برتابش
در رادیومتری، برتابش (به انگلیسی: irradiance) برابر است با شار تابشی دریافتشده توسط یک سطح در واحد سطح. یکای برتابش در دستگاه بینالمللی یکاها (SI)، وات بر متر مربع (نماد W⋅m−2 or W/m2) است. در دستگاه واحدهای سانتیمتر–گرم–ثانیه از یکای ارگ بر سانتیمتر مربع بر ثانیه (erg⋅cm−2⋅s−1) اغلب در کاربردهای اخترشناسی استفاده میشود. برتابش اغلب شدت نامیده میشود، اما از این اصطلاح در رادیومتری اجتناب میشود، زیرا چنین کاربردی منجر به اشتباه گرفتن با شدت تابش میشود. در اخترفیزیک برتابش را شار تابشی مینامند.[۱]
واحد فیزیکی
در جدول زیر با عنوان پرتو افکنی نشان داده شده است.
| کمیت | یکا | ابعاد | یادداشتها | ||
|---|---|---|---|---|---|
| نام | نماد[nb ۱] | نام | نماد | ||
| انرژی تابشی | Qe[nb ۲] | ژول | J | M⋅L2⋅T−2 | انرژی تابش الکترومغناطیسی. |
| چگالی انرژی تابشی | we | ژول بر متر مکعب | J/m3 | M⋅L−1⋅T−2 | انرژی تابشی در واحد حجم. |
| شار تابشی | Φe[nb ۲] | وات | W = J/s | M⋅L2⋅T−3 | انرژی تابشی گسیلشده، بازتابشده، منتقلشده یا دریافتشده، در واحد زمان. گاهی این یکا «توان تابشی» نیز نامیده میشود و در اخترشناسی به آن درخشندگی میگویند. |
| شار طیفی | Φe,ν[nb ۳] | وات بر هرتز | W/Hz | M⋅L2⋅T −2 | شار تابشی در واحد بسامد یا طول موج. در واحد طول موج معمولاً با W⋅nm−1 اندازهگیری میشود. |
| Φe,λ[nb ۴] | وات بر متر | W/m | M⋅L⋅T−3 | ||
| شدت تابش | Ie,Ω[nb ۵] | وات بر استرادیان | W/sr | M⋅L2⋅T−3 | شار تابشی گسیلشده، بازتابشده، منتقلشده یا دریافتشده، در واحد زاویه فضایی. این یک کمیت جهتدار است. |
| شدت طیفی | Ie,Ω,ν[nb ۳] | وات بر استرادیان بر هرتز | W⋅sr−1⋅Hz−1 | M⋅L2⋅T−2 | شدت تابشی در واحد بسامد یا طول موج. در واحد طول موج معمولاً با W⋅sr−1⋅nm−1 اندازهگیری میشود. این یک کمیت جهتدار است. |
| Ie,Ω,λ[nb ۴] | وات بر استرادیان بر متر | W⋅sr−1⋅m−1 | M⋅L⋅T−3 | ||
| تابندگی | Le,Ω[nb ۵] | وات بر استرادیان بر متر مربع | W⋅sr−1⋅m−2 | M⋅T−3 | شار تابشی گسیلشده، بازتابشده، منتقلشده یا دریافتشده توسط یک سطح، در واحد زاویه فضایی در واحد سطح تصویر شده. این یک کمیت «جهتدار» است. این کمیت گاهی به شکل گیجکنندهای «شدت» نیز نامیده میشود. |
| تابندگی طیفی شدت ویژه |
Le,Ω,ν[nb ۳] | وات بر استرادیان بر متر مربع بر هرتز | W⋅sr−1⋅m−2⋅Hz−1 | M⋅T−2 | تابش یک سطح در واحد بسامد یا طول موج. در واحد طول موج معمولاً با W⋅sr−1⋅m−2⋅nm−1 اندازهگیری میشود. این یک کمیت جهتدار است. این کمیت گاهی به شکل گیجکنندهای «شدت طیفی» نیز نامیده میشود. |
| Le,Ω,λ[nb ۴] | وات بر استرادیان بر متر مربع، بر متر | W⋅sr−1⋅m−3 | M⋅L−1⋅T−3 | ||
| برتابش چگالی شار |
Ee[nb ۲] | وات بر متر مربع | W/m2 | M⋅T−3 | شار تابشی دریافتشده توسط یک «سطح» در واحد سطح. این کمیت گاهی به شکل گیجکنندهای «شدت» نیز نامیده میشود. |
| برتابش طیفی چگالی شار طیفی |
