تعینگرایی تاریخی
جبر تاریخی یا جبرگرایی تاریخی یا تعینگرایی تاریخی (به انگلیسی: Historical determinism) باوری است که معتقد است وقایع تاریخ توسط نیروهای مختلف پیشین تعیین یا محدود شدهاند، بنابراین به یک معنا، اجتنابناپذیرند. این دیدگاه فلسفی تعینگرایی است که در مورد فرآیند یا جهتی که تاریخ طی میکند، به کار میرود. جبر تاریخی علت رویداد را در پسِ آن قرار میدهد.
مفهوم جبرگرایی در قرن نوزدهم پدیدار شد. ایده اصلی این است که عوامل خاصی وجود انسانها را تعیین میکنند، بنابراین دامنه اراده آزاد آنها را محدود میکنند. رویکردی در تاریخ است که معتقد است تاریخ ذاتاً معنادار است. این کلمه بهمعنای تعیین یک برداشت غایی یا مکانیکیِ انعطافناپذیر از روند تاریخی است که آینده را نتیجه اجتنابناپذیر و از پیش تعیینشده گذشته جلوه میدهد.
جستارهای وابسته
منابع
- Adcock, Robert (2007). "Who's Afraid of Determinism? The Ambivalence of Macro-Historical Inquiry". Journal of the Philosophy of History. 1 (3): 346–364. doi:10.1163/187226307X229407.
- Banerjee, Abhijit V.; Duflo, Esther (2014). "Under the Thumb of History? Political institutions and the Scope for Action" (PDF). Annual Review of Economics. 6 (1): 951–971. doi:10.1146/annurev-economics-080213-041110. ISSN 1941-1391. S2CID 154623830.
- Brites Pereira, Luis; Luiz, John Manuel (2019). "Institutional drivers, historical determinism, and economic development in Mozambique" (PDF). International Journal of Emerging Markets. 15 (4): 767–789. doi:10.1108/ijoem-01-2019-0024. S2CID 210054631.
- Dray, William H. (1993) [1964]. "Historical Determinism". Philosophy of History. Prentice Hall. pp. 114–140. ISBN 0-13-012816-3. LCCN 92-24133.
- Gurpegui, José Antonio (2018). "Historical Determinism in the 1812 Constitutions of the United States and Spain". Complutense Journal of English Studies. 26: 9–25. doi:10.5209/cjes.62380. ISSN 2386-3935.
- Grünbaum, Adolf (1956). "Historical Determinism, Social Activism, and Predictions in the Social Sciences". British Journal for the Philosophy of Science. 7 (27): 236–240. doi:10.1093/bjps/VII.27.236. ISSN 1464-3537.
- Hook, Sidney (27 January 1955). "Historical Determinism and Political Fiat in Soviet Communism". Proceedings of the American Philosophical Society. 99 (1): 1–10. ISSN 0003-049X. JSTOR 3143687.
- Hunt, Ronald J. (1985). "Marxism's Unseen Hand: Friedrich Engels & the Rise of Historical Determinism". Polity. 18 (2): 340–349. doi:10.2307/3234954. JSTOR 3234954. S2CID 201392052.
- Martin, Ruhr (1995). "Cohen versus Gouldner: historical materialism as a determinism". South African Journal of Sociology. 26 (1): 26–34. doi:10.1080/02580144.1995.10431711.
- Misztal, Barbara; Freundlieb, Dieter (August 2003). "The Curious Historical Determinism of Randall Collins". European Journal of Sociology. 44 (2): 247–269. doi:10.1017/S0003975603001267. S2CID 144914434.
- Nagel, Ernest (March 1960). "Determinism in History". Philosophy and Phenomenological Research. 20 (3): 291–317. doi:10.2307/2105051. ISSN 1933-1592. JSTOR 2105051.