خسوف و کسوف در اسطوره و فرهنگ
پدیدهٔ گرفت یعنی خورشیدگرفتگی و ماه‌گرفتگی، تقریباً در همهٔ فرهنگ‌ها توصیف شده‌اند. در فرهنگ‌هایی که توضیحی اخترشناختی برای این پدیده‌ها نداشتند، گرفتگی‌ها اغلب به عوامل فراطبیعی نسبت داده می‌شدند یا شگونی بد به‌شمار می‌رفتند.
آیین‌ها و باورهای دینی و فرهنگی
اگرچه امروزه خورشیدگرفتگی و ماه‌گرفتگی از نظر اخترشناختی نتیجهٔ قرار گرفتن یک جرم آسمانی در سایهٔ جرم آسمانی دیگر دانسته می‌شوند، ظاهر این دو پدیده از دید ناظر زمینی به‌گونه‌ای نیست که علت مشابه آن‌ها به‌آسانی قابل تشخیص باشد.[۱] مارک لیتمن، فرد اسپناک و کن ویلکاکس اسطوره‌های مربوط به خورشیدگرفتگی را به چهار گونهٔ اصلی تقسیم کرده‌اند:[۲]
- موجودی آسمانی، معمولاً یک هیولا، می‌کوشد خورشید را نابود کند.
- خورشید با معشوق خود، ماه، درگیر می‌شود.
- خورشید و ماه با یکدیگر عشق‌ورزی می‌کنند و برای پنهان ماندن خود را در تاریکی می‌پوشانند.
- خدای خورشید خشمگین، اندوهگین یا بیمار می‌شود یا از وظایف خود غفلت می‌کند.
در فرهنگ ایرانی
باورها و آیین‌های مربوط به خورشیدگرفتگی و ماه‌گرفتگی در فرهنگ ایرانی سابقه‌ای طولانی دارند و در منابع مربوط به ایران باستان، متون پهلوی زرتشتی و فرهنگ عامهٔ دورهٔ اسلامی بازتاب یافته‌اند.
یکی از نخستین گزارش‌های کلاسیک را هرودوت دربارهٔ لشکرکشی خشایارشا به یونان آورده است. به روایت او، هنگامی که خورشید در آغاز حرکت سپاه ایران ناپدید شد، خشایارشا از مغان معنای این پدیده را پرسید و آنان آن را نشانه‌ای به زیان یونانیان تعبیر کردند و گفتند خورشید نشان‌دهندهٔ سرنوشت یونانیان و ماه نشان‌دهندهٔ سرنوشت ایرانیان است.[۳] با این حال، جزئیات تاریخی این روایت و حتی انطباق پدیدهٔ گزارش‌شده با یک خورشیدگرفتگی واقعی محل بحث پژوهشگران است و ازاین‌رو این گزارش را نمی‌توان بدون احتیاط شاهد مستقیمی بر باورهای دینی دورهٔ هخامنشی دانست.
در سنت زرتشتیِ پهلوی، که متون موجود آن عمدتاً پس از فروپاشی شاهنشاهی ساسانی تدوین شده‌اند اما بخشی از آموزه‌هایشان ریشه در دورهٔ ساسانی دارد، خورشید، ماه و ستارگان ثابت در شمار نیروهای آسمانی نیک و سیارات و گره‌های ماه در شمار نیروهای زیانکار قرار می‌گرفتند.[۴] دو گرهٔ ماه به سر و دم اژدهایی آسمانی به نام گوزهر نسبت داده می‌شدند و این اژدها عامل خورشیدگرفتگی و ماه‌گرفتگی تصور می‌شد.[۴][۵] در یکی از متون مانوی به زبان فارسی میانه نیز برای گرفتن خورشید و ماه تعبیری به معنای «گوزهر پوشیدن» به کار رفته است.[۶] این اصطلاح پس از اسلام به صورت جوزهر وارد نوشته‌های اخترشناسان و اختربینان عربی‌نویس شد و همچنان برای گره‌های مداری به کار رفت.
در ایران دورهٔ اسلامی، توضیح علمی گرفتگی‌ها در آثار اخترشناسانی چون ابوریحان بیرونی در کنار باورهای اختربینی و عامیانه وجود داشت. بیرونی در التفهیم علت خورشیدگرفتگی را قرار گرفتن ماه میان ناظر و خورشید و علت ماه‌گرفتگی را قرار گرفتن ماه در سایهٔ زمین توضیح می‌دهد.[۷] با این همه، تصور بلعیده شدن خورشید یا ماه به دست اژدها در ادبیات و فرهنگ عامهٔ فارسی تا دوره‌های بسیار متأخر ادامه یافت. بازتاب این تصور در آثاری چون ویس و رامین و شعر نظامی گنجوی دیده می‌شود.[۸]
یکی از آیین‌های عامیانهٔ مرتبط با این باور، ایجاد سروصدا برای واداشتن اژدها به رها کردن خورشید یا ماه بود. در نقاط مختلف ایران مردم هنگام گرفتگی بر بام خانه‌ها می‌رفتند و بر تشت و ظروف فلزی می‌کوبیدند.[۸] این رسم در ادبیات فارسی نیز بازتاب یافته است؛ نظامی گنجوی در هفت پیکر به رهایی ماه «به آواز تشت» اشاره می‌کند و مولوی نیز در مثنوی معنوی از «پنگان زدن» مردم هنگام گرفتن ماه یاد کرده است.
