خلیج پلنتی

خلیج پلنتی (Te Moana-a-Toi)
خلیج
The Bay of Plenty seen from Whakatane. The Whakatane River (foreground) is one of eight major rivers that empty into the bay.
کشور	New Zealand
بخشی از	اقیانوس آرام
رودهای فرعی
- چپ	Raukokore River، Kereu River، Haparapara River Motu River، Hawai River، Waioeka River
- راست	Waiotahi River، Whakatane River، Rangitaiki River Tarawera River، Kaituna River، Wairoa River Wainui River، Aongatete River، Otahu River Wentworth River، Wharekawa River
شهر	Tauranga
موقعیت خلیج پلنتی در نقشه

خلیج پلنتی (خلیج فراوانی) یک خلیج بزرگ و یک منطقهٔ جغرافیایی و اداری در جزیرهٔ شمالی نیوزیلند است که در ساحل شمالی این جزیره و در کرانهٔ اقیانوس آرام قرار دارد. این خلیج از بخش‌های شرقی شبه‌جزیرهٔ کوروماندل آغاز می‌شود و تا دماغهٔ کیپ ران‌اوی در شرق امتداد می‌یابد و در مجموع حدود ۲۶۰ کیلومتر طول دارد. سواحل شنی گسترده، بندرگاه‌های طبیعی، خورها و خلیجچه‌های متعدد، به خلیج پلنتی جایگاهی برجسته در شبکهٔ دریایی و اقتصادی نیوزیلند داده است. نام اروپایی این خلیج را کاپیتان جیمز کوک در سال ۱۷۶۹ میلادی بر آن گذاشت، زمانی که در نخستین سفر اکتشافی خود فراوانی منابع غذایی و محصولات کشاورزی در سکونتگاه‌های مائوری منطقه را مشاهده کرد. نام بومی مائوری آن Te Moana-a-Toitehuatahi است که به توی‌ته‌هوآتاهی، یکی از نیاکان مهم قبایل محلی، اشاره دارد.

از نظر جغرافیای طبیعی، خلیج پلنتی دارای ترکیبی از دشت‌های ساحلی کم‌ارتفاع، زمین‌های آتشفشانی حاصل‌خیز و نواحی کوهستانی در بخش‌های داخلی است. چندین رودخانهٔ بزرگ، از جمله رانگیتایکی و واکاتانه، به این خلیج می‌ریزند و با ایجاد دلتاها و تالاب‌ها، زیست‌بوم‌های غنی برای پرندگان و آبزیان فراهم می‌کنند. در پهنهٔ خلیج چند جزیرهٔ آتشفشانی دیده می‌شود که شناخته‌شده‌ترین آن‌ها جزیرهٔ وهاکاری یا وایت آیلند است، آتشفشانی فعال که در سده‌های اخیر بارها فوران کرده و یکی از شاخص‌ترین پدیده‌های زمین‌شناسی نیوزیلند به‌شمار می‌رود. در بخش‌های داخلی منطقه، رشته‌کوه‌های کایمای و راوکو‌مارا و نیز جنگل‌های انبوه و نواحی حفاظت‌شده‌ای مانند ته اورِوِرا قرار دارند که تنوع زیستی بالایی دارند و نقش مهمی در تنظیم آب‌وهوا و منابع آب منطقه ایفا می‌کنند.

اقلیم خلیج پلنتی نسبتاً گرم و آفتابی است و از ملایم‌ترین آب‌وهواهای نیوزیلند به‌حساب می‌آید؛ تابستان‌ها گرم و زمستان‌ها معتدل است و همین ویژگی باعث رونق کشاورزی و باغداری شده است. خاک‌های آتشفشانی حاصل‌خیز امکان کشت گستردهٔ کیوی‌فروت، آووکادو، مرکبات و برخی محصولات باغی دیگر را فراهم کرده و این منطقه یکی از قطب‌های اصلی تولید کشاورزی کشور محسوب می‌شود. در کنار کشاورزی، فعالیت‌های بندری، صنایع چوب، شیلات و گردشگری نقش مهمی در اقتصاد محلی دارند. بندر تائورانگا که بزرگ‌ترین شهر منطقه نیز هست، یکی از پررفت‌وآمدترین بنادر تجاری نیوزیلند به‌شمار می‌آید.

