تندیس بزرگ‌زاده اشکانی

تندیس بزرگ‌زادهٔ اشکانی
موادبرنز
اندازه۱۹۴ سانتیمتر (بلندی)
۶۰ سانتیمتر (پهنا)
خلق‌شده۵۰ پیش از میلاد - ۱۵۰ پس از میلاد
دوره/فرهنگاشکانیان
کشف‌شده۱۳۱۲ه‍.ش
روستای شمی از توابع شهرستان ایذه در استان خوزستان
مکان کنونیموزهٔ ایران باستان

تندیس بزرگ‌زادهٔ اشکانی[۱] یا مردِ شَمی مهم‌ترین و نمادین‌ترین اثر باقی‌مانده از شاهنشاهی اشکانیان است. جنس این تندیس از مفرغ توخالی است.[۲] این تندیس در موزه ملی ایران نگهداری می‌شود. فرضیه‌ای دیرینه وجود دارد که این مجسمه، سورنا، سردار اشکانی را به تصویر می‌کشد، اما محققان به اجماع نرسیده‌اند و این شناسایی همچنان در حد حدس و گمان است.[۳][۴][۵] دیدگاه دیگر او را همان فرمانروای محلی سنگ‌نگارهٔ خونگِ اژدر می‌داند. به اعتقاد آندره گدار سر و بدن این مجسمه جداگانه ساخته شده‌اند و ساخت آن‌ها نیز در دو محل جداگانه صورت گرفته‌است. اگر چه گدار می‌گوید که جنس مفرغ سر مجسمه با بدنه آن متفاوت است اما هیچ دلیلی را در این خصوص یادآور نمی‌شود. زمانی که در سال ۱۹۳۶ میلادی، اورل اشتاین باستان‌شناس یهودی اهل مجارستان، از محوطه روستای تاریخی شمی (از توابع شهرستان ایذه) بازدید کرد، دریافت که مردی با نام آ مُهمَد پناهی زمانی که درحال کندن و صاف کردن زمین برای ساخت خانه بود، مجسمه بزرگی از جنس مفرغ را کشف کرده و از آن نگهداری کرده. آمهمد به دلیل پیدا کردن آن مجسمه سختی های زیادی کشید و مسئولین حکومتی او را به سختی بازجویی کردند. اورل اشتاین با بررسی و حفاری محلی که مجسمه در آنجا پیدا شده بود، ده‌ها شیء تاریخی و پایه‌های مجسمه مفرغی را یافت. این اکتشافات، اهمیت محوطه تاریخی شمی را آشکار کرد و باعث شد باستان‌شناسان دیگری نیز به کاوش در آن بپردازند؛ این کاوش‌ها همچنان در محوطه شمی ادامه دارد.[۶]

اکتشاف

تندیس مرد شمی در سال ۱۳۱۲ه‍.ش در حوالی «کله چندار» روستای شمی از شهر ایذه، هنگامی که کارگران مشغول پی کنی برای ساخت و ساز بودند با پیکرهٔ مفرغی بزرگی برخورد می‌کنند.[۷] این تندیس با شماره ۲۴۰۱ در موزه ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۸]

مشخصات

تندیس مرد شمی، ۱۹۴ سانتیمتر بلندی و پهنای آن ۶۰ سانتیمتر است و از مفرغ توخالی به شیوه ریخته‌گری ساخته شده‌است.[۲]آرایش موها و پوشش آن مانند سوارکاران است. بالاپوش یقه هفتی و شلوار بر تن دارد و کمربندش با پلاک‌های فلزی آراسته شده‌است.[۹] دست راست این تندیس، به‌طور کامل و دست چپش از مچ به پایین از بین رفته‌است.

لباس و پوشش مجسمه

سر مجسمه

دانشنامه ایرانیکا در ارتباط با پوشش مجسمه نجیب‌زادهٔ اشکانی در مقاله مجمسه مرد شمی می‌نویسد:

مجسمه نجیب زادهٔ اشکانی ملبس به یک کت آستین دار با یقهٔ V شکل است، که شلواری بلند و گشاد با کمری باریک به تن دارد که لباس رایج اشکانیان از سوریه تا بین‌النهرین و آسیای میانه بوده است[۱۰][۱۱]

