
| امیشان ترپ | جنوب غرب چین | ۲۵۳–۲۵۰ | ۰٫۲۵ | ح. 0.3 | [۳۰] | |
| ایالت آذرین بزرگ واراکورنا | استرالیا | ۱۰۷۸–۱۰۷۳ | ۱٫۵ | پیلبارای شرقی | [۳۸] |
ایالت‌های ریولیتی بزرگ
این LIPها عمدتاً از مواد فلسیک تشکیل شده‌اند. نمونه‌ها عبارتند از:
- ویتسانی (استرالیا)
- سیرا مادره اکسیدنتال (مکزیک)
- مالانی
- چون آیکه (آرژانتین)
- گاولر (استرالیا)
ایالت‌های آندزیتی بزرگ
این LIPها عمدتاً از مواد آندزیتی تشکیل شده‌اند. نمونه‌ها عبارتند از:
- کمان‌های جزیره‌ای مانند اندونزی و ژاپن
- حاشیه‌های قاره‌ای فعال مانند آند و کاسکادها
- مناطق برخورد قاره‌ای مانند منطقه آناتولی-ایران
ایالت‌های بازالتی بزرگ
این زیردسته بیشتر ایالت‌هایی را که در رده‌بندی‌های اولیه LIP گنجانده شده‌اند دربرمی‌گیرد. از روانه‌های بازالتی قاره‌ای، روانه‌های بازالتی اقیانوسی و ایالت‌های پراکنده تشکیل شده‌است.
روانه‌های بازالتی قاره‌ای
- روانه‌های بازالتی قاره‌ای اتیوپی-یمن
- گروه بازالت رودخانه کلمبیا
- دکن ترپ (هند)
- گروه رودخانه کاپرماین (سپر کانادا)
- سامانه ریفت میان‌قاره‌ای (منطقه دریاچه‌های بزرگ، آمریکای شمالی)
- ترپ‌های پارانا و اتندکا (پارانا، برزیل–شمال شرق نامیبیا)
- کوهسارهای برزیل
- کراتون ریو دِ لا پلاتا (اروگوئه)
- کارو-فرار (آفریقای جنوبی–جنوبگان)
- سیبری ترپ (روسیه)
- امیشان ترپ (غرب چین)
- ایالت ماگمایی اقیانوس اطلس مرکزی (شرق ایالات متحده و کانادا، شمال آمریکای جنوبی، شمال غرب آفریقا)
- ایالت آذرین شمال اقیانوس اطلس (دربرمی‌گیرد بازالت‌های گرینلند، ایسلند، ایرلند، اسکاتلند و جزایر فارو)
- ایالت آذرین بزرگ قطب شمال بالایی (دربرمی‌گیرد آتشفشانیت‌های جزیره الزمیر، سازند استرند فیورد، پشته آلفا، سرزمین فرانتس یوزف و سوالبارد)
روانه‌های بازالتی اقیانوسی
- فلات آزور (اقیانوس اطلس)
- ترانه وارانگلیا (آلاسکا و کانادا)
- ایالت آذرین بزرگ کارائیب (دریای کارائیب)
- فلات کرگولن (اقیانوس هند)
- فلات ایسلند (اقیانوس اطلس)
- فلات اونتونگ جاوا، فلات مانیهیکی و فلات هیکورانگی (جنوب غرب اقیانوس آرام)
- جیمسون لند
ایالت‌های بازالتی–ریولیتی بزرگ
ایالت‌های پلوتونی بزرگ
- ایالت ماگمایی اقیانوس اطلس استوایی
ایالت‌های گرانیتی بزرگ
- پاتاگونیا
- باتولیت پرو–شیلی
- باتولیت رشته کوه ساحلی (شمال غرب ایالات متحده)
ایالت‌های آذرین بزرگ با چیرگی سیلیسی
- آتشفشانیت‌های رشته کوه گاولر[۴۰]
- مجموعه هیلتابا
جستارهای وابسته
- ایالت زمین‌شناختی
- فهرست استان‌های روانه بازالتی
- کوه‌زایی
- سامانه‌های لوله‌کشی آتشفشانی و آذرین
منابع
- ↑ Coffin, M.F. , Eldholm, O. (Eds.), 1991. Large Igneous Provinces: JOI/USSAC workshop report. The University of Texas at Austin Institute for Geophysics Technical Report, p. 114.
