حمله ازبک‌ها به مرو (۱۷۸۸-۱۷۸۵)
| حمله ازبک‌ها به مرو | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| بخشی از جنگ‌های ایران و ازبکان | |||||||
| |||||||
| طرف‌های درگیر | |||||||
.svg.png){kind=small} ایران |
 امارت بخارا | ||||||
| فرماندهان و رهبران | |||||||
بیرامعلی خان قاجار  محمدحسین خان قاجار |
شاه مراد | ||||||
| تلفات و خسارات | |||||||
| نامشخص | نامشخص | ||||||
حمله ازبک‌ها به مرو مجموعه‌ای از حملات ویرانگری بود که در سال‌های ۱۷۸۵ تا ۱۷۸۸ میلادی به رهبری شاه مراد خان ازیک علیه مرو رخ داد. در طی این حملات مرو سقوط کرد و با کشتار و آوارگی مردم و تخریب شهر و امکانات آن، حیات شهری-تمدنی مرو عملا به پایان رسید. پس از این جنگ، حکومت ایران بر مرو به طور کامل پایان یافت.
پیش‌زمینه
بیرامعلی خان قاجار، امیر قاجاری مرو، روابط خوبی با دانیال بیگ امیر ازبک بخارا داشت.[۱][۲] پس از مرگ دانیال بیگ در سال ۱۷۸۵، بیرامعلی خان هدایایی برای پسر و جانشینش شاه مراد فرستاد. با این حال، شاه مراد با هدف استفاده از مرو به عنوان پایگاهی جهت حمله به ایران، لحن خصمانه‌ای نسبت به قاجارها در پیش گرفت.
لشکرکشی‌ها
در سال‌های ۱۷۸۵ و ۱۵۸۶، شاه مراد اولین لشکرکشی خود را به سمت مرو آغاز کرد. طی این حمله بیرامعلی خان کشته شد و سرش به بخارا فرستاده و به دار آویخته شد. پس از عقب‌نشینی نیروهای بخارا، مردم مرو، حاجی محمد حسین، پسر بیرامعلی خان را از مشهد بازگرداندند تا حاکم مرو شود.
در سال ۱۷۸۸، شاه مراد دومین لشکرکشی خود را به سمت مرو رهبری کرد. طی این نبرد مرو سقوط کرد و به دست ازبکان افتاد و محمد حسین خان مجبور شد برای حفظ امنیت خود به تهران گریخت. به دستور شاه مراد سیستم آبیاری شهر نابود شد و اهالی ایرانی مرو نیز به اجبار به بخارا کوچانده شدند.[۲][۱]
در سالی که مرو سقوط کرد، آقامحمد خان در حال جنگ و ستیز با دیگر مدعیان در نقاط مختلف ایران بود. البته هیچ نشانی از آن نیست که بیرامعلی خان از آقامحمد خان درخواست یاری کرده باشد یا حتی فرصت این کار را داشته است.[۳] در ۱۲۱۰ هجری قمری، آقامحمد خان که مشهد را تصرف کرده بود، در نامه‌ای به شاه‌مراد خان، به قتل بیرامعلی خان اعتراض نموده و با تهدید بخارا به حمله، خواستار بازگرداندن اهالی مرو شد.[۴] گرفتاری‌های آقامحمد خان در شمال غرب ایران و درگیری‌هایش با روس‌ها، او را از اقدام مؤثر در شمال شرق ایران بازداشت و پس از قتلش در قلعه شوشی، تهدیدش ناتمام ماند.[۵]
منابع
- 1 2 Wood, William Arthur (1998). The Sariq Turkmens of Merv and the Khanate of Khiva in the early nineteenth century (Thesis). pp. 46–60. OCLC 41449146. ProQuest 304448359.
- 1 2 Noelle-Karimi, Christine (2014). The Pearl in Its Midst: Herat and the Mapping of Khurasan (15th-19th Centuries). Austrian Academy of Sciences Press. pp. 267–272. ISBN 978-3-7001-7202-4.
- ↑ مرو در نخستین دهه‌های حکومت قاجار، فیض الله بوشاسب گوشه، پژوهشنامه تاریخ، شماره ۹، صفحهٔ ۲۶
- ↑ مرو در نخستین دهه‌های حکومت قاجار، فیض الله بوشاسب گوشه، پژوهشنامه تاریخ، شماره ۹، صفحهٔ ۲۸
- ↑ مرو در نخستین دهه‌های حکومت قاجار، فیض الله بوشاسب گوشه، پژوهشنامه تاریخ، شماره ۹، صفحهٔ ۳۰