گونه‌های محلی این باور تا دوران معاصر ثبت شده‌اند. برای نمونه، در فرهنگ عامهٔ گیلان خورشیدگرفتگی گاه به گرفتن خورشید به دست جن‌ها نسبت داده می‌شد و برای پایان دادن به آن بر سینی یا تشت می‌کوبیدند.[۹] در همین منطقه باور عامیانه‌ای نیز وجود داشت که اگر زن باردار هنگام گرفتگی به آن نگاه کند و بدن خود را بخاراند، کودک ممکن است در همان محل لکه یا خالی بر بدن داشته باشد.[۹] چنین باورهایی بخشی از فرهنگ عامه‌اند و مبنای علمی ندارند.چ
ادیان ابراهیمی
یهودیت
در تلمود، خورشیدگرفتگی‌ها نشانه‌هایی بد توصیف شده‌اند[۱۰] و گفته شده است که چند رویداد در کتاب مقدس عبری هم‌زمان با گرفتگی‌ها رخ داده‌اند.[۱۱] با این حال، یهودیت در مجموع توضیح اخترشناختی جدید برای گرفتگی‌ها را پذیرفته است و امروزه بسیاری از خاخام‌ها گرفتگی را یادآور الوهیت و زمانی برای دعا و درون‌نگری می‌دانند.[۱۲]
مسیحیت
دوره‌ای بودن ماه‌گرفتگی‌ها در سدهٔ ششم پیش از میلاد به دست اخترشناسان بابلی شناخته شده بود،[۱۳] و دوره‌ای بودن خورشیدگرفتگی‌ها در سدهٔ نخست پیش از میلاد در اخترشناسی یونان باستان شناخته شد. یونانیان سازوکار آنتیکیترا را ساخته بودند[۱۴] و از زمان ارسطو خورشید، ماه و زمین را اجرامی کروی می‌دانستند.[۱۵][۱۶] از این رو، در خاور نزدیک باستان که مسیحیت در آن پدید آمد، توضیح اخترشناختی گرفتگی‌ها به‌خوبی شناخته شده بود.
در عهد جدید از تاریکی آسمان هنگام به صلیب کشیده شدن عیسی یاد شده است.[۱۷] از آنجا که مدت طولانی این رویداد و وقوع آن در روز ماه کامل با خورشیدگرفتگی سازگار نبود، مسیحیان نخستین آن را نشانه‌ای فراطبیعی و گواهی بر الوهیت عیسی تفسیر می‌کردند.[۱۸]
در اروپای مسیحی سدهٔ دوازدهم، خسوف و کسوف با حق الهی پادشاهان نیز پیوند داده می‌شدند و گفته می‌شد مرگ شارلمانی و هنری یکم، پادشاه انگلستان با خورشیدگرفتگی یا ماه‌گرفتگی همراه بوده است.[۱۹] قدیسان نیز گاه با گرفتگی‌ها مرتبط دانسته می‌شدند و وقوع خورشیدگرفتگی هنگام مرگ آنان نشانه‌ای از قداستشان تلقی می‌شد.[۲۰]
در فرجام‌شناسی مسیحی نیز از پدیده‌هایی شبیه گرفت یاد شده است؛ برای نمونه، در مکاشفهٔ یوحنا ۶:۱۲ آمده است که «خورشید چون پلاس سیاه شد و تمام ماه چون خون گردید».[۲۱] اقلیتی از مسیحیان امروزی نیز گرفتگی‌ها را نشانه‌ای از نزدیک شدن ظهور دوم می‌دانند.[۲۲]
اسلام
اخترشناسی در دورهٔ اسلامی بسیار پیشرفته بود. از جمله دستاوردهای این دوره ترجمهٔ المجسطی بطلمیوس به دست حجاج بن یوسف بن مطر بود که در جریان آن روشی از بطلمیوس برای پیش‌بینی گرفتگی‌ها نیز تصحیح شد.[۲۳]
از دیدگاه الاهیاتی، قرآن صریحاً پرستش خورشید و ماه را رد می‌کند:
برای خورشید و ماه سجده نکنید، بلکه برای خدایی سجده کنید که آن‌ها را آفریده است.
در یکی از احادیث، محمد با تعبیر خورشیدگرفتگی به‌عنوان نشانهٔ مرگ یا زندگی افراد مخالفت می‌کند و می‌گوید گرفتگی خورشید و ماه ارتباطی با مرگ و زندگی انسان‌ها ندارد:
هنگامی که نزد پیامبر بودیم خورشید گرفت. پیامبر برخاست و ردای خود را می‌کشید تا وارد مسجد شد. او دو رکعت نماز با ما گزارد تا خورشید دوباره آشکار شد. سپس گفت: «خورشید و ماه به سبب مرگ کسی نمی‌گیرند؛ پس هرگاه گرفتگی را دیدید، نماز بخوانید و خدا را بخوانید تا گرفتگی پایان یابد.»
