جزیره شبح
| جغرافیا | |
|---|---|
| مکان | دریای خزر |
| مساحت | ۴۰۰ متر مربع (۴٬۳۰۰ فوت مربع) |
| کشور | |
جزیرهٔ شبح یک جزیرهٔ موقت و گذرا در دریای خزر بود که در نتیجهٔ فوران یک گلفشان زیرآبی به نام کومانی بانک (به انگلیسی: Kumani Bank) در نزدیکی سواحل جمهوری آذربایجان شکل گرفت.[۱] این جزیره نخستین بار در ۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۳ توسط تصاویر ماهوارهای ناسا شناسایی شد[۲] و به دلیل ظاهر شدن ناگهانی و ناپدید شدن تدریجیاش، بهعنوان «جزیرهٔ شبح» شناخته شد.[۳][۴] اندازهٔ این جزیره در زمان اوج پیدایش خود، یعنی ۴ فوریه، به حدود ۴۰۰ متر رسید و تا پایان سال ۲۰۲۴ تقریباً بهطور کامل فرسایش یافته و دوباره به زیر سطح دریا بازگشت.[۵][۶]
این پدیده بخشی از فعالیتهای گلفشانی گستردهای است که در حوضهٔ جنوبی دریای خزر و بهویژه در سواحل جمهوری آذربایجان رخ میدهد؛[۷] منطقهای که به دلیل وجود منابع عظیم گاز طبیعی (بهویژه متان) و فشارهای زیرزمینی، یکی از فعالترین نقاط جهان از نظر گلفشانهای دریایی محسوب میشود.[۸] بررسیهای علمی بر پایهٔ تصاویر ماهوارهای لندست ۸ و لندست ۹ روند شکلگیری، تغییرات و محو شدن این جزیره را طی دو سال مستند کردهاند.[۹]
پدیدهٔ جزایر گذرا در نقاط دیگری از جهان نیز رخ داده است، مانند جزایر آتشفشانی موقت در ژاپن و تونگا.[۱۰][۱۱] جزیرهٔ شبح بهدلیل ماهیت کوتاهمدت و ارتباط مستقیم با فعالیتهای گلفشانی زیرآبی، مورد توجه زمینشناسان، اقلیمشناسان و آژانسهای فضایی قرار گرفته و در رسانههای بینالمللی بازتاب گستردهای یافته است.
تاریخچه
به گزارش پایگاه لایوساینس، گلفشان زیرآبی کومانی بانک از زمان شناسایی در سال ۱۸۶۱ تاکنون هشت مرتبه فوران کرده است.[۱۲] هر یک از این فورانها تنها چند روز دوام داشتهاند؛ با این حال، در اغلب آنها تودههای موقتی خشکی بر سطح آب دریای خزر پدیدار شدهاند. بزرگترین فوران ثبتشده این گلفشان در سال ۱۹۵۰ رخ داد و به تشکیل جزیرهای با قطری حدود ۷۰۰ متر و ارتفاعی نزدیک به ۶ متر از سطح دریا انجامید.[۱۳][۱۴]
گلفشانها بر خلاف آتشفشانهای متداول، فاقد خروج گدازه و خاکستر هستند و بهجای آن ترکیبی از گل، آب و گازهای طبیعی داغ را به سطح زمین منتقل میکنند. این پدیدهها در مقایسه با آتشفشانهای کلاسیک از شدت و قدرت تخریبی کمتری برخوردارند؛ با این وجود، به دلیل آزادسازی حجم قابل توجهی از گازهای طبیعی تحت فشار، میتوانند خطرناک باشند. در شرایطی خاص، جرقهٔ ناشی از برخورد ذرات سنگ یا تماس گازهای داغ، قابلیت ایجاد انفجارهای آتشین را دارد.[۱۵]
در سال ۲۰۲۱ نیز فوران یکی از گلفشانهای مجاور کومانی بانک موجب شکلگیری ستونی عظیم از شعلههای آتش بر سطح دریای خزر شد؛ رخدادی که تصاویر ماهوارهای بهروشنی آن را ثبت کردهاند.[۱۶]
موارد مشابه
پیدایش جزایر موقتی ناشی از فورانهای آتشفشانی، منحصر به دریای خزر نیست. در سال ۲۰۱۵، جزیرهای به مساحت ۱٫۹ کیلومتر مربع در اقیانوس آرام جنوبی، در اثر فوران آتشفشان زیرآبی هونگا تونگا-هونگا هائاپائی در تونگا شکل گرفت. این جزیره تا سال ۲۰۲۲ باقی ماند و سپس در پی یکی از شدیدترین فورانهای ثبتشده، بهطور کامل نابود شد. بررسیهای بعدی نشان داد که این انفجار احتمالاً گونههایی از میکروبها را که بهصورت انحصاری در آن زیستگاه تکامل یافته بودند، از بین برد.[۱۷]
در اکتبر ۲۰۲۳، فوران شدیدی در نزدیکی سواحل جزیرهٔ ایوو جیما ژاپن به شکلگیری تودهٔ خشکی موقتی منجر شد که نیئیجیما یا جزیرهٔ جدید نام گرفت. این جزیره به عرض حدود ۱۰۰ متر و ارتفاع ۲۰ متر رسید و بهوضوح از فضا قابل مشاهده بود. اما در مارس ۲۰۲۴، تصاویر پهپادی نشان داد که با وجود تداوم نشانههای فعالیت آتشفشانی، جزیره بهسرعت در حال فرورفتن در دریا است.[۱۸]
منابع
- ↑ «ناسا تأیید کرد: جزیره شبح دریای خزر بهطور کامل ناپدید شده است». عصر ایران. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۸-۰۲.
- ↑ "NASA Earth Observatory. Satellites Spot a Ghost Island in the Caspian Sea (2024)". earthobservatory.nasa.gov (به انگلیسی). 2025-01-10. Retrieved 2025-08-02.
- ↑ "There's A "Ghost" Island In The Caspian Sea, Birthed By A Mud Volcano". IFLScience (به انگلیسی). 2025-01-10. Retrieved 2025-08-02.
- ↑ «جزیرهای اسرارآمیز در دریای خزر که ماهوارهها پیش از محو شدن آن را ثبت کردند (تصاویر)». اسپیس نوتا. ۲۰۲۵-۰۱-۱۹. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۸-۰۲.
- ↑ «جزیره شبح دریای خزر بهطور کامل ناپدید شد». همشهری آنلاین. ۲۰۲۵-۰۸-۰۱. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۸-۰۲.
- ↑ "The Sun. 'Ghost island' appears then vanishes in satellite images (2024)". The Sun (به انگلیسی). 2025-01-13. Retrieved 2025-08-02.
- ↑ Baker, Harry (2025-07-29). "'Ghost island' appears after underwater eruption, then vanishes into the Caspian Sea — Earth from space". Live Science (به انگلیسی). Retrieved 2025-08-02.
- ↑ «جزیره شبح بزرگ در دریای خزر بهزودی کاملاً ناپدید خواهد شد». زومیت. ۲۰۲۵-۰۱-۱۱. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۸-۰۲.
- ↑ «جزیره شبح بزرگ در دریای خزر بهزودی کاملاً ناپدید خواهد شد(+عکس)». عصر ایران. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۸-۰۲.
- ↑ «جزیره شبح دریای خزر بهطور کامل محو شد -». رونگار. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۸-۰۲.
- ↑ «ناسا تأیید کرد: جزیره شبح دریای خزر بهطور کامل ناپدید شده است». زومیت. ۲۰۲۵-۰۷-۳۰. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۸-۰۲.
- ↑ ««جزیرهٔ ارواح» که در دریای خزر پدیدار شده بود، بعد از یک سال ناپدید شد(+عکس)». عصر ایران. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۸-۰۲.
- ↑ «ماجرای گم شدن یکجزیره در دریای خزر چیست؟». شرق. ۲۰۲۵-۰۸-۰۲. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۸-۰۲.
- ↑ «جزیره ارواح دریای خزر ناپدید شد». روزنامه هفت صبح. ۲۰۲۵-۰۲-۰۸. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۸-۰۲.
- ↑ «ناسا تأیید کرد: جزیره شبح دریای خزر بهطور کامل ناپدید شده است». آخرین خبر. ۲۰۲۵-۰۷-۳۱. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۸-۰۲.
- ↑ «جزیره مرموز خزر: ناپدید شدن بیاثر در دل آبها!». واضح. ۲۰۲۵-۰۷-۳۰. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۸-۰۲.
- ↑ «داستان یک بلای بیسابقه!». ایسنا. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۸-۰۲.
- ↑ «جزیره شبح دریای خزر بهطور کامل ناپدید شد». خبر ناب. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۸-۰۲.
| مناطق پیرامون |
|  | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| تاریخچه | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مسائل مربوطه | اختلافات بر سر نامیدن • اجلاس سران کشورها • رژیم حقوقی • مسیر کریدور شمال–جنوب • گردشگری دریایی • مسیر تجاری ولگا • خاویار • مؤسسه مطالعات دریای خزر • ژئوپلیتیک خطوط انرژی خزر • طرح انتقال آب از مازندران به سمنان | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
رده | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