از نظر جمعیتی و سکونتگاهی، شهرهایی مانند تائورانگا، واکاتانه، ته پوکه و کاتیکاتی در پیرامون خلیج پلنتی شکل گرفته‌اند و پیوند نزدیکی با فعالیت‌های بندری، کشاورزی و گردشگری دارند. این منطقه از دیرباز یکی از کانون‌های اصلی استقرار مائوری‌ها بوده و مسیرهای مهاجرتی تاریخی، قایق‌های سنتی و نام‌های جغرافیایی مائوری هنوز در سیمای فرهنگی آن حضور پررنگی دارند. ترکیب چشم‌اندازهای ساحلی، پدیده‌های آتشفشانی، زمین‌های حاصل‌خیز و پیشینهٔ فرهنگی غنی، خلیج پلنتی را به یکی از شاخص‌ترین و متنوع‌ترین نواحی طبیعی و انسانی نیوزیلند تبدیل کرده است.

خلیج پلنتی (فراوانی) (Bay of Plenty) منطقه‌ای از نیوزیلند است که در اطراف یک ساحل به همین نام در ساحل شمالی جزیره شمالی واقع شده است. این ساحل ۲۶۰ کیلومتر درازا دارد. خلیج پلنتی شامل چندین جزیره بزرگ است و توسط شورای خلیج منطقه اداره میشود.  نام 'خلیج فراوانی' توسط جیمز کوک در سال ۱۷۶۹ با توجه به فراوانی غذا و در تضاد آشکار با مشاهدات قبلی او در خلیج پاورتی (فقر) (Poverty Bay) به این ناحیه داده شد.^[۱]

بر اساس داستانهای محلی مائوری، خلیج پلنتی محل پهلو‌گرفتن چندین قایق مهاجران مائوری بود. اولین برخورد ضبط شدهٔ اروپائیان در زمان عبور جیمز کوک در سال ۱۷۶۹ از این خلیج صورت گرفت. کوک به فراوانی مواد غذایی، در مقایسه با خلیج فقر اشاره کرده. گزارش‌های تماس‌های بعدی اروپائیان تا هنگام ورود ساموئل مارسدن، مبلّغ مذهبی، به این منطقه در سال ۱۸۱۴ کمیاب است. خلیج پلنتی در قرن ۱۹ محل فعالیت ایستگاه‌های شکار نهنگ بود.^[۲]

منطقه خلیج پلنتی ۱۲۲۰۰ کیلومتر مربع (۴۷۰۰ مایل مربع) زمین و ۹۵۰۰ کیلومتر مربع (۳۷۰۰ مایل مربع) مساحت دریای ساحلی را در‌بر می‌گیرد. این خلیج در امتداد سواحل شرقی جزیره شمالی، از شبه جزیره کوروماندل در غرب تا کیپ‌راناوی در شرق گسترش دارد.

خلیج پلنتی دارای ۲۵۹ کیلومتر خط ساحلی باز است که برای هدف‌های اقتصادی، تفریحی و فرهنگی مورد استفاده قرار می‌گیرد. قسمتی از این خط ساحلی به‌عنوان ساحل شنی تعریف شده‌، در حالی که بخشی از آن ساحل صخره‌ای است.^[۳]

منطقه خلیج ۱۲٬۰۷۲٫۰۰ کیلومتر مربع (۴٬۶۶۱٫۰۳ مایل مربع) را پوشش می‌دهد و جمعیت آن در ژوئن ۲۰۲۲ برابر۳۴۷٬۷۰۰ نفر با تراکم جمعیت ۲۹ نفر در کیلومتر مربع تخمین زده شده‌است. از این جمعیت،  ۷۳٫۶٪ اروپایی​، ۲۹٫۱٪ مائوری، ۳٫۵٪ مردم اقیانوس آرام، ۷٫۲٪ آسیایی و ۱٫۸٪  قومیت‌های دیگرند.^[۴]

• فهرست شهرهای نیوزیلند