— بخاری، ۱۰۴۰
بر پایهٔ این روایات که رفتار محمد را الگویی برای نماز گزاردن در هنگام گرفتگی و یادآوری قدرت خدا می‌دانند، بسیاری از مسلمانان امروزه نماز نافلهٔ ویژه‌ای با عنوان نماز گرفتگی یا در عربی «صلاة الکسوف» به‌جا می‌آورند.[۲۴]
با امکان پیش‌بینی دقیق گرفتگی‌ها در روزگار جدید، جماعت‌های مسلمان می‌توانند زمان برگزاری نماز گرفتگی را از پیش اعلام کنند.[۲۵][۲۶] گردهم آمدن برای چنین نمازی همچنین با اهمیت امت و عبادت جمعی در اسلام ارتباط داده شده است.[۲۷]
اسطوره‌شناسی یونانی–رومی کلاسیک
پلوتارک تولد رومولوس، بنیان‌گذاری رم و مرگ رومولوس را با سه خورشیدگرفتگی مرتبط دانسته است.[۲۸][۲۹]
پژوهشگران کوشیده‌اند این ادعاهای اسطوره‌ای را با محاسبات اخترشناختی جدید بررسی کنند، اما در تاریخ‌های سنتاً منسوب به این رویدادها گرفتگی مناسبی نیافته‌اند.[۳۰] از این رو، پژوهشگران جدید ارتباط‌هایی را که پلوتارک میان گرفتگی‌ها و زندگی رومولوس برقرار کرده است، عموماً بخشی از اسطوره‌پردازی پیرامون داستان بنیان‌گذاری رم می‌دانند و نه گزارش‌های اخترشناختیِ تاریخی قابل اعتماد.[۳۱]
اسطوره‌شناسی هندو
در اسطوره‌شناسی هندو، خورشیدگرفتگی و ماه‌گرفتگی که در سانسکریت گَرَهَنه نامیده می‌شوند، هنگامی رخ می‌دهند که موجودات آسمانی راهو و کیتو به‌ترتیب خورشید و ماه را می‌بلعند.[۳۲][۳۳]
در بسیاری از سنت‌های هندو، گرفتگی شگونی بد تلقی می‌شود و زمان آن برای خواندن مانتراهایی که برای دور کردن نیروهای زیان‌آور به کار می‌روند مناسب دانسته می‌شود.[۳۴]
روزه گرفتن ممکن است از شش ساعت پیش از گرفتگی آغاز شود. غذا اغلب تنها پس از پایان گرفتگی آماده می‌شود و در کورما پورانه نیز قواعدی برای خوردن غذا در ارتباط با گرفتگی بیان شده است.[۳۵]
در جریان گرفتگی، هندوها از نظر آیینی ناپاک دانسته می‌شوند. آنان غسل می‌کنند و برای نیاکان خود نیایش به‌جا می‌آورند. در برخی مناطق، زیارتگاه‌های کنار رودخانه‌ها با آغاز گرفتگی از زائران پر می‌شوند.[۳۶]
زنان باردار به‌ویژه در معرض اثرات فرضی گرفتگی دانسته می‌شوند و از آنان انتظار می‌رود برای جلوگیری از ناهنجاری‌های مادرزادی در فرزندشان آیین‌ها و محدودیت‌ها را با دقت بیشتری رعایت کنند.[۳۷] تولد در هنگام گرفتگی نیز شگونی بد تلقی می‌شود و گاه از برهمنان خواسته می‌شود برای چنین نوزادانی آیین برکت برگزار کنند.
سنت‌های بومیان آمریکا
مردمان بومی قاره آمریکا باورها و آیین‌های بسیار متنوعی دربارهٔ گرفتگی‌ها دارند.
مایا
از سدهٔ شانزدهم میلادی، پژوهشگران غربی به «نشانه‌های گرفتگی» ثبت‌شده از تمدن مایا در دفترنامه درسدن توجه کرده‌اند؛ نشانه‌هایی که برخی مورخان آن‌ها را پیش‌بینی خورشیدگرفتگی و ماه‌گرفتگی دانسته‌اند.[۳۸]
از آنجا که شواهدی در دست نیست که مایاها شناختی از مدارهای اجرام آسمانی یا دستگاه خورشیدمرکزی داشته باشند، چنین پیش‌بینی‌هایی احتمالاً به‌طور کامل بر مشاهدهٔ تناوب گرفتگی‌ها استوار بوده است.[۳۹] با این حال، برخی پژوهشگران استدلال کرده‌اند که نشانه‌های موجود در دفترنامه‌های مایا ممکن است به آسمان تاریک‌شده بر اثر بارندگی شدید اشاره داشته باشند و نه به گرفتگی‌ها.[۴۰]
آزتک
در اسطوره‌شناسی آزتک، بنا بر تحلیل ادوارد زلر از دفترنامه واتیکانوس ب، خورشیدگرفتگی زمانی رخ می‌داد که خدای جگوار، تپه‌یولوتل، خورشید را می‌بلعید و تهدید می‌کرد آن را به‌طور کامل فرو برد.[۴۱]
در گزارشی از سدهٔ شانزدهم در دفترنامه فلورانسی دربارهٔ خورشیدگرفتگی چنین آمده است:
سپس آشوب و بی‌نظمی برخاست. همه مضطرب، هراسان و پریشان شدند. گریه آغاز شد. مردم عادی فریاد می‌زدند، صدای خود را بلند می‌کردند و غوغای بزرگی برپا بود. از هر سو فریاد شنیده می‌شد. کسانی با پوست روشن قربانی شدند؛ اسیران را کشتند. همه خون خود را نثار کردند و ساقه‌هایی را از سوراخ گوش‌های خود عبور دادند. در همهٔ معابد سرودهای مناسب خوانده می‌شد؛ غوغا و فریاد جنگ برپا بود. چنین می‌گفتند: «اگر خورشید کاملاً بگیرد، برای همیشه تاریک خواهد شد! دیوهای تاریکی فرود خواهند آمد و انسان‌ها را خواهند خورد!»
