تاریخ الفی

تاریخ الفی
صفحه‌ای از نسخه‌ای مصور از تاریخ الفی که دیداری میان خلیفه عباسی، متوکل، و یازدهمین امام از دوازده امام شیعه، حسن عسکری، را به تصویر می‌کشد؛ حدود سال ۱۵۹۳ میلادی، موزه هنرهای زیبا (بوستون).
نویسنده(ها)تتوی؛ ابوالفضل علامی؛ جعفر بیگ؛ نقیب خان؛ فتح‌الله شیرازی؛ عبدالقادر بن ملوک شاه بدائونی؛ حاج ابراهیم سرهندی؛ حکیم همام گیلانی; حکیم علی گیلانی؛ میرزا نظام‌الدین احمد هروی
زبانفارسی
گونه(های) ادبیتاریخ جهان
تاریخ نشر
ح. ۱۵۹۳/۱۵۹۴

تاریخ الفی[۱][۲] کتابی معروف در تاریخ هزارساله سرزمین‌های اسلامی به فارسی است که توسط هیئتی از نویسندگان در زمان اکبرشاه، سومین پادشاه گورکانی، نگاشته شده است. و یکی از مهم‌ترین منابع تاریخ اسلام است. این کتاب را دانشنامه‌ای از تاریخ هزار ساله اسلام خوانده‌اند و صفت هزار ساله‌اش هم حاکی از وجه تسمیه الفی است. این کتاب به تاریخ اسلام از درگذشت محمد بن عبدالله پیامبر مسلمانان تا سال ۱۰۰۰ هجری قمری می‌پردازد.

تاریخچه

برگی از کتاب تاریخ الفی

دربارهٔ چگونگی تألیف تاریخ الفی، عبدالقادر بداؤنی مصحح آن در منتخب التواریخ آورده است که بر اساس گزارش او اکبرشاه گورکانی در ۹۹۰ هجری قمری گروهی از دانشمندان و مورخان را مأمور کرد که کتابی در تاریخ عمومی جهان اسلام از رحلت پیامبر اسلام تا پایان هزاره نخست هجرت تألیف کنند. نگارش این کتاب در ۹۹۳ شروع شد و پس از پایان تألیف آن را الفی نامیدند.

اکبرشاه در آغاز، هفت تن را به نگارش تاریخ الفی مأمور کرد که عبارت‌اند از: غیاث‌الدین نقیب خان قزوینی، میرفتح‌الله شیرازی، حکیم همام گیلانی، حکیم علی گیلانی، ابراهیم سرهندی، میرزا نظام‌الدین احمد هروی و عبدالقادر بداؤنی. اعضای این هیئت از شخصیت‌های علمی و سیاسی عصر خود محسوب می‌شدند و برخی از آنان از ایران به هند مهاجرت کرده بودند و از پیروان مذاهب مختلف اسلامی بودند.[۳]

آنها پس از مشاجراتی که بر سر مسائل شیعی و سنی در ضمن روایت تاریخ صدر اسلام و مسائل خلافت پیدا کردند ادامه کار نگارش را به احمد بن نصرالله تتوی محول کردند. تتوی نسبت به بقیه نویسندگان بخش بیشتری از تاریخ هشت جلدی را نوشت. پس از تتوی نگارش بقیه اثر به آصف خان قزوینی محول شد. وی پس از تتوی بیشترین بخش تاریخ الفی را نوشته است. آصف خان حوادث تاریخی را تا ۹۹۷ به تفصیل ثبت کرد. سرانجام در سال ۱۰۰۰ کار مقابله و تصحیح این اثر به عهده عبدالقادر بداؤنی نهاده شد. او در طی یک سال، دو مجلد اول را تصحیح نمود و تصحیح مجلد سوم را به آصف خان واگذار کرد. پس از تکمیل شدن کتاب ابوالفضل علامی بر آن مقدمه نوشت.[۴]

از نظر مذهبی، سه دانشمند هندی، سنی‌مذهب بودند، در حالی که گیلانی‌ها و شیرازی، شیعه بودند. مذهب نقیب‌خان مشخص نیست؛ در ایران به‌عنوان یک سنی شناخته می‌شد، اما در دربار گورکانیان، گمان‌هایی مبنی بر گرایش او به تشیع وجود داشت.[۵][۶]

محتوا

تاریخ الفی یکی از معدود متون تاریخ‌نگارانه در ادبیات عربی یا فارسی است که به هزارهٔ نخست هجری می‌پردازد.[۷] این اثر، کتابی بسیار گسترده است که تاریخ جهان اسلام را در طول یک هزاره مستند کرده و تمرکز اصلی آن بر تاریخ سیاسی حکومت‌هاست. حجم این اثر حدود ۶٫۰۰۰ صفحه چاپی است[۸] و به‌طور کلی می‌توان آن را به سه جلد تقسیم کرد: جلد نخست با درگذشت محمد پیامبر اسلام (حدود سال ۶۳۲ میلادی) آغاز می‌شود و تا فتوحات چنگیز خان ادامه می‌یابد.[۶] جلد دوم با شرح ادامهٔ فتوحات مغول آغاز می‌شود و به پیامدهای سیاسی آن در آسیا می‌پردازد. جلد سوم از دوران حکومت غازان خان آغاز شده و با رویدادهای مربوط به شکل‌گیری و تثبیت امپراتوری گورکانی و سال‌های نخست سلطنت اکبرشاه به پایان می‌رسد.[۵][۶]

