حومش
حومش
חֹמֶשׁ حومش | |
|---|---|
| نویسه‌گردانی(های) عبری | |
  حومش | |
| مختصات: ۳۲°۱۸′۲۹″ شمالی ۳۵°۱۱′۳۳″ شرقی / ۳۲٫۳۰۸۰۶°شمالی ۳۵٫۱۹۲۵۰°شرقی | |
| شورا | شومرون |
| شهرک | Mishkei Herut Beitar |
| بنیان‌گذاری | ۱۹۷۸ |
| جمعیت (۲۰۲۵) | ۲۰ خانوار |
| معنی نام | نام‌گذاری بر اساس ۵ روستایی که در دوران میشنا و تلمود در این منطقه وجود داشتند. |
حومش (חֹמֶשׁ, חומש) یک شهرک اسرائیلی در کرانه باختری در امتداد جاده ۶۰ است که در جنوب شهرهای فلسطینی سیلت الظاهر و فندقومیه بر روی زمین‌های خصوصی فلسطینیان ساخته شده‌است. این شهرک زیر نظر اداری شورای منطقه‌ای شومرون قرار دارد. حومش در سال ۱۹۷۸ به‌عنوان یک پایگاه نظامی ناحال تأسیس شد و در سال ۲۰۰۵ در چارچوب طرح خروج یکجانبه اسرائیل از نوار غزه و شمال کرانه باختری تخلیه و ویران گردید.
پس از تخلیه، شهرک‌نشینان اسرائیلی بارها تلاش کردند حضور خود را در این مکان بازسازی کنند. در سال ۲۰۲۳ دولت بنیامین نتانیاهو اعلام کرد قصد دارد پاسگاه غیرقانونی ایجادشده در محل شهرک پیشین حومش را قانونی کند. جامعه بین‌المللی همه شهرک‌های اسرائیلی در کرانه باختری را بر پایه حقوق بین‌الملل غیرقانونی می‌داند، هرچند دولت اسرائیل این دیدگاه را رد می‌کند. در مه ۲۰۲۵ دولت اسرائیل بازسازی رسمی حومش را به همراه ۲۲ شهرک دیگر تصویب کرد و تا سپتامبر ۲۰۲۵ نزدیک به ۲۰ خانوار در آن ساکن شدند.
موقعیت جغرافیایی
حومش در ارتفاع نزدیک به ۶۰۰ متری از سطح دریا در بخش شمال‌شرقی سامره و در بلندی‌های سامره قرار داشت.[۱] این شهرک در فاصله نزدیک به ۱۰ کیلومتری شمال‌غرب شهر فلسطینی نابلس، نزدیک به ۶۰ کیلومتری شمال‌شمال‌غرب بخش تاریخی اورشلیم و نزدیک به ۴۷ کیلومتری شمال‌شرق تل‌آویو واقع بود.[۲] حومش از طریق جاده شماره ۶۰ که محور اصلی حمل‌ونقل شمالی-جنوبی سامره است به شبکه راه‌های کرانه باختری متصل بود. این شهرک یک شهرک اسرائیلی منزوی بود و از همه سو با روستاهای فلسطینی احاطه شده بود. تنها شهرک اسرائیلی دیگر در نزدیکی آن روستای کوچک سانور در نزدیک به ۳ کیلومتری شمال و سپس شهرک شاوی شومرون در نزدیک به ۵ کیلومتری جنوب بود که هر دو با روستاهای فلسطینی از حومش جدا می‌شدند.[۳]
برای ایجاد شهرک حومش، مقامات اسرائیلی مساحتی برابر ۱۰۱۴ دونم (۱۰۱٫۴ هکتار) از زمین‌های روستای فلسطینی بورقه را مصادره کردند.[۴]
پیشینه
تأسیس و دوران نخست
حومش در اول ژانویه ۱۹۷۸ بر روی نزدیک به ۷۰۰ دونم از زمین‌های مصادره‌شده متعلق به ساکنان فلسطینی روستای بورقه تأسیس شد که مالکیت آن‌ها در دفتر ثبت اسناد تأیید شده بود.[۵][۶] این شهرک نخست به‌صورت یک پایگاه نظامی ناحال آغاز به کار کرد و در آوریل ۱۹۸۰ غیرنظامی شد و به یهودیان سکولار واگذار گردید.[۷] در نوامبر ۱۹۸۸ به‌طور رسمی به یک شهرک کاملاً غیرنظامی تبدیل شد و در آن زمان ۳۰ خانوار در آن زندگی می‌کردند.[۸]
در دوران انتفاضه دوم شهرک بارها هدف حملات فلسطینی قرار گرفت و انزوای آن عمیق‌تر شد. در ۱۸ ژوئن ۲۰۰۱ یکی از ساکنان محلی در خودروی خود بین حومش و شاوی شومرون به ضرب گلوله کشته شد و در ۲۰ ژوئن ۲۰۰۱ یک مرد مسن از شهرک حومش توسط یک مهاجم فلسطینی در نزدیکی روستای فلسطینی سیلت الظاهر به قتل رسید.[۹] نزدیک به نیمی از ساکنان شهرک را ترک کردند. پس از آن ده‌ها نفر از یهودیان ارتدکس برای نشان دادن حمایت از ادامه شهرک‌سازی به حومش نقل‌مکان کردند و شهرک به جامعه‌ای مذهبی-سکولار تبدیل شد.[۱۰] در آغاز سده بیست‌ویکم، حومش بیرون از مسیر طرح‌ریزی‌شده دیوار حائل کرانه باختری قرار گرفت.[۱۱] حومش در سال ۲۰۰۵ نزدیک به ۷۰ خانوار داشت.