در اسطوره‌ها و ثبت‌های آزتکی اشاره‌ای به ماه‌گرفتگی شناخته نشده است؛ چنان‌که نویسنده‌ای در دفترنامه تلیریانو–رمنسیس هنگام ثبت ماه‌گرفتگی سال ۱۵۱۰ نیز به این موضوع اشاره کرده است.[۴۲]
ثبت خورشیدگرفتگی‌ها در منابع آزتکی، هرگاه انجام می‌شد، ارتباط نزدیکی با رویدادهای تاریخی داشت و احتمالاً تنها گرفتگی‌هایی ثبت می‌شدند که با رویدادهای مهم اجتماعی یا سیاسی هم‌زمان بودند.[۴۳]
ناواهو
مردم ناواهو زمان گرفتگی را لحظه‌ای مقدس برای نوزایی می‌دانند و در طول آن از همهٔ فعالیت‌ها، از جمله خوردن و آشامیدن، خودداری می‌کنند.[۴۴] در باور آنان، هنگام گرفتگی خورشید یا ماه می‌میرد و دوباره زاده می‌شود.
اعضای این قوم باید در سکوت به دعا بپردازند و نگاه کردن به جایی جز زمین نادرست دانسته می‌شود. پیش از پدید آمدن روش‌های جدید پیش‌بینی گرفتگی، ناواهوها برای شناخت زمان این پدیده‌ها از دانش سنتی خود بهره می‌بردند.[۴۵]
در جریان خورشیدگرفتگی ۱۴ اکتبر ۲۰۲۳، اداره‌های ملت ناواهو، از جمله پارک‌های آن، به نشانهٔ احترام به این رویداد تعطیل شدند.[۴۶]
هوپی
مردم هوپی، که منطقهٔ اختصاصی آنان درون قلمرو ملت ناواهو قرار دارد، گرفتگی را زمانی برای برگزاری آیین و نیایش می‌دانند.[۴۷][۴۸]
جنبش‌های دینی نوپدید
برخی پیروان معنویت عصر نو و ویکا خورشیدگرفتگی و ماه‌گرفتگی را رویدادهایی مهم از نظر معنوی می‌دانند.[۴۹] از آنجا که این شیوه‌های دینی ساختاری غیرمتمرکز دارند، آیین‌های ثابت و ازپیش‌تعیین‌شده‌ای برای گرفتگی وجود ندارد و پیروان می‌توانند اعمال گوناگونی انجام دهند؛ از جمله «شارژ کردن» بلورها،[۵۰] بخشیدن انرژی به آب،[۵۱] و خواندن کارت‌های تاروت.[۵۲]
برای برخی پیروان ویکا، جنبهٔ معنوی خورشیدگرفتگی ۲۱ اوت ۲۰۱۷ فرصتی برای کنشگری سیاسی نیز بود؛ از جمله اجرای افسون‌هایی علیه نخستین دوره ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ.[۵۳]
اسطوره‌شناسی اسکاندیناوی
در اسطوره‌شناسی اسکاندیناوی، گرگی به نام فنریر پیوسته در تعقیب خورشید است. هنگامی که فنریر خورشید را ببلعد، رویدادهای پایان جهان در رگناروک آغاز خواهند شد.[۵۴]
تاریخ‌نگاران احتمال داده‌اند که شاخ‌های زرین گالهوس، که نقش‌هایی با مضمون فرجام‌شناختی دارند، در واکنش به ماه‌گرفتگی ۴ نوامبر ۴۱۲ و خورشیدگرفتگی ۱۶ آوریل ۴۱۳ ساخته شده باشند.[۵۵]
در برخی دیگر از روایت‌های اسکاندیناوی، دو گرگ به نام‌های اسکول و هاتی در تعقیب خورشید و ماه‌اند که به‌ترتیب سول و مانی نام دارند. بر پایهٔ این روایت‌ها، هنگامی که یکی از این گرگ‌ها موفق شود خورشید یا ماه را ببلعد، گرفتگی رخ می‌دهد.[۵۶]
اسطوره‌شناسی غرب آفریقا
مردم فون معتقدند که خدای آفریننده، ماوو–لیسا، به دو خدا تقسیم شده است: لیسا، خدای خورشید، و ماوو، خدای ماه. گرفتگی‌ها آمیزش این دو خدا با یکدیگر دانسته می‌شوند.[۵۷]
مردم جوکون در غرب آفریقا گرفتگی را چنین توضیح می‌دادند که خورشید ماه را گرفته است و برای وادار کردن خورشید به رها کردن ماه بر طبل می‌کوبیدند.[۵۷]
خرافات
بارداری
در برخی فرهنگ‌ها چنین پنداشته می‌شود که گرفتگی‌ها می‌توانند به زنان باردار و جنین آنان آسیب برسانند.[۵۸] همچنین گفته می‌شود که گرفتگی ممکن است سبب ایجاد خال مادرزادی یا ناهنجاری مادرزادی شود.[۵۹]