یکی از ویژگی‌های جالب این کتاب آن است که به‌جای شروع از تولد پیامبر اسلام یا هجرت او در سال ۶۲۲ میلادی — که در تقویم‌ها و تاریخ‌نگاری‌های اسلامی رایج بود — از درگذشت پیامبر آغاز می‌شود. پژوهشگران بر این باورند که این رویکرد، تغییری بنیادین در سنت‌های رایج اسلامی بوده و معنایی نمادین داشته است؛ به این معنا که با آغاز کتاب از درگذشت پیامبر، این پیام ضمنی داده می‌شود که جهان در آستانهٔ هزارهٔ دوم به یک چهرهٔ پیامبرگونهٔ جدید نیاز دارد — و در ادامه، زمینه برای معرفی اکبرشاه به‌عنوان چنین چهره‌ای فراهم می‌شود.[۵]

در سراسر کتاب، تاریخ سیاسی و ایدئولوژی مغولان جایگاه ویژه‌ای دارد. نویسندگان از این بستر برای ایجاد پیوند میان اکبرشاه گورکانی و مشروعیت سیاسی او استفاده می‌کنند. در نتیجه، کتاب اکبر را همچون یک شخصیت موعود و نجات‌بخش معرفی می‌کند که در آغاز هزارهٔ دوم ظهور کرده است.[۹][۲]

میراث

پژوهشگران معاصر اشاره کرده‌اند که تاریخ الفی آن‌طور که باید، مورد توجه علمی قرار نگرفته است. یکی از دلایل این بی‌توجهی، گستردگی و پراکندگی این اثر است. به‌جای آن، مطالعات مربوط به دورهٔ امپراتوری گورکانی بیشتر بر اثر بعدی این کتاب، یعنی اکبرنامه، نوشتهٔ ابوالفضل علامی، متمرکز شده‌اند. تاریخ‌نگار سانجای سوبراهمانیم معتقد است که خود اکبر تاریخ الفی را کنار گذاشت و اکبرنامه را به‌عنوان تاریخ رسمی دربار ترجیح داد.[۶][۱۰]

پانویس

  1. ↑ Willis, Michael D., ed. (2022). Translation and state: the Mahābhārata at the Mughal Court. Beyond boundaries: religion, region, language and the state. Berlin ; Boston: De Gruyter. p. 236. ISBN 978-3-11-050121-6. OCLC 1338682757.
  2. 1 2 Balabanlilar, Lisa (2007). "Lords of the Auspicious Conjunction: Turco-Mongol Imperial Identity on the Subcontinent". Journal of World History. 18 (1): 7. ISSN 1045-6007. JSTOR 20079408.
  3. ↑ «تاریخ الفی». وبگاه دانشنامه جهان اسلام.
  4. ↑ تاریخ الفی | کتاب نیوز
  5. 1 2 3 Anooshahr, Ali (2012). "Dialogism and Territoriality in a Mughal History of the Islamic Millennium". Journal of the Economic and Social History of the Orient. 55 (2–3): 220–254. doi:10.1163/15685209-12341235. ISSN 0022-4995.
  6. 1 2 3 4 Gommans, Jos; Huseini, Said Reza (2022). "Neoplatonism and the Pax Mongolica in the making of ṣulḥ-i kull. A view from Akbar's millennial history". Modern Asian Studies (به انگلیسی). 56 (3): 870–901. doi:10.1017/S0026749X21000044. hdl:1887/3420833. ISSN 0026-749X.
  7. ↑ Şen, Gül (2022-07-25). Making Sense of History: Narrativity and Literariness in the Ottoman Chronicle of Naʿīmā (به انگلیسی). BRILL. p. 255. ISBN 978-90-04-51041-8.
  8. ↑ Gommans, Jos; Huseini, Said Reza (2022-05-10). "Neoplatonic Kingship in the Islamic World: Akbar's Millenial History". In Moin, A. Azfar; Strathern, Alan (eds.). Sacred Kingship in World History: Between Immanence and Transcendence (به انگلیسی). Columbia University Press. ISBN 978-0-231-55540-1.
  9. ↑ Moin, A. Azfar (2012). The millennial sovereign: sacred kingship and sainthood in Islam. South Asia across the disciplines. New York [N.Y.]: Columbia University Press. p. 147. ISBN 978-0-231-16036-0.
  10. ↑ Subrahmanyam, Sanjay (1992-09-01). "The Mughal state—Structure or process? Reflections on recent western historiography". The Indian Economic and Social History Review (به انگلیسی). 29 (3): 305–306. doi:10.1177/001946469202900302. ISSN 0019-4646.

منابع

  • احمد تتوی، آصف خان قزوینی، تاریخ الفی،(دوره هشت جلدی)، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۲، چاپ اول
  • «نگاهی به تاریخ الفی». پایگاه مجلات تخصصی نور.
  • «تاریخ الفی». وبگاه کتابنامه.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.