Ee,ν[nb ۳] | وات بر متر مربع بر هرتز | W⋅m−2⋅Hz−1 | M⋅T−2 | برتابش یک سطح در واحد بسامد یا طول موج. این کمیت گاهی به شکل گیجکنندهای «شدت طیفی» نیز نامیده میشود. یکاهای غیر SI چگالی شار عبارتند از: یانسکی (۱ Jy = ۱۰−۲۶ W⋅m−۲⋅Hz−۱) و یکای شار خورشیدی (۱ sfu = ۱۰−۲۲ W⋅m−۲⋅Hz−۱ = ۱۰۴ Jy). |
| Ee,λ[nb ۴] | وات بر متر مربع، بر متر | W/m3 | M⋅L−1⋅T−3 | ||
| رادیوسیتی | Je[nb ۲] | وات بر متر مربع | W/m2 | M⋅T−3 | شار تابشی خارجشده (گسیلشده، بازتابشده، منتقلشده) از یک «سطح» در واحد سطح. این کمیت گاهی به شکل گیجکنندهای «شدت» نیز نامیده میشود. |
| رادیوسیتی طیفی | Je,ν[nb ۳] | وات بر متر مربع بر هرتز | W⋅m−2⋅Hz−1 | M⋅T−2 | رادیوسیتی یک سطح در واحد بسامد یا طول موج. در واحد طول موج معمولاً با W⋅m−2⋅nm−1 اندازهگیری میشود. این یک کمیت جهتدار است. این کمیت گاهی به شکل گیجکنندهای «شدت طیفی» نیز نامیده میشود. |
| Je,λ[nb ۴] | وات بر متر مربع، بر متر | W/m3 | M⋅L−1⋅T−3 | ||
| خروج تابشی | Me[nb ۲] | وات بر متر مربع | W/m2 | M⋅T−3 | شار تابشی گسیلشده از یک سطح در واحد سطح. این جزء گسیلشده از رادیوسیتی است. «گسیل تابشی» اصطلاحی قدیمی برای این کمیت است. این کمیت گاهی به شکل گیجکنندهای "شدت" نیز نامیده میشود. |
| خروج طیفی | Me,ν[nb ۳] | وات بر متر مربع بر هرتز | W⋅m−2⋅Hz−1 | M⋅T−2 | تابش خروجی از یک سطح در واحد بسامد یا طول موج. در واحد طول موج معمولاً با W⋅m−2⋅nm−1 اندازهگیری میشود. «گسیل طیفی» اصطلاحی قدیمی برای این کمیت است. این کمیت گاهی به شکل گیجکنندهای «شدت طیفی» نیز نامیده میشود. |
| Me,λ[nb ۴] | وات بر متر مربع، بر متر | W/m3 | M⋅L−1⋅T−3 | ||
| پرتوگیری تابشی | He | ژول در متر مربع | J/m2 | M⋅T−2 | انرژی تابشی دریافتی توسط یک سطح در واحد سطح، یا بهطور معادل، برتابش یک سطح که بر حسب زمان تابش، انتگرالگیری شده است. این کمیت گاهی «شار تابشی» نیز نامیده میشود. |
| پرتوگیری طیفی | He,ν[nb ۳] | ژول بر متر مربع بر هرتز | J⋅m−2⋅Hz−1 | M⋅T−1 | میزان تابش ناشی از پرتوگیری یک سطح در واحد فرکانس یا طول موج. در واحد طول موج معمولاً با J⋅m−2⋅nm−1 اندازهگیری میشود. این کمیت گاهی «شار طیفی» نیز نامیده میشود. |
| He,λ[nb ۴] | ژول بر متر مربع، بر متر | J/m3 | M⋅L−1⋅T−2 | ||
| همچنین ببینید: | |||||
- ↑ سازمان استانداردسازی توصیه میکند که کمیتهای فیزیکی رادیومتری باید با پسوند "e" (سرواژه "energetic" به معنی "انرژیزا") نشان داده شوند تا با فوتومتریک یا فوتون اشتباه گرفته نشون.
- 1 2 3 4 5 نمادهای جایگزین که گاهی دیده میشوند: W یا E برای انرژی تابشی، P یا F برای شار تابشی، I برای برتابش، W برای خروج تابشی.
- 1 2 3 4 5 6 7 کمیتهای طیفی در واحد بسامد با پسوند "ν" (حرف یونانی نو) مشخص میشوند تا با حرف "v" که به معنای کمیت فتومتریک است، اشتباه نشود.
- 1 2 3 4 5 6 7 کمیتهای طیفی در واحد طول موج با پسوند "λ" (لامبدا) مشخص میشوند.
- 1 2 کمیتهای طیفی جهتدار با پسوند "Ω" (اومگا) مشخص میشوند.