این باورها به‌ویژه در کشورهای آمریکای لاتین، خصوصاً مکزیک،[۶۰] و در هند، به‌ویژه در مناطق روستایی، رواج دارند.[۶۱]
در برخی باورهای عامیانهٔ مکزیکی، زنان باردار هنگام گرفتگی سنجاقی به لباس خود می‌زنند یا شیئی فلزی نزدیک شکم خود نگه می‌دارند و گاه لباس زیر یا روبان قرمز می‌پوشند یا همراه دارند.[۶۲]
آیین‌ها و فعالیت‌های غیردینی معاصر
تعقیب گرفتگی
گروهی از علاقه‌مندان به گرفتگی‌ها برای مشاهدهٔ خورشیدگرفتگی‌ها به نقاط مختلف جهان که این پدیده در آن‌ها رخ می‌دهد سفر می‌کنند.[۶۳] به کسی که برای دیدن گرفتگی‌ها سفر می‌کند گاه سایه‌دوست (انگلیسی: umbraphile، به معنای «دوستدار سایه») گفته می‌شود.[۶۴]
این افراد برای مشاهدهٔ گرفتگی سفر می‌کنند و از ابزارهای مختلفی برای مشاهدهٔ ایمن خورشید بهره می‌برند؛ از جمله عینک‌های مشاهدهٔ خورشید که با نام عینک خورشیدگرفتگی نیز شناخته می‌شوند، و همچنین تلسکوپ‌ها.[۶۵]
ترویج آموزش عمومی
خورشیدگرفتگی‌ها و ماه‌گرفتگی‌ها اغلب از سوی مراکز آموزشی به‌عنوان فرصتی برای آشنایی عموم مردم با اخترشناسی به کار گرفته می‌شوند. ماه‌گرفتگی را تقریباً نیمی از زمین به‌طور هم‌زمان می‌تواند مشاهده کند و از این رو برگزاری برنامه‌های آموزشی برای آن نسبتاً ساده است.
در مناطقی با آلودگی نوری بسیار شدید، رصد ستارگان ممکن است عملاً ناممکن باشد و در نتیجه فعالیت‌های آموزشی رصد آسمان به مشاهدهٔ اجرام بسیار درخشان، سیارات و ماه‌گرفتگی‌ها محدود شود.[۶۶]
دانش‌آموزان با بررسی گام‌های ماه و گرفتگی‌ها می‌توانند دربارهٔ اندازه‌ها و فاصله‌های نسبی میان خورشید، زمین و ماه بیاموزند.[۶۷]
خورشیدگرفتگی در روز و تنها در نواری نسبتاً باریک از سطح زمین قابل مشاهده است. این ویژگی به مراکز آموزشی امکان می‌دهد برای برگزاری برنامه‌های عمومی روزانه که جمعیت زیادی را جذب می‌کنند برنامه‌ریزی کنند. آموزشگران اخترشناسی اغلب خود را موظف می‌دانند که بر استفادهٔ ایمن از عینک مخصوص مشاهدهٔ خورشید تأکید کنند و در چنین برنامه‌هایی عینک توزیع کنند.[۶۸][۶۹]
در مناطقی که در فاصلهٔ زمانی نسبتاً کوتاهی هم خورشیدگرفتگی کامل و هم خورشیدگرفتگی حلقوی دیده می‌شود، برنامه‌های آموزشی می‌توانند از این فرصت برای توضیح اثر بیضوی بودن مدارهای زمین و ماه بر اندازهٔ گرفتگی استفاده کنند.[۷۰]
از آنجا که مسیر خورشیدگرفتگی ممکن است از نواحی گسترده و گوناگون یک قاره بگذرد، مناطق روستایی و محروم واقع در مسیر آن نیز می‌توانند از افزایش توجه به آموزش اخترشناسی و علوم بهره‌مند شوند.[۷۱][۷۲]
گرفتگی‌ها همچنین فرصت‌هایی برای دانش شهروندی فراهم کرده‌اند. از آنجا که این رویدادها کوتاه‌مدت‌اند اما در پهنهٔ جغرافیایی گسترده‌ای مشاهده می‌شوند، سازمان‌دهی آزمایش‌های سنتی در سراسر منطقهٔ مشاهده دشوار است. از جمله پژوهش‌های مشارکتی انجام‌شده هنگام گرفتگی می‌توان به آزمایش انتشار امواج رادیویی،[۷۳] بررسی واکنش گیاهان و جانوران،[۷۴] و اندازه‌گیری دمای هوا اشاره کرد.[۷۵]
رویدادهای عمومی
خورشیدگرفتگی تنها در نواری باریک از سطح زمین به بهترین شکل مشاهده می‌شود و این امر برای سازمان‌ها و شهرهای واقع در مسیر کلیت چالش‌های لجستیکی قابل‌توجهی ایجاد می‌کند.