تخلیه
ساکنان حومش در اوت ۲۰۰۵ به‌زور از خانه‌هایشان بیرون رانده شدند و خانه‌هایشان در چارچوب طرح خروج یکجانبه اسرائیل از نوار غزه و چهار شهرک در شمال کرانه باختری ویران گردید.[۱۲] چهار شهرک تخلیه‌شده در شمال سامره عبارت بودند از: گانیم، کادیم، حومش و سانور. حومش و سانور آخرین شهرک‌هایی بودند که در چارچوب این طرح تخلیه شدند و فرایند تخلیه آن‌ها از سخت‌ترین تخلیه‌ها بود.[۱۳] کیبوتص یاد حنا پیشنهاد دولت برای پذیرش شهرک‌نشینان تخلیه‌شده از حومش را پذیرفت و به «یاد حنا-حومش» تغییر نام داد. ساکنان سکولار حومش در یاد حنا و ساکنان مذهبی در شهرک همجوار شاوی شومرون اسکان یافتند.[۱۴]
حتی پس از تخلیه شهرک در سال ۲۰۰۵ و با وجود آنکه اسرائیل مالکیت خصوصی فلسطینیان بر زمین‌های حومش را به رسمیت می‌شناسد، نیروهای دفاعی اسرائیل تا ژانویه ۲۰۲۳ به مالکان فلسطینی اجازه بازگشت به زمین‌هایشان را نداده بودند.[۱۵]
جنبش بازسازی
پس از تخلیه، حاکمیت بر منطقه حومش به تشکیلات خودگردان فلسطین منتقل نشد و این سرزمین همچنان در منطقه C تحت کنترل کامل اسرائیل باقی ماند.[۱۶]
در حنوکای ۲۰۰۶ (دسامبر ۲۰۰۶) نزدیک به هزار نفر از جمله شهرک‌نشینان و برخی ساکنان پیشین به حومش آمدند و شمع حنوکا روشن کردند.[۱۷] در ۲۶ مارس ۲۰۰۷ چند هزار حامی و ساکن پیشین به حومش راهپیمایی کردند و خواستار بازسازی آن شدند. شهرک‌سازی جدید در ۲۸ مارس ۲۰۰۷ توسط پلیس اسرائیل، پلیس مرزبانی اسرائیل و پلیس نظامی تخریب شد.[۱۸] راهپیمایی دیگری با حضور هزاران نفر در ۲۴ آوریل ۲۰۰۷ یعنی روز استقلال اسرائیل برگزار شد و بر پایه برآوردها نزدیک به ۱۲٬۰۰۰ نفر در آن شرکت کردند.[۱۹][۲۰]
در ژوئن ۲۰۰۷ عضو کنست آریه الداد اعلام کرد که حمایت ۴۲ عضو کنست را برای لایحه‌ای در زمینه بازسازی حومش به دست آورده‌است.[۲۱]
فرمانده نظامی فتح، ابوعرج، اعلام کرد که اگر شهرک‌نشینان به حومش بازگردند، فلسطینیان با «آتش و حمله» پاسخ خواهند داد.[۲۲]
در سال ۲۰۰۹ یشیوای حومش (مدرسه مذهبی یهودی) در این محل مستقر شد و با وجود تخلیه‌های مکرر توسط نیروهای امنیتی هر بار به محل بازگشت.[۲۳]
در ۱۶ دسامبر ۲۰۲۱ یهودا دیمنتمن، ساکن شاوی شومرون و دانش‌آموز یشیوای حومش، توسط یک تیرانداز فلسطینی کشته شد و دو سرنشین دیگر خودرو زخمی شدند.[۲۴] پس از تشییع جنازه دیمنتمن، راهپیمایی به سمت حومش با درخواست بازسازی آن برگزار شد و بیش از ۱۵٬۰۰۰ نفر در آن شرکت کردند. در ۲۲ دسامبر ۲۰۲۱ رأی‌گیری کنست برای بازسازی حومش با ۵۹ رأی مخالف در برابر ۵۰ رأی موافق رد شد.[۲۵] در ۳ ژانویه ۲۰۲۲ بنی گانتس، وزیر دفاع، دستور برچیدن سازه‌های غیرمجاز در محل حومش را صادر کرد.[۲۶]
در اکتبر ۲۰۰۹ سربازان اسرائیلی گردان شیمشون از تیپ گیواتی در برابر دیوار غربی (دیوار ندبه) در اعتراض به تخلیه ساکنان یهودی حومش تظاهرات کردند و پلاکاردی با مضمون «گردان شیمشون اخراج از حومش را اجرا نخواهد کرد» نمایش دادند.[۲۷]
احکام دادگاه