دانشنامه ایرانیکا در توضیح این پوشش خاص اشکانی در ادامه مقاله اضافه می‌کند، وجود گسترده این نوع پوشش در میان اشکانیان با آثار اشکانی یافت‌شده در سراسر منطقه تحت سلطه اشکانیان اثبات شده‌است، مثلاً نگاره‌های یافت‌شده از قلعه اشکانیان در نسا پایتخت اشکانیان که در ترکمنستان امروزی واقع شده‌است که مربوط به قرن اول پیش از میلاد است[۱۲] یا چندین سفال و گچ‌بری و مجسمه‌های فلزی زنان و مردان اشکانی در دژنباس قلعه خوارزم ملبس به این پوشش[۱۳] و همچنین آثار یافت شدهٔ اشکانی شهر باستانی افراسیاب در سمرقند با این نوع پوشش[۱۴] و آثار یافت شده سایت کوشانی کامپیر تپه[۱۵] برات تپه[۱۶] دالورژین تپه[۱۷] در جنوب ازبکستان کنونی و لباس نجیب‌زاده اشکانی دفن شده در تپه شماره چهار[۱۸] در شمال افغانستان که همگی ملبس به این پوشش خاص اشکانی هستند، و پرده‌های نگارین یافت شده در حفاری حوضه Tarim در شمال غربی چین که حاوی تصویر مردی مشابه مرد شمی در نوع پوشش لباس و آرایش موها و چهره او است[۱۹] و این نشان از این امر دارد که این عناصر مشابه پوشاک تا کجای شرق گسترده شده‌اند.[۲۰]

آثار هنری مرتبط

  • در تاریخ ۱۲ مهر ۱۳۹۴ کتابی با عنوان «الیما مرد مفرغی شمی» در موزه ملی ایران رونمایی شد.[۲۱]
  • فیلم کوتاه مستندی به نام «شمی؛ زادگاه مرد مفرغی، نیایشگاهی الیمایی» توسط خبرگزاری میراث فرهنگی ساخته شد که در آن از کشف آثار مرتبط با دوره الیمائی در محوطه کشف تندیس مرد شمی می‌پردازد.[۲۲]

نگارخانه

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ↑ https://iranicaonline.org/articles/shami-statue
  2. 1 2 سید نوید خوش نظر (۲۴ فروردین ۱۳۹۴). «مجسمه مرد شمی متعلق به کیست؟». مجله اینترنتی آنزانتک. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ نوامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۰ نوامبر ۲۰۱۵.
  3. ↑ «معمای مرد باستانی ایران/ سورنا یا پادشاه؟». ایمنا. ۲۰۲۱-۰۹-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۲.
  4. ↑ «مجسمه سورنا متعلق به سردارد بزرگ ایرانی نیست!». ۲۰۲۴-۰۳-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۲.
  5. ↑ «داستان «سورنا» یا «سورن پَهلَو» | پایگاه خبری تحلیلی انصاف نیوز». انصاف نیوز. ۲۰۲۲-۰۴-۰۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۲.
  6. ↑ «SHAMI STATUE». دریافت‌شده در ۱۶ نوامبر ۲۰۱۵.
  7. ↑ «مرد پارتی، مرد شمی، یا سردار پارت‌ها». خبرگزاری میراث فرهنگی. دریافت‌شده در ۱۰ نوامبر ۲۰۱۵.
  8. ↑ «ادامه جدال مجسمه‌های شهری؛ اشک مرد اشکانی هم درآمد». پایگاه خبری آفتاب. ۱۹ تیر ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۰ نوامبر ۲۰۱۵.
  9. ↑ «دامه جدال مجسمه‌های شهری؛ اشک مرد اشکانی هم درآمد». خبرآنلاین. ۱۹ تیر ۱۳۹۰. دریافت‌شده در ۱۰ نوامبر ۲۰۱۵.
  10. ↑ Kawami, p. 60
  11. ↑ https://iranicaonline.org/articles/shami-statue
  12. ↑ Pilipko, 2000, pl. I:2
  13. ↑ Tolstov, pl. 72, 1-2
  14. ↑ Kidd, pp. 54-60
  15. ↑ Abdullaev, 1991, no. 137; Pugachenkova, 1991, nos. 89, 159, 166, 215
  16. ↑ Pugachenkova, 1991, no. 33
  17. ↑ Abdullaev, 1991, nos. 166, 173, 182; Pugachenkova, 1991, nos. 62, 76, 159
  18. ↑ Heibert, pp. 217, 265
  19. ↑ Mallory and Mair, p. 156, fig. 75
  20. ↑ https://iranicaonline.org/articles/shami-statue
  21. ↑ «کتاب الیما مرد مفرغی شمی رونمایی می‌شود». خبرگزرای کتاب ایران. ۱۱ مهر ۱۳۹۴. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۵.
  22. ↑ «شمی؛ زادگاه مرد مفرغی، نیایشگاهی الیمایی». خبرگزاری میراث فرهنگی. ۳ آذر ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ نوامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۶ نوامبر ۲۰۱۵.

منابع

پیوند به بیرون

This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.