دانشگاه ایلینوی جنوبی کاربوندیل در مرکز مسیر خورشیدگرفتگی ۲۱ اوت ۲۰۱۷ قرار گرفت و دانشگاه برای پذیرایی از حدود ۳۰ هزار بازدیدکنندهٔ اضافی، در روزی که در اصل برای آغاز سال تحصیلی و ورود دانشجویان در نظر گرفته شده بود، سه سال برنامه‌ریزی کرد.[۷۶]
راه‌بندان پیش و پس از خورشیدگرفتگی ممکن است بسیار شدید باشد؛ صدها هزار نفر ممکن است وارد بزرگراه‌ها شوند و بخشی از ترافیک نیز به جاده‌های فرعی منتقل شود.[۷۷]
گرفتگی‌ها علاوه بر برنامه‌های آموزشی، فرصتی برای گردهمایی‌های عمومی بزرگ نیز هستند. برای خورشیدگرفتگی ۸ آوریل ۲۰۲۴، در منطقه‌ای روستایی در تگزاس برنامه‌ریزی شده بود که جشنواره‌ای چندروزه با موسیقی و هنر برگزار شود.[۷۸]
در جریان خورشیدگرفتگی ۲۱ اوت ۲۰۱۷، رئیس‌جمهور ایالات متحده دونالد ترامپ نیز برای تماشای گرفتگی در بیرون کاخ سفید ظاهر شد و مردم حاضر در اطراف چمن جنوبی کاخ سفید می‌توانستند او را ببینند.[۷۹]
جستارهای وابسته
- خورشیدگرفتگی
- ماه‌گرفتگی
- فهرست فیلم‌های دارای خورشیدگرفتگی
- پروژه آزمایشی آپولو–سایوز — در جریان این مأموریت، یک سفینه فرماندهی و خدمات آپولو خورشید را از دید یک فضاپیمای سایوز پوشاند تا سایوز بتواند از تاج خورشیدی تصویربرداری کند.
- خورشیدگرفتگی در ادبیات داستانی
- خورشیدگرفتگی در ماه
- گذر زهره
- گذر دیموس از مریخ
- گذر فوبوس از مریخ
منابع
- ↑ Khalisi (2020), p. 12: "Taking the view of an uninformed person, the phenomenon of a lunar and solar eclipse presents itself very different in nature: different in frequency, different in daytime, different in length, different in the visual conditions. It is not obvious at all to comprehend that an eclipse is nothing more than an interplay of shadows caused by the bodies of earth or moon."
- ↑ Littmann & Espenak (2023), p. 39.
- ↑ Omidsalar, Mahmoud (1995). "Divination". Encyclopaedia Iranica (in English).
- 1 2 Raffaelli, Enrico G. (2017). "Astrology and Religion in the Zoroastrian Pahlavi Texts". Journal Asiatique (in English). 305 (2): 171–190. doi:10.2143/JA.305.2.3262802.
- ↑ MacKenzie, David Neil (2002). "Gōzihr". Encyclopaedia Iranica (in English).
- ↑ MacKenzie, David Neil (2002). "Gōzihr". Encyclopaedia Iranica (in English).
- ↑ Brentjes, Sonja (2020). "Ketāb al-Tafhim". Encyclopaedia Iranica (in English).
- 1 2 خالقی مطلق, جلال (1987). "AŽDAHĀ ii. In Persian Literature". Encyclopaedia Iranica (in English).
- 1 2 Bromberger, Christian. "Gilan xvi. Folklore". Encyclopaedia Iranica (in English).
- ↑ الگو:Cite Talmud
- ↑ Rogovoy (2017): "For those interested in deeper study, events in the books of Joshua, Amos, and Jonah are often explained as having been accompanied by solar eclipses, and rabbinical scholars have even drawn upon science to date these eclipses with some specificity to the times when these events are thought to have taken place"
- ↑ Bharath, Crary & Fam (2024): "Judaism has longstanding interconnections with astronomy"
- ↑ Nothaft (2024), p. 57: "Babylonian use of this eclipse period, which is known as the 'saros' to modern historians and astronomers, may go back to the earliest systematically recorded eclipse observations, which commence in the mid-eighth century BC. It was certainly in use by the sixth century BC, as seen from a cuneiform list of lunar eclipses"
- ↑ Nothaft (2024), p. 58: "To each of these months was assigned a separate cell, which in the case of an eclipse month carried an inscription composed of small glyphs and an index letter. The glyphs were there to differentiate between a lunar and a solar eclipse "
- ↑ Nothaft (2024), p. 59: "An aspect of the mechanism that seems distinctly non-Babylonian is the idea of factoring parallax into eclipse predictions, which rests on an understanding of eclipses as involving the interplay of three spherical bodies (Sun, Earth, Moon)"
- ↑ Aristotle (1939), p. 253: "if the eclipses are due to the interposition of the earth, the shape must be caused by its circumference, and the earth must be spherical"
- ↑ Matthew 27:45, Mark 15:33, Luke 23:44الگو:آیه کتاب مقدس به‌همراه کتاب نامعتبر
- ↑ Tertullian (1885), p. 35: "Those who were not aware that this had been predicted about Christ, no doubt thought it an eclipse"
- ↑ Gasper (2024), p. 113: "The miraculous solar eclipse associated with the death of Christ in the medieval period offered a framework for Christian writers for a similar association of the cosmic phenomenon with earthly rulership"
- ↑ Gasper (2024), p. 121: "The saints are presented as martyrs, a solar eclipse marking their moment of death or its prefigurement, completing the imitation of Christ and drawing on the same understanding of the darkness at the crucifixion in Luke's gospel"
- ↑ Revelation 6:12
- ↑ Eykel (2024): "The upcoming solar eclipse on April 8, 2024, which will be visible over parts of North America, has brought with it a slew of predictions that Jesus might be returning sooner rather than later."
