عبدالقادر بن ملوک شاه بدائونی
عبدالقادر بن ملوک شاه بدائونی یا ملّا عبدالقادر بدایونی (۹۴۷- ۱۰۲۴ق)، تاریخ نگار و مترجم صاحب نام قرن دهم هجری، مقارن با دوران سلطنت اکبرشاه در هندوستان است. زادگاه او را بدائون، ناحیه و شهری کهن در ایالت اوتار پرادش در شمال هند ذکر کرده‌اند.[۱]
تحصیلات بدائونی
در دوازده سالگی پدرش ملوک شاه وی را به سنبهل، نزد شیخ حاتم سنبهلی می‌برد تا فقه حنفی را بیاموزد. وی هم چنین نزد محمد مکی و نیز جد مادریش مخدوم اشرف بساوری، قرآن و علوم عربی را آموخت. بدائونی در سال ۹۶۶ق به همراه پدرش به آگرا می‌رود و در سلک شاگردان شیخ مبارک ناگوری، علوم رسمی را فرا می‌گیرد. بدائونی در علوم دیگر از جمله موسیقی، تاریخ و نجوم نیز تبحر داشته است.
راه یافتن بدائونی به دربار اکبرشاه
بدائونی در اواخر ذیحجه ۹۸۱ به آگره می‌رود و در آنجا توسط جلال‌خان قورچی و حکیم عین‌الملک شیرازی به اکبر شاه معرفی می‌شود. او پس از ورود به دربار اکبر، دارای منصب‌هایی می‌گردد و مسئولیت‌هایی نیز به وی واگذار می‌شود. از جمله این که به دستور اکبر، فعالیت‌های گسترده‌ای را در زمینه نگارش و نیز ترجمه آثاری از زبان سانسکریت و عربی به فارسی آغاز می‌کند. از مهم‌ترین آثار او نگارش کتاب منتخب التواریخ در سه جلد می‌باشد که تاریخ نگاری از زمان غزنویان تا سلطنت اکبر شاه را شامل می‌شود.[۱][۲]
بدائونی یک از منتقدان جدی اکبرشاه در راستای سیاست‌های دین الهی و صلح کل بود. او طرفدار جناح روحانیان سنّی سنتی بود و نفوذ ابوالفضل علامی، فیضی دکنی و شیخ مبارک را عامل بدعت در دستگاه پادشاه اکبر می‌دید. با این حال او نیز طرفدار هزاره‌گرایی بود و به شخصیت‌های مسیحایی همچون محمد نوربخش (موسس جنبش نوربخشی در ایران) و مهدی جانپور (موسس مهدویه در هند) اظهار علاقه می‌کرد.[۳]
تالیف‌ها
- منتخب التواریخ
- نجات الرشید
- الاحادیث
- تالیف بخش عمده‌ای از کتاب تاریخ الفی [۴][۵]
ترجمه‌ها
- رامایانا
- بید اتهرین
- بحر الاسمار
- جامع رشیدی
- دو بخش از هجده بخش مهابهاراتا
- ده جزوه از نسخه‌ی معجم البلدان
انزوا و مرگ بدائونی
بدائونی در سال ۹۹۹ قمری به زادگاهش بدائون باز می‌گردد و اواخر عمر خویش را در انزوا سر می‌کند. دربارهٔ تاریخ دقیق مرگ وی اختلاف نظر وجود دارد. او را در باغ انبه عطارپور در نزدیکی بدائون دفن کردند.
منابع
- 1 2 بابافرج تبریزی - برماوی. «بدائون». دائرةالمعارف بزرگ اسلامی ج۱۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ نوامبر ۲۰۱۰.
- ↑ تصحیح احمدعلی صاحب (۱۳۸۱). «منتخب التواریخ». تارنمای آفتاب.
- ↑ Amanat, “Persian Nuqṭawīs and the Shaping of the Doctrine of “Universal Conciliation” (ṣulḥ-i kull) in Mughal India”, 376.
- ↑ «تاریخ الفی». کتاب نیوز. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ دسامبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۸ مارس ۲۰۲۱.
- ↑ «تاریخ الفی». دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
جستارهای وابسته
| منبع‌شناسی |
|  |
|---|---|---|
| ناواراتان | ||
| خانواده |
| |
| دیگر درباریان |
| |
| نقاشان |
| |
| معماری |
| |
| نبردها |
| |
| مذهب |
| |
| آثار درباره اکبر |
| |