جام طلای حسنلو

جام زرّین حسنلو
مواد	طلا
اندازه	۲۱ سانتی‌متر بلندی، ۲۵ سانتی‌متر قطر
وزن	۹۵۰ گرم
خلق‌شده	۱۲۰۰ سال پیش از میلاد
دوره/فرهنگ	تمدن‌های منائیان
کشف‌شده	۱۳۳۶ تپه حسنلو در شهر نقده
کاشف	امامقلی محمدی حسنلویی (کارگر گروه رابرت اچ. دایسون)
مکان کنونی	موزه ایران باستان

جام زرّین حسنلو یکی از آثار باستانی برجسته ایران است که در جریان کاوش‌های رابرت اچ. دایسون در تپه حسنلو واقع در شهر نقده به سال ۱۳۳۶ کشف شد. قدمت این اثر به ۱۲۰۰ پیش از میلاد می‌رسد و گمان می‌رود که به دوره پیش از مادها یعنی منائیان متعلق باشد.^[۱]

در هنگام کاوش گروه آمریکایی، کارگری به نام «امامقلی محمدی حسنلویی» این جام را می‌یابد و با وجود پیشنهاد سرگروه آمریکایی مبنی بر پنهان کردن آن و دریافت رشوه، یافتن جام را به مسئولان ایرانی گزارش می‌دهد.^[۲]

این اثر ۲۱ سانتی‌متر بلندی، ۲۵ سانتی‌متر قطر و ۹۵۰ گرم وزن دارد. بر روی جام نقش خدایگان سه‌گانه: خدای زمین و خدای آب و خدای خورشید حک شده است. نقش پهلوانی که با هیولا می‌جنگد، الهه‌ای ایستاده روی دو قوچ، نقش بدن انسان بر پشت یک پرنده و مطابقت صحنه‌ها با یک حماسه حوری از نقش‌های موجود بر روی این جام است. سازمان میراث فرهنگی برای نخستین بار آن را در سال ۱۳۷۷ به نمایش همگانی گذاشت.^[۳]

بر روی بدنه این جام نامدار، نقش‌های بسیاری حک شده‌اند که احتمالاً داستانی حماسی را روایت می‌کند. در جلد نخست کتاب کهن‌دیار که بخشی از مجموعه آثار ایران باستان در موزه‌های بزرگ جهان را به تصویر کشیده، دربارهٔ این جام آمده است:

در ردیف بالایی، ایزدی بالدار سوار بر گردونه‌ای که یک گاو نر آن را می‌کشد، به سوی کاهنی در حرکت است که جامی در دست دارد و در این حالت از دهان گاو، رودی جاری است که احتمالاً نماد زندگانی و باروری به‌شمار می‌آید. در ردیف پایینی و زیر گردونه زندگانی، پهلوانی در نبرد با موجودی نیمه‌انسان و نیمه‌اژدها است. از تصاویر قلم‌زنی‌شده آن سوی جام می‌توان به ایزدهای شاخدار سوار بر ارابه، کاهنانی که در حال حمل قوچ‌های قربانی هستند، پهلوانی که گرز و کمان در دست دارد، مردی که در حال رام کردن شیر است و پدر و مادری که در حال بازی با کودک خردسالشان هستند، اشاره کرد.

این جام که در زیر اسکلت مردی یافته شده، ضربه خورده و کج است. کارشناسان بر این باورند که این مرد با در دست داشتن جام در حال فرار از دست سپاه مهاجمان بوده، و چون در حال فرار جانش را از دست داده جام در زیر فشار بدنش ضربه خورده و کج شده است. هم‌اکنون این جام در موزه ایران باستان نگهداری می‌شود.

• جام شیردال و گاو بال‌دار
• شیردال
• جام نقره‌ای زن ایلامی
• جام هیولای دوسر و غزال
• تکوک طلایی بز کوهی هگمتانه

• جام طلای حسنلو
• محمدی، بهنام. کهن‌دیار، جلد اول، انتشارات سبزان شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۸۲۴۹-۳۴-۷
• رضاییان، فرزین. هفت رخ فرخ ایران.
• رضوی، مرتضی. ایل قاراپاپاق.