- ↑ Saliba (2007), p. 80: "Remembering that al-Ḥajjāj was apparently conscious of the environment of competition that we just spoke about, he could not afford to have what looked like a mistake in the translation, and took it upon himself to correct the Greek text"
- ↑ Burge (2022), p. 218: "The hadith above stating that eclipses are one of the signs of God (آیه Allah) makes the salat al-kusuf a kind of communal remembrance of divine power and sovereignty. The prayer is not supplicatory, in the sense of a prayer being made to achieve a specific end; but, rather, it becomes used as a vehicle for the community to remember their place in the universe, the sovereignty of God, and God's authority over all created things"
- ↑ Ashford (2024): "More than a thousand people gathered at the East Plano Islamic Center Monday to watch the total solar eclipse and pray Salatul Kusoof, a special prayer observed by some Muslims during eclipses"
- ↑ Warikoo (2024): "Imam Imran Salha of the Islamic Center of Detroit said that prayers for the eclipse will be held at 2 p.m. Monday"
- ↑ Burge (2022), p. 218: "The role of 'coming together' serves as a theological reminder that all Muslims are part of the umma and should respond as one in certain situations"
- ↑ Close (2019), p. 96: "Classical literature has associated Romulus's birth, his foundation of Rome, and his death, with eclipses."
- ↑ Yarrow (2018), p. 155: "We know from the de Re Publica (51 BC) that Ennius discussed the apotheosis of Romulus, dating it by an eclipse."
- ↑ Close (2019), p. 100: "If you accept the dates of Romulus's life and foundation of Rome recorded in the classical histories, the eclipse record shows the association with eclipses is mere myth."
- ↑ Close (2019), p. 100
- ↑ Sastri (1903), p. 31: "With the generality of the Hindus the eclipse is the swallowing of the sun and the moon for a time by a demon called Rahu"
- ↑ Chandrasekharam (2007), p. 30: "In Hindu mythology Rahu and Ketu are regarded as celestial bodies that swallow the Moon and the Sun thus causing lunar and solar eclipses respectively"
- ↑ Sastri (1903), p. 33: "The eclipse time is considered a most auspicious time for mastering the incantations for exorcising the evil effects of serpent bite, or scorpion-sting, and of devils, and many specialists in these directions would be seen standing in water and muttering these incantations"
- ↑ Kurma Purana, II.19.15: "One should not take food immediately before the Solar eclipse. If there is a lunar eclipse, he should not take food in that evening. In the course of the duration of the eclipse also, one should not take food. After the liberation (i.e. close of the eclipse), he should (first) take bath and take food."
- ↑ Lall (2004), p. 104: "It is held that everyone is unclean during an eclipse, and should bathe and wash away that uncleanliness"
- ↑ Simoons (1998), p. 171: "Pregnant women are in special danger from eclipses, because eclipses may bring on deformities in the children they bear"
- ↑ Knowlton (2003), p. 293: "Westerners have been interested in Mesoamerican interpretations of eclipses since the sixteenth century A.D."
- ↑ Aveni (1984), p. 26: "Interestingly enough, the Maya mapped out the entire eclipse program for the future with neither knowledge of nor interest in the concept of the nodes of the lunar orbit or the 19-year nodal regression period that has been given so much attention in megalithic astronomy of the Old World"
- ↑ Love (2017).
- ↑ Seler & 1902–1903, p. 144: "For the Mexicans the jaguar was the animal that devours the sun, at the time when the sun was devoured, that is, when a solar eclipse; occurred. Hence for the Mexicans he denoted darkness, and his image, the god Tepeyollotli, is a god of caves, of the dark interior of the mountains"
- ↑ le Tellier (1899), p. 42: "nunca hazian cuenta de los eclipes de la luna sino de los del sol por q dezian q el sol se comia a la luna quando acaecia aver eclise de luna"
- ↑ Aveni & Calnek (1999), p. 96: "Aztec chronologists selectively recorded visible eclipses that served as 'punctuation marks' bracketing real historical events spaced at intervals determined by the xiuhmolpilli cyclic framework"
- ↑ Johannesen (2024).
- ↑ Zotigh (2024).
- ↑ Joe (2023).
- ↑ Johannesen (2024): "The Hopi in Arizona believe an eclipse is a time to pray and for ceremony, such as presenting traditional sacred names"
- ↑ Zotigh (2024): "During the last eclipse, our nieces and nephews were given their sacred Hopi names"
- ↑ Yellin (2024): "To adherents of nontraditional spiritual movements like Wicca — which has grown in popularity as more Americans leave organized religion — it's an opportunity to tap into energies that flow throughout the natural and spiritual world"
- ↑ Jackson (2024): "There is no need for protective stones during the solar eclipse, but that it's a good time to charge your crystals as well"
- ↑ Silva (2017): "My mom says there a chance an eclipse can grant powers, wisdom, and positive energy. The purpose of eclipse water is to bottle up all that energy and be able to use it for months after the event has passed."
