تیس

تیس
روستا
محل
تیس
مختصات: ۲۵°۲۱′۲۵″ شمالی ۶۰°۳۷′۱۵″ شرقی / ۲۵٫۳۵۶۹۴°شمالی ۶۰٫۶۲۰۸۳°شرقی / 25.35694; 60.62083
کشور	ایران
استان	سیستان و بلوچستان
شهرستان	چابهار
بخش	مرکزی
دهستان	وشنام دری
حکومت
• دهیار	علی غفوریان
جمعیت	۶۳۴۸ نفر (سرشماری ۹۵)

تیس، روستایی در دهستان وشنام دری بخش مرکزی شهرستان چابهار در استان سیستان و بلوچستان ایران است. روستای تیس در ۵ کیلومتری شمال غربی شهر چابهار قرار دارد.

پیشینهٔ باستانی این روستا به دوران هخامنشیان بازمی‌گردد و آثار تاریخی بسیاری در این روستا وجود دارد.

روستای تیس براساس آخرین آمار سرشماری سال ۹۵ با ۶۳۴۸ تن یکی از بزرگترین روستاهای استان سیستان و بلوچستان است و جمعیت آن از ۳۰ شهر استان بیشتر است که در زیر آمده‌است.

• منبع:فهرست شهرهای استان سیستان و بلوچستان

«تیس» از روستاهای باستانی ایران با قدمتی حدود بیش از دو هزار سال است و نام آن در کتب مربوط به فتوحات اسکندر آمده است. البته در آخرین پیمایش‌های باستان‌شناختی که در سال ۱۳۹۷ در محوطه تیس انجام شد، اشیایی از دوران پارینه‌سنگی کشف شد که احتمالاً تاریخ تیس را به ده‌ها هزار سال قبل برمی‌گرداند.^[۱]

تیس یکی از بنادر مهم ایران در دریای مکران در زمان هخامنشیان بوده است و پیشتر به آن تیز می‌گفته‌اند. در آن دوران کالاها از آسیای شرقی و هند به بندر تیس می‌آمده‌اند و به مناطق مختلف خاورمیانه، آسیای میانه و قفقاز فرستاده می‌شدند. تیس در سده‌های اولیهٔ اسلامی نیز بندری مهم بوده است از جمله مقدسی مورخ سده چهارم هجری از رونق این بندر سخن رانده است.^[۲]

فردوسی از تیس (تیز) در شاهنامه یاد می‌کند. هنگامی که فرمانده جنگ با توران اشکش، همراه با قوم بلوچ به توران حمله می‌کند ودربرگشت به مکران می‌رود:

چو آگاه شد اشکش آمد براه/ ابا لشکری ساخته پیش شاه

همه تیز و مکران بیاراستنند/زهرجای رامشگران خواستند

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت این روستا برابر با ۶٬۳۴۸ نفر (۷۷۶ خانوار) بوده است.^[۳]

بندر تیس یک بندر صیادی در شهرستان چابهار استان سیستان و بلوچستان است. اسکله صیادی تیس در سال ۱۳۷۵ راه اندازی شده و هم اینک بیش از ۱۰۰ قایق با اشتغالزایی هزار و ۵۰۰ نفر در این بندر فعال هستند ^[۴][۵][۶]

رودخانه لاوری از میان شهر می‌گذرد و خلیج چابهار در غرب آن قرار گرفته است. بلندی‌های چندی مانند کوه‌های شهباز، پیلبند و لاوری، شهر تیس را احاطه کرده است. این شهر آب و هوای گرم و مرطوب دارد. شهر تیس از مراکز عمده سوزن‌دوزی است که بیشتر از سوی زنان شهر تولید می‌شود. این شهر دژی به نام قلعه پرتغالی‌ها دارد که از دیدگاه دیرینگی و نوع معماری شایان توجه است ولی هم‌اکنون ویرانه‌ای از آن به جای مانده است. در کتاب باستان‌شناسی و تاریخ بلوچستان به نقل از سرتیپ مهدی خان مهندس ایرانی آمده است: «در تیس بسیار دژ خوبی است و یک سوی بدنه دژ وصل به دریاست، قدری ناتمامی دارد که بنُا و عمله در آن مشغول کارند. دیوار بزرگی از سوی دریا کشیده‌اند برای باراندازی وغیره حصن معتبری است واصل دژ نو در روی تپه مرتفعی ساخته شده است.» {سنه۱۲۸۲ هجری}(ش۸)

منطقه نمونه گردشگری تیس در سال ۸۷ با تصویب دولت جهت تسریع در سرمایه‌گذاری گردشگری تصویب شد. اما مناطق دیدنی این منطقه می توان به موارد زیر اشاره کرد: قلعه پرتغالی‌ها • آرامگاه سید غلام رسول • قلعه بلوچ گت • قلعه پیروز گت • غارهای بان مسیتی • قلعه انوشیروان • قلعه باتل • باغ ملی تیس • مسجد جامع تیس

• News, ISNA. «این روستای ایرانی مدفن اجنه است+عکس.» ایسنا. خبرگزاری ایسنا | صفحه اصلی | ISNA News Agency, March 22, 2025. https://www.isna.ir/news/1404010200452/این-روستای-ایرانی-مدفن-اجنه-است-عکس.