در اوت ۲۰۰۷ یک دادگاه اسرائیلی حکم داد که ورود به ویرانه‌های حومش غیرقانونی نیست. قاضی داوید گادول اعلام کرد که قانون تخلیه برای اهداف دیگری پس از آن رویداد قابل بهره‌گیری نیست و دولت حومش را به حاکمیت دیگری واگذار نکرده و وضعیت آن همچنان «منطقه C» تحت کنترل کامل اسرائیل باقی مانده‌است.[۲۸] با وجود این، ارتش بارها این محل را منطقه بسته نظامی اعلام کرده و حضور غیرنظامیان را در آن ممنوع نموده‌است.[۲۹]
در سال ۲۰۱۳ سازمان «یش دین» از سوی ساکنان روستای بورقه به دیوان عالی اسرائیل دادخواست داد و خواستار لغو فرمان‌های مصادره نظامی و دسترسی فلسطینیان به زمین‌هایشان شد. فرمان مصادره و فرمان بسته بودن منطقه لغو شدند و در اکتبر ۲۰۱۳ فلسطینیان ساکن منطقه از محل بازدید کردند، اما پس از آن دسترسی آزاد آن‌ها بار دیگر محدود شد.[۳۰]
در ژانویه ۲۰۲۳ دولت جدید اسرائیل به ریاست بنیامین نتانیاهو به دیوان عالی اعلام کرد که قصد دارد پاسگاه حومش را قانونی کند. دادگاه عالی اسرائیل دستور موقتی علیه دولت صادر کرد و از آن خواست پاسگاه غیرقانونی را برچیند و به مالکان فلسطینی زمین دسترسی منظم به اراضی‌شان بدهد.[۳۱] ایالات متحده نیز با قانونی‌سازی این پاسگاه مخالفت کرد و آن را «حتی بر پایه قوانین خود اسرائیل نیز غیرقانونی» خواند.[۳۲]
سپس با تصویب دولت، یشیوای مستقر بر زمین‌های خصوصی فلسطینی به نقطه‌ای نزدیک که زمین دولتی اعلام شده بود منتقل شد. این جابه‌جایی با وجود مخالفت‌های بین‌المللی از جمله ایالات متحده، اتحادیه اروپا و بریتانیا و نیز مخالفت دادستان کل اسرائیل انجام گرفت.[۳۳][۳۴][۳۵]
در اوت ۲۰۲۳ دیوان عالی اسرائیل دادخواست سازمان یش دین برای تخلیه پاسگاه غیرقانونی حومش را رد کرد.[۳۶]
در مارس ۲۰۲۳ اصلاحیه‌ای بر قانون تخلیه به تصویب کنست رسید که ممنوعیت ورود و اقامت اسرائیلی‌ها در شمال سامره را لغو کرد و در مه ۲۰۲۳ فرمانده نظامی مرکز فرمان نظامی مربوطه را امضا کرد.[۳۷]
بازتأسیس
در مه ۲۰۲۵ دولت اسرائیل بازتأسیس حومش را به همراه ۲۲ شهرک اسرائیلی در کرانه باختری از جمله شهرک برچیده‌شده سانور تصویب کرد.[۳۸][۳۹]
در اول سپتامبر ۲۰۲۵ شورای منطقه‌ای سامره یک کودکستان در حومش افتتاح کرد. یوآو کیش وزیر آموزش و بتسالل اسموتریچ وزیر دارایی اسرائیل از این گشایش حمایت کردند و یوسی داگان رئیس شورا در مراسم حضور داشت.[۴۰]
در ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵ فرمانده نظامی مرکز فرمانی را امضا کرد که حومش را به‌عنوان یک شهرک با حوزه قضایی تعریف‌شده به رسمیت شناخت.[۴۱] در اول ژانویه ۲۰۲۶ تعاونی‌های حومش و سانور بازسازی شدند.[۴۲] در ۱۵ فوریه ۲۰۲۶ نخستین فرد کارت شناسایی با نشانی «حومش» دریافت کرد و در ۱۲ مارس ۲۰۲۶ ده خانوار نخست به‌صورت دائمی در حومش ساکن شدند.[۴۳] در ۱۹ مارس ۲۰۲۶ شهرک برای نخستین بار به شبکه سراسری برق متصل شد.[۴۴]
جمعیت