- ↑ Stephens (2024): "For Gonzalez, tarot is a way to navigate the individual experience of this cosmic event."
- ↑ Burton (2017): "Activists like the members of the #MagicResistance, who use carefully structured, symbolically loaded rituals to 'bind' Donald Trump (often represented by whimsical items like a Cheeto or a carrot), see in the solar eclipse an opportunity to direct their spiritual energy toward an administration they see as the embodiment of evil"
- ↑ Lindow (2002).
- ↑ Hartner (1969).
- ↑ Morrison & Goldsworthy (2017).
- 1 2 Lynch & Roberts (2010), p. 39.
- ↑ "Solar eclipse guide: what they are and how to watch safely | Natural History Museum". www.nhm.ac.uk (in English). Retrieved 2026-08-11.
- ↑ May, Ashley. "Pregnant during the eclipse? Superstitions say it could harm the baby". USA TODAY (in American English). Retrieved 2026-08-11.
- ↑ Castro, R. (1995). "La lógica de una de las creencias tradicionales en salud: eclipse y embarazo en Ocuituco, México" [[The logic of a traditional health belief: solar eclipse and pregnancy in Ocuituco, Mexico]]. Salud Publica Mex. 37 (4): 329–38.
- ↑ Baig, Ifra; Ahmed, Summiya; Zeeshan, Mahwish (2016). "MYTHS AND SUPERSTITIONS RELATED TO ECLIPSES" (PDF). The Explorer Islamabad: Journal of Social Sciences. 2 (2): 250–254.
- ↑ "Safety Pin Protection for Pregnant Woman During an Eclipse. | USC Digital Folklore Archives". folklore.usc.edu. Retrieved 2026-08-11.
- ↑ Russo (2012).
- ↑ Kelly (2017).
- ↑ Wright (2017).
- ↑ Razali و دیگران (2020), p. 45: "The second outreach program conducted by the STEM ambassadors was a public stargazing activity at the National Planetarium, Kuala Lumpur. Since this location suffers from extremely high light pollution, the stargazing activity was restricted to bright objects which were planetary and lunar eclipse observations"
- ↑ Marcos & Sanmartín (2015): "by observing lunar phases and eclipses from the ground, students could also determine, following Aristarchus of Samos in the 3rd century BC, 4 length ratios involving moon and sun distances to earth, and radii of all three, moon, sun, and earth"
- ↑ Dcruz (2024), section 2: "I felt it would be worthwhile to organize free public viewing of both eclipses so that as many people as possible could enjoy viewing them safely"
- ↑ Keesee, Williamson & Robertson-Honecker (2019), p. 78: "Through these mechanisms, we were able to collaborate with K-12 teachers and informal educators to distribute over 30,000 eclipse glasses and reach over 50,000 West Virginians, with a primary focus on middle-school-aged youth."
- ↑ Dcruz (2024), section 2: "Besides the enjoyment and pleasure associated with viewing a solar eclipse, there are a variety of astronomical concepts that can be discussed. For example, the angular size of an object versus its physical size, and the fact that an object's angular size decreases with increasing distance from the observer."
- ↑ Raharja & Pramudya (2016), p. 4: "The enthusiasm was shown by the students and teachers. Some of them have low awareness about the solar eclipse in Sorong Regency. The public outreach did not only increase the knowledge of the students and teacher but also gave the opportunity for the physics education student to start practicing his knowledge in teaching"
- ↑ Keesee, Williamson & Robertson-Honecker (2019), p. 77: "in recent years there has been a significant effort to enhance STEM education to combat this statistic and bring prosperity to the state. For rural Appalachian students in particular, the impact of STEM experiences can be enhanced when they are integrated into their community, as rural students often place a high value on community and family relationships"
- ↑ Fallacara et al. (2016).
- ↑ Young et al. (2019).
- ↑ Weaver et al. (2019).
- ↑ Baer (2019), p. 23: "August 21, 2017 was set to be the first day of classes for Southern Illinois University (SIU) Carbondale. This date had been on the academic calendar for several years prior to any discussions to modify the class and move in schedule to accommodate not just the thousands of returning students, faculty, and staff, but an estimated additional 30,000 campus visitors traveling to campus to see the great American eclipse"
- ↑ Parvinashtiani, Hopps & Radow (2019), p. 275: "Kentucky DOT expected traffic only on primary roads, but congestion was observed on many of the secondary roads as people tried to avoid the traffic on the primary roads. Traffic counts showed an immediate jump as people headed home from their eclipse adventure, with the most significant single jump of a 222% increase in traffic"
- ↑ Garofalo (2024): "What organizers are calling a 'celestial creation,' the Texas Eclipse Festival at Reveille Peak Ranch in Burnet will be an entire experience where you will not just watch the total solar eclipse in the path of totality but also have access to a series of events featuring live music, impactful speakers, and exhibits unlike anything you've seen before."
- ↑ Colvin (2017): "The president was joined by wife Melania, son Barron and top aides Monday afternoon to view the spectacle from the portico overlooking the South Lawn"
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Eclipses in mythology and culture». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶.
- اسطوره‌شناسی مقایسهای
- پدیدههای زمین
- خورشید در فرهنگ
- رویدادهای اخترشناختی
- کهنالگوها در اسطوره‌شناسی
- گرفتها
- نظرها در اختربینی