- ↑ Coffin, M.F. , Eldholm, O. , 1992. Volcanism and continental break-up: a global compilation of large igneous provinces. In: Storey, B.C. , Alabaster, T. , Pankhurst, R.J. (Eds.), Magmatism and the Causes of Continental Break-up. Geological Society of London Special Publication, vol. 68, pp. 17–30.
- ↑ Coffin, M.F. , Eldholm, O. , 1994. Large igneous provinces: crustal structure, dimensions, and external consequences. Reviews of Geophysics Vol. 32, pp. 1–36.
- 1 2 3 Bryan، Scott؛ Ernst، Richard (۲۰۰۷). «Proposed Revision to Large Igneous Province Classification». Earth-Science Reviews. ۸۶ (۱): ۱۷۵–۲۰۲. بیبکد:2008ESRv...86..175B. doi:10.1016/j.earscirev.2007.08.008. بایگانی‌شده از اصلی در ۵ آوریل ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۰ سپتامبر ۲۰۰۹.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Svensen، H. H.؛ Torsvik، T. H.؛ Callegaro، S.؛ Augland، L.؛ Heimdal، T. H.؛ Jerram، D. A.؛ Planke، S.؛ Pereira، E. (۳۰ اوت ۲۰۱۷). «Gondwana Large Igneous Provinces: plate reconstructions, volcanic basins and sill volumes». Geological Society, London, Special Publications. ۴۶۳ (۱): ۱۷–۴۰. doi:10.1144/sp463.7. hdl:10852/63170. شاپا ۰۳۰۵-۸۷۱۹.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 S.E. Bryan & R.E. Ernst; Revised definition of Large Igneous Provinces (LIPs); Earth-Science Reviews Vol. 86 (2008) pp. 175–202
- 1 2 Sheth، Hetu C. (۲۰۰۷). «'Large Igneous Provinces (LIPs)': Definition, recommended terminology, and a hierarchical classification» (PDF). Earth-Science Reviews. ۸۵ (۳–۴): ۱۱۷–۱۲۴. بیبکد:2007ESRv...85..117S. doi:10.1016/j.earscirev.2007.07.005.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Michael R. Rampino؛ Richard B. Stothers (۱۹۸۸). «Flood Basalt Volcanism During the Past 250 Million Years» (PDF). Science. ۲۴۱ (۴۸۶۶): ۶۶۳–۶۶۸. بیبکد:1988Sci...241..663R. doi:10.1126/science.241.4866.663. PMID 17839077. S2CID 33327812.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Eremin، N. I. (۲۰۱۰). «Platform magmatism: Geology and minerageny». Geology of Ore Deposits. ۵۲ (۱): ۷۷–۸۰. بیبکد:2010GeoOD..52...77E. doi:10.1134/S1075701510010071. S2CID 129483594.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Zhou، Mei-Fu (۲۰۰۸). «Two magma series and associated ore deposit types in the Permian Emeishan large igneous province, SW China». Lithos. ۱۰۳ (۳–۴): ۳۵۲–۳۶۸. بیبکد:2008Litho.103..352Z. doi:10.1016/j.lithos.2007.10.006.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Braun، Jean (۲۰۱۰). «The many surface expressions of mantle dynamics». Nature Geoscience. ۳ (۱۲): ۸۲۵–۸۳۳. بیبکد:2010NatGe...3..825B. doi:10.1038/ngeo1020. S2CID 128481079.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Allen، Philip A (۲۰۱۱). «Geodynamics: Surface impact of mantle processes». Nature Geoscience. ۴ (۸): ۴۹۸–۴۹۹. بیبکد:2011NatGe...4..498A. doi:10.1038/ngeo1216.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Humphreys، Eugene؛ Schmandt، Brandon (۲۰۱۱). «Looking for mantle plumes». Physics Today. ۶۴ (۸): ۳۴. بیبکد:2011PhT....64h..34H. doi:10.1063/PT.3.1217.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Courtillot، Vincent؛ Davaille، Anne؛ Besse، Jean؛ Stock، Joann (ژانویه ۲۰۰۳). «Three distinct types of hotspots in the Earth's mantle». Earth and Planetary Science Letters. ۲۰۵ (۳–۴): ۲۹۵–۳۰۸. بیبکد:2003E&PSL.205..295C. doi:10.1016/S0012-821X(02)01048-8.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ E. Humphreys and B. Schmandt; Looking for Mantle Plumes; Physics Today; August 2011; pp. 34–39
- 1 2 3 Hagstrum، Jonathan T. (۲۰۰۵). «Antipodal hotspots and bipolar catastrophes: Were oceanic large-body impacts the cause?». Earth and Planetary Science Letters. ۲۳۶ (۱–۲): ۱۳–۲۷. بیبکد:2005E&PSL.236...13H. doi:10.1016/j.epsl.2005.02.020.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Jackson، Matthew G.؛ Carlson، Richard W. (۲۰۱۱). «An ancient recipe for flood-basalt genesis;». Nature. ۴۷۶ (۷۳۶۰): ۳۱۶–۳۱۹. بیبکد:2011Natur.476..316J. doi:10.1038/nature10326. PMID 21796117. S2CID 4423213.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Ernst, R. E.; Buchan, K. L. (1997), "Giant Radiating Dyke Swarms: Their Use in Identifying Pre-Mesozoic Large Igneous Provinces and Mantle Plumes", in Mahoney, J. J.; Coffin, M. F. (eds.), Large Igneous Provinces: Continental, Oceanic and Flood Volcanism (Geophysical Monograph 100), Washington D.C.: American Geophysical Union, p. 297, ISBN 978-0-87590-082-7
- 1 2 3 4 5 6 7 8 M.A. Richards, R.A. Duncan, V.E. Courtillot; Flood Basalts and Hot-Spot Tracks: Plume Heads and Tails; SCIENCE, VOL. 246 (1989) 103–108
- 1 2 Antretter، M.؛ Riisager، P.؛ Hall، S.؛ Zhao، X.؛ Steinberger، B. (۲۰۰۴). «Modelled palaeolatitudes for the Louisville hot spot and the Ontong Java Plateau». Geological Society, London, Special Publications. ۲۲۹ (۱): ۲۱–۳۰. بیبکد:2004GSLSP.229...21A. doi:10.1144/GSL.SP.2004.229.01.03. S2CID 129116505.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Nash، Barbara P.؛ Perkins، Michael E.؛ Christensen، John N.؛ Lee، Der-Chuen؛ Halliday، A.N. (۲۰۰۶). «The Yellowstone hotspot in space and time: Nd and Hf isotopes in silicic magmas». Earth and Planetary Science Letters. ۲۴۷ (۱–۲): ۱۴۳–۱۵۶. بیبکد:2006E&PSL.247..143N. doi:10.1016/j.epsl.2006.04.030.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 Weis، D.؛ و دیگران (۱۹۹۳). «The Influence of Mantle Plumes in Generation of Indian Oceanic Crust». Synthesis of Results from Scientific Drilling in the Indian Ocean. Geophysical Monograph Series. ج. ۷۰. صص. ۵۷–۸۹. بیبکد:1992GMS....70...57W. doi:10.1029/gm070p0057. شابک ۹۷۸-۱-۱۱۸-۶۶۸۰۳-۰.
{{cite book}}: از|ژورنال=صرف‌نظر شد (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 E.V. Verzhbitsky. "Geothermal regime and genesis of the Ninety-East and Chagos-Laccadive ridges." Journal of Geodynamics, Volume 35, Issue 3, April 2003, Pages 289–302
- ↑ Sur l'âge des trapps basaltiques (On the ages of flood basalt events); ونسان کورتیو & Paul R. Renne; Comptes Rendus Geoscience; Vol: 335 Issue: 1, January 2003; pp: 113–140
- ↑ Hoernle، Kaj؛ Hauff، Folkmar؛ van den Bogaard، Paul (۲۰۰۴). «70 m.y. history (139–69 Ma) for the Caribbean large igneous province». Geology. ۳۲ (۸): ۶۹۷–۷۰۰. بیبکد:2004Geo....32..697H. doi:10.1130/g20574.1.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Ernst، Richard E.؛ Buchan, Kenneth L. (۲۰۰۱). Mantle plumes: their identification through time. انجمن زمین‌شناسی آمریکا. صص. ۱۴۳, ۱۴۵, ۱۴۶, ۱۴۷, ۱۴۸, ۲۵۹. شابک ۹۷۸-۰-۸۱۳۷-۲۳۵۲-۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Kerr، AC (دسامبر ۲۰۰۵). «Oceanic LIPS: Kiss of death». Elements. ۱ (۵): ۲۸۹–۲۹۲. بیبکد:2005Eleme...1..289K. doi:10.2113/gselements.1.5.289. S2CID 129378095.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Grasby, Stephen E.; Them, Theodore R.; Chen, Zhuoheng; Yin, Runsheng; Ardakani, Omid H. (September 2019). "Mercury as a proxy for volcanic emissions in the geologic record". Earth-Science Reviews (in English). 196 102880. Bibcode:2019ESRv..19602880G. doi:10.1016/j.earscirev.2019.102880. Retrieved 1 ژوئیه 2024 – via Elsevier Science Direct.
- ↑ Gohl، K.؛ Uenzelmann-Neben، G.؛ Grobys، N. (۲۰۱۱). «Growth and dispersal of a southeast African Large Igenous Province» (PDF). South African Journal of Geology. ۱۱۴ (۳–۴): ۳۷۹–۳۸۶. بیبکد:2011SAJG..114..379G. doi:10.2113/gssajg.114.3-4.379. دریافت‌شده در ۱۲ ژوئیه ۲۰۱۵.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ross، P.S.؛ Peateb، I. Ukstins؛ McClintocka، M.K.؛ Xuc، Y.G.؛ Skillingd، I.P.؛ Whitea، J.D.L.؛ Houghtone، B.F. (۲۰۰۵). «Mafic volcaniclastic deposits in flood basalt provinces: A review» (PDF). Journal of Volcanology and Geothermal Research. ۱۴۵ (۳–۴): ۲۸۱–۳۱۴. بیبکد:2005JVGR..145..281R. doi:10.1016/j.jvolgeores.2005.02.003.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ TH Torsvik, RD Tucker, LD Ashwal, EA Eide, NA Rakotosolofo, MJ de Wit. "Late Cretaceous magmatism in Madagascar: palaeomagnetic evidence for a stationary Marion hotspot." Earth and Planetary Science Letters, Volume 164, Issues 1–2, 15 December 1998, Pages 221–232
- ↑ Tegner C.؛ Storey M.؛ Holm P.M.؛ Thorarinsson S.B.؛ Zhao X.؛ Lo C. -H.؛ Knudsen M.F. (مارس ۲۰۱۱). «Magmatism and Eurekan deformation in the High Arctic Large Igneous Province: 40Ar–39Ar age of Kap Washington Group volcanics, North Greenland» (PDF). Earth and Planetary Science Letters. ۳۰۳ (۳–۴): ۲۰۳–۲۱۴. بیبکد:2011E&PSL.303..203T. doi:10.1016/j.epsl.2010.12.047.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Deegan, F. M.; Pease, V.; Nobre Silva, I. G.; Bédard, J. H.; Morris, G. (November 2023). "Age and Geochemistry of High Arctic Large Igneous Province Tholeiitic Magmatism in NW Axel Heiberg Island, Canada". Geochemistry, Geophysics, Geosystems (in English). 24 (11). doi:10.1029/2023GC011083. ISSN 1525-2027. Retrieved 17 فوریه 2026.
- ↑ Burgess، S. D.؛ Bowring، S. A.؛ Fleming، T. H.؛ Elliot، D. H. (۱ آوریل ۲۰۱۵). «High-precision geochronology links the Ferrar large igneous province with early-Jurassic ocean anoxia and biotic crisis». Earth and Planetary Science Letters. ۴۱۵: ۹۰–۹۹. doi:10.1016/j.epsl.2015.01.037. شاپا ۰۰۱۲-۸۲۱X.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Knight، K.B.؛ Nomade S.؛ Renne P.R.؛ Marzoli A.؛ Bertrand H.؛ Youbi N. (۲۰۰۴). «The Central Atlantic Magmatic Province at the Triassic–Jurassic boundary: paleomagnetic and ۴۰Ar/۳۹Ar evidence from Morocco for brief, episodic volcanism». Earth and Planetary Science Letters. ۲۲۸ (۱–۲): ۱۴۳–۱۶۰. بیبکد:2004E&PSL.228..143K. doi:10.1016/j.epsl.2004.09.022.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Blackburn، Terrence J.؛ Olsen، Paul E.؛ Bowring، Samuel A.؛ McLean، Noah M.؛ Kent، Dennis V.؛ Puffer، John؛ McHone، Greg؛ Rasbury، Troy؛ Et-Touhami، Mohammed (۲۰۱۳). «Zircon U–Pb Geochronology Links the End-Triassic Extinction with the Central Atlantic Magmatic Province». Science. ۳۴۰ (۶۱۳۵): ۹۴۱–۹۴۵. بیبکد:2013Sci...340..941B. CiteSeerX 10.1.1.1019.4042. doi:10.1126/science.1234204. PMID 23519213. S2CID 15895416.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Rezende، Gabriel L.؛ Martins، Cristiano Mendel؛ Nogueira، Afonso C.R.؛ Domingos، Fabio Garcia؛ Ribeiro-Filho، Nelson (ژوئن ۲۰۲۱). «Evidence for the Central Atlantic magmatic province (CAMP) in Precambrian and Phanerozoic sedimentary basins of the southern Amazonian Craton, Brazil». Journal of South American Earth Sciences. ۱۰۸ ۱۰۳۲۱۶. doi:10.1016/j.jsames.2021.103216. دریافت‌شده در ۱۷ فوریه ۲۰۲۶.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Wingate، MTD؛ Pirajno، F؛ Morris، PA (۲۰۰۴). «Warakurna large igneous province: A new Mesoproterozoic large igneous province in west-central Australia». Geology. ۳۲ (۲): ۱۰۵–۱۰۸. بیبکد:2004Geo....32..105W. doi:10.1130/G20171.1.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Sheth, H.C. (۲۰۰۷). «LIP classification». www.mantleplumes.org. دریافت‌شده در ۲۲ دسامبر ۲۰۱۸.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Agangi, Andrea (۲۰۱۱). «Magmatic and volcanic evolution of a silicic large igneous province (SLIP): the Gawler Range Volcanics and Hiltaba Suite, South Australia» (PhD). دانشگاه تاسمانی. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۲.
{{cite journal}}: یادکرد journal نیازمند|journal=است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) PDF
پیوند به بیرون
| |
 درگاه زمین‌شناسی |
- ایالت‌های آذرین بزرگ
- سنگ‌های آذرین
- سنگشناسی
- آتشفشان‌شناسی
- روانه‌های بازالتی
- خطرهای زمین‌شناختی
- ابرآتشفشانها
- ژئومورفولوژی
- کوه‌زایی
- واداشت اقلیمی