جمعیت حومش در پایگاه داده «یشع» به‌صورت آمیخته توصیف می‌شد یعنی ترکیبی از یهودیان سکولار و مذهبی. شهرک از نظر جمعیتی همواره کوچک باقی ماند. در دوران انتفاضه دوم رکود و کاهش اندک جمعیت رخ داد اما درست پیش از تخلیه شهرک افزایش شدیدی صورت گرفت. در ۳۱ دسامبر ۲۰۰۴ جمعیت آن ۱۸۱ نفر بود و در طول سال ۲۰۰۴ جمعیت شهرک ۱۶ درصد رشد کرد.[۴۵]
| سال | ۱۹۹۴ | ۱۹۹۹ | ۲۰۰۰ | ۲۰۰۱ | ۲۰۰۲ | ۲۰۰۳ | ۲۰۰۴ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| جمعیت | ۱۶۸ | ۱۶۳ | ۱۵۹ | ۱۳۶ | ۱۵۳ | ۱۵۶ | ۱۸۱ |
تا سپتامبر ۲۰۲۵ نزدیک به ۲۰ خانوار در حومش زندگی می‌کردند.[۴۶]
در فرهنگ عامه
فیلم مستندی به نام «آسمان‌ها در حومش نزدیک‌ترند» دربارهٔ این شهرک ساخته شد. پس از تخلیه شهرک توسط دولت اسرائیل، حومش به «مقصد گردشگری داغ» در میان کسانی تبدیل شد که می‌خواستند حمایت سیاسی خود از جنبش شهرک‌سازی را ابراز کنند.[۴۷]
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ «Burqa Village Profile» (PDF). The Applied Research Institute – Jerusalem (ARIJ). ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۸ ژانویه ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Separation Barrier Map» (PDF). B'Tselem.
- ↑ «Separation Barrier Map» (PDF). B'Tselem.
- ↑ «Burqa Village Profile» (PDF). The Applied Research Institute – Jerusalem (ARIJ). ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۸ ژانویه ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Eight years after evacuation of West Bank settlement, Palestinian owners return to land». هاآرتص. ۳ اکتبر ۲۰۱۳.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «High Court demands government explain refusal to demolish Homesh outpost». تایمز اسرائیل. دریافت‌شده در ۵ ژانویه ۲۰۲۳.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Paying the Price for Peace» (PDF). Ministry of Foreign Affairs Israel.
- ↑ «Paying the Price for Peace» (PDF). Ministry of Foreign Affairs Israel.
- ↑ «Fatal Terrorist Attacks in Israel Since the Declaration of Principles». Jewish Virtual Library.
- ↑ «Paying the Price for Peace». بایگانی‌شده از روی نسخهٔ اصلی در ۳ اوت ۲۰۰۵. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:ربات:وضعیت نامعلوم پیوند اصلی (رده) - ↑ «Separation Barrier Map» (PDF). B'Tselem.
- ↑ «Homesh evacuation». ABC News.
- ↑ «Soldiers, Anguish Remain Around Evacuated West Bank Settlements». The New Standard.
- ↑ «Paying the Price for Peace» (PDF). Ministry of Foreign Affairs Israel.
- ↑ «'Illegal even under Israeli law': US urges Israel not to legalize settler outpost». تایمز اسرائیل. دریافت‌شده در ۵ ژانویه ۲۰۲۳.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Kfar Sava court rules entering Homesh ruins is not illegal». هاآرتص. اوت ۲۶, ۲۰۰۷.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «אלדד: באנו להתחייב לחזור לחומש». ערוץ ۷.
- ↑ «Ynet article». Ynetnews.
- ↑ «מטות הימין: צעדה לחומש ביום העצמאות». ערוץ ۷. آوریل ۱۱, ۲۰۰۷.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Settlers return to Homesh after evacuation». Ynetnews. ۲۷ آوریل ۲۰۰۷.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «42 MKs back return to Homesh». جروزالم پست. ژوئن ۱۸, ۲۰۰۸.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Al-Aqsa Martyrs' Brigades head: If settlers return to Homesh, we will fight back». Ynetnews. مارس ۲۶, ۲۰۰۷.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «היסטוריה: באישון לילה התמקמה ישיבת חומש במשכנה הקבוע». ערוץ ۷. ۲۹ مه ۲۰۲۳.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «'A huge loss': Yehuda Dimentman, 25, named as victim of West Bank terror shooting». تایمز اسرائیل.
- ↑ «Israeli activists rally on West Bank Homesh hilltop». جروزالم پست. بایگانی‌شده از روی نسخهٔ اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:ربات:وضعیت نامعلوم پیوند اصلی (رده) - ↑ «Border Police evacuate huts on West Bank Homesh hilltop». جروزالم پست. بایگانی‌شده از روی نسخهٔ اصلی در ۴ ژانویه ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:ربات:وضعیت نامعلوم پیوند اصلی (رده) - ↑ «Bezprecedentní protest izraelských vojáků u Západní zdi». Eretz. ۲۰۰۹-۱۰-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۰-۰۲-۱۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Kfar Sava court rules entering Homesh ruins is not illegal». هاآرتص. اوت ۲۶, ۲۰۰۷.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «42 MKs back return to Homesh». جروزالم پست. ژوئن ۱۸, ۲۰۰۸.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Eight years after evacuation of West Bank settlement, Palestinian owners return to land». هاآرتص. ۳ اکتبر ۲۰۱۳.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «'Illegal even under Israeli law': US urges Israel not to legalize settler outpost». تایمز اسرائیل. دریافت‌شده در ۵ ژانویه ۲۰۲۳.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «'Illegal even under Israeli law': US urges Israel not to legalize settler outpost». تایمز اسرائیل. دریافت‌شده در ۵ ژانویه ۲۰۲۳.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Despite International Uproar – Yeshiva in West Bank Outpost of Homesh Relocated Illegally Overnight, With Gov't Approval». هاآرتص. ۲۹ مه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۹ مه ۲۰۲۳.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Jewish settlers erect religious school in evacuated West Bank outpost after Israel repeals ban». AP NEWS. ۲۹ مه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۹ مه ۲۰۲۳.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «UK, EU Join U.S. in Strong Criticism of Israel's Relocation of West Bank Outpost of Homesh». هاآرتص.
- ↑ «High Court shoots down petition to evacuate illegal Homesh outpost in West Bank». تایمز اسرائیل. ۲ اوت ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۱۸ ژانویه ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «אלוף הפיקוד חתם: ישראלים רשאים לשהות בחומש». ערוץ ۷. ۲۰ مه ۲۰۲۳.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Gov't approves establishment of 22 new West Bank settlements». جروزالم پست. مه ۲۹, ۲۰۲۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Defense minister confirms government approval of 22 new West Bank settlements». تایمز اسرائیل. ۲۹ مه ۲۰۲۵. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Two decades after Gaza disengagement, first kindergarten opens in Homesh settlement». Ynetnews. سپتامبر ۱, ۲۰۲۵. دریافت‌شده در دسامبر ۲۴, ۲۰۲۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «המהפכה של סמוטריץ' ביו"ש נמשכת: נחתם תחום שיפוט לחומש». ערוץ ۷.
- ↑ «האגודות השיתופיות של חומש ושא-נור הוקמו מחדש». עכשיו ۱۴. ۱۲ ژانویه ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «תיקון היסטורי: 20 שנה אחרי הגירוש - המשפחות חוזרות לחומש». עכשיו ۱۴. ۱۲ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «היסטוריה בשומרון: היישוב חומש חובר הבוקר לחשמל». ערוץ ۷. ۱۹ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Settlements in the West Bank». Foundation for Middle East Peace. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ سپتامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Two decades after Gaza disengagement, first kindergarten opens in Homesh settlement». Ynetnews. سپتامبر ۱, ۲۰۲۵. دریافت‌شده در دسامبر ۲۴, ۲۰۲۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Yearning to Return Home to Homesh». هاآرتص. ۷ اوت ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۲ آوریل ۲۰۱۷.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Homesh». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Homesh». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای اسپانیایی ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Chomeš». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای چک ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «חומש (יישוב)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عبری ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- جوامع تاریخی یهودیت
- مناطق مسکونی منحلشده در ۲۰۰۵ (میلادی)
- مناطق مسکونی بنیانگذاریشده در ۱۹۷